 |
| Cửa khẩu Lao Bảo - điểm cuối của cao tốc Cam Lộ - Lao Bảo được xác định là tuyến đường huyết mạch trong lộ trình “vươn Đông, tỏa Tây” của Quảng Trị. Ảnh: Thanh Hải |
Gia tăng hàng hóa
Biên giới Việt Nam - Lào dọc khu vực miền Trung có 8 cửa khẩu quốc tế. Thông qua cửa khẩu, hàng hóa từ phía Tây của thị trường Lào - Thái Lan, Myanma “chảy” vào Việt Nam đến các cảng biển phía Đông rồi đi ra thị trường quốc tế. Một trong số những địa phương có hoạt động thương mại sôi động qua cửa khẩu và liên tục gia tăng là tỉnh Quảng Trị với 3 cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, La Lay, Cha Lo.
Cửa khẩu Lao Bảo từ lâu được định vị giữ vai trò hạt nhân chuỗi logistics trên Hành lang kinh tế Đông - Tây. Theo Chi cục Hải quan Khu vực IX (đóng tại tỉnh Quảng Trị), kim ngạch xuất nhập khẩu giai đoạn 2023 đến nay đạt hơn 1.500 triệu USD với hơn 3,5 triệu tấn hàng hóa, chiếm tỷ trọng lớn trong thương mại biên giới Việt - Lào. Cơ cấu hàng hóa ngày càng đa dạng, từ vật liệu xây dựng, nhiên liệu đến nông sản và nguyên liệu công nghiệp. Riêng tại Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo ghi nhận tổng thu ngân sách nhà nước năm 2025 đạt 462,2 tỷ đồng. Từ ngày 1/1 - 30/6, thu ngân sách nhà nước tại đây đạt 378,86 tỷ đồng, tăng 68,22% so với cùng kỳ năm trước.
Với Cửa khẩu quốc tế La Lay, số thu ngân sách nhà nước năm 2025 đạt 525,25 tỷ đồng. Trong 6 tháng đầu năm 2026, hoạt động xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh, quá cảnh hàng hóa, phương tiện vận tải qua cửa khẩu quốc tế La Lay tăng trưởng ổn định với 1.248 tờ khai hàng hóa xuất nhập khẩu, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 137,69 triệu USD với 1.503,13 nghìn tấn hàng hóa.
Cửa khẩu quốc tế Cha Lo cũng ghi nhận sự tăng trưởng ngoạn mục. Theo Sở Tài chính Quảng Trị, 6 tháng đầu năm 2026, trị giá hàng hóa xuất nhập khẩu qua cửa khẩu này tăng 29% so với cùng kỳ năm trước. Hàng hóa quá cảnh tăng 106% về số lượng tờ khai, 34% về khối lượng và 53% về trị giá; lượng phương tiện xuất nhập cảnh cũng tăng 30%.
Cách cửa khẩu La Lay gần 200 km, cửa khẩu Cầu Treo (Hà Tĩnh) đến giữa năm 2026, ghi nhận 412 doanh nghiệp làm thủ tục thông quan (tăng 22,25%); đón 106.816 lượt phương tiện xuất nhập cảnh (tăng 7,9%). Số lượng tờ khai cũng tăng đáng kể với 7.207 tờ khai xuất nhập khẩu (tăng 10,43%), 4.092 tờ khai quá cảnh (tăng 39,48%) và 431 tờ khai tạm nhập tái xuất (tăng 1.624%)...
Ở Nam Trung Bộ, cửa khẩu Nam Giang (Đà Nẵng) thông thương với Lào cũng dần khởi sắc. Tại cửa khẩu này, năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 234,73 triệu USD, tăng 105,7% so với năm 2024. Theo thống kê từ Biên phòng cửa khẩu Nam Giang, trong năm 2025, có 121.333 lượt người làm thủ tục xuất nhập cảnh thành công và 94.333 lượt phương tiện xuất nhập khẩu hàng hóa qua lại biên giới an toàn, đúng quy định.
Trong khi các cửa khẩu của Quảng Trị, Hà Tĩnh ghi nhận lượng hàng hóa thông thương tăng trưởng thì một số cửa khẩu dù tiềm năng lớn nhưng lại bị hạn chế bởi hạ tầng giao thông yếu kém. Điển hình tại Nghệ An, cửa khẩu Thanh Thủy mới được phép thực hiện hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa qua biên giới từ năm 2024. Cửa khẩu quốc tế Nam Giang dù có khởi sắc, nhưng lãnh đạo TP. Đà Nẵng cũng như nhiều doanh nghiệp cho rằng, giao thương chưa tương xứng với tiềm năng do hạn chế về năng lực vận tải.
Nâng cấp hạ tầng, mở dư địa phát triển
Sở hữu nhiều cửa khẩu quốc tế nhất miền Trung, tỉnh Quảng Trị triển khai chương trình tổng thể các dự án phát triển hướng đến cửa khẩu, thiết lập lộ trình “vươn Đông, tỏa Tây”. Trong đó, tập trung đầu tư các dự án hạ tầng, ưu tiên kết nối cửa khẩu Lao Bảo, La Lay và Cha Lo. Từ các dự án này, sẽ liên kết đối nội với Cảng hàng không Quảng Trị - cảng biển nước sâu Mỹ Thủy - Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị - Khu kinh tế Hòn La. Lãnh đạo tỉnh Quảng Trị cho hay, để khớp nối và liên kết tạo dòng chảy thông thương, Tỉnh đã và đang hoàn thiện, đề xuất đầu tư 3 dự án hạ tầng lớn nối cửa khẩu. Với cửa khẩu Lao Bảo, là cao tốc Cam Lộ - Lao Bảo dài khoảng 56 km, 4 làn xe, vận tốc thiết kế 100 km/h, tổng mức đầu tư dự kiến gần 14.000 tỷ đồng theo phương thức PPP. Dự án này được Công ty TNHH Tập đoàn Sơn Hải đề xuất, hiện đã hoàn thành các bước nghiên cứu, thủ tục đầu tư.
Đối với Quốc lộ 15D nối Cửa khẩu quốc tế La Lay - Mỹ Thủy, tỉnh Quảng Trị đã đề xuất từ năm 2023 theo phương thức PPP. “Dự án được Tỉnh báo cáo Chính phủ, Bộ Tài chính đề xuất bố trí vốn đầu tư công trung hạn 2026 - 2030, khi hoàn thành sẽ rút ngắn từ 96 km xuống còn 36 km, gia tăng năng lực vận tải trên tuyến, tăng cường giao thương theo hành lang kinh tế Đông - Tây”, ông Lê Đức Tiến, Phó Chủ tịch tỉnh Quảng Trị cho hay.
Cũng theo ông Tiến, trên cơ sở chỉ đạo từ Trung ương, Quảng Trị đã ban hành kế hoạch cụ thể hóa chiến lược “vươn Đông, tỏa Tây”. Song song đó, Hiệp định xuyên biên giới Lao Bảo - Densavan đang được xây dựng. Đây là cặp cửa khẩu nằm trên hành lang kinh tế Đông - Tây với điểm cuối là cảng Mỹ Thủy, Hòn La thông thương với Lào - Đông Bắc Thái Lan, cũng là vùng chiến lược thu hút các nhà đầu tư trong nước và quốc tế.
Ngoài ra, với tuyến đường bộ cao tốc Vũng Áng (Hà Tĩnh) - Cha Lo (Quảng Trị), Bộ Xây dựng giao Ban Quản lý dự án 85 lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi từ năm 2026 - 2027, dự kiến đầu tư theo phương thức PPP có hỗ trợ vốn nhà nước. Đã có hai phương án đầu tư được đưa ra: phương án 1 có tổng mức đầu tư dự kiến hơn 26.700 tỷ đồng; phương án 2 với tổng mức đầu tư dự kiến gần 30.500 tỷ đồng. Khi hoàn thành, đây sẽ là trục vận tải quốc tế ngắn nhất từ thị trường Lào, Thái Lan ra biển Đông qua cảng Vũng Áng.
Nối từ cửa khẩu về cảng biển, Nghệ An đang triển khai Dự án Cao tốc Vinh - Thanh Thủy dài 60 km. Được khởi công xây dựng ngày 19/5/2026, địa phương đang giải phóng mặt bằng, di dời hạ tầng điện tiến tới thi công đồng loạt trong tháng 9/2026. Với quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh, tốc độ 80 - 100km/h, tổng mức đầu tư khoảng 23.940 tỷ đồng, Dự án sẽ hiện thực hóa một phần trục cao tốc Hà Nội - Viêng Chăn được Chính phủ Việt Nam và Lào thống nhất đầu tư từ năm 2016. Với cửa khẩu Cầu Treo, Hà Tĩnh vừa dành 155 tỷ đồng cho Dự án Nâng cấp, cải tạo Nhà liên hợp Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo kết hợp Quốc môn và hạ tầng kỹ thuật khu vực xung quanh Cửa khẩu, thời gian thực hiện từ 2026 - 2028.
Tại Đà Nẵng, nhằm khai thác Cửa khẩu quốc tế Nam Giang, song song với tăng tốc thi công Quốc lộ 14D (4.518 tỷ đồng), dự kiến hoàn thành năm 2027, Thành phố đang kêu gọi đầu tư Trung tâm Logistics vùng biên quy mô khoảng 5 ha ngay tại Tiểu khu I thuộc Khu kinh tế Cửa khẩu quốc tế Nam Giang. Lãnh đạo Đà Nẵng đánh giá, đây là cấu phần quan trọng trong chiến lược mở rộng không gian phát triển phía Tây, tăng cường liên kết vùng, nâng cao năng lực kết nối hạ tầng và tạo nền tảng phát triển logistics, thương mại biên giới.
