 |
| Tại Dự án thành phần cao tốc Hàm Nghi - Vũng Áng (Hà Tĩnh) dài 54,2 km, các nhà thầu đã xuất sắc rút ngắn 7 tháng thi công, chính thức đưa Dự án vào khai thác thu phí từ ngày 15/7/2026. Ảnh: Tiên Giang |
Từ bất cập về cơ chế chính sách đến thực tiễn khắc nghiệt
Theo Bộ Xây dựng, trong quá trình thực hiện các dự án hạ tầng giao thông, đặc biệt là Dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông, hàng loạt hạn chế, bất cập đã phát sinh, đẩy nhiều nhà thầu vào vòng xoáy khó khăn.
Theo quy định của pháp luật về xây dựng, dự toán gói thầu được duyệt là cơ sở để lựa chọn nhà thầu. Tuy nhiên, khi địa phương không công bố giá vật liệu tại các mỏ dự kiến giao trực tiếp cho nhà thầu thì chưa đủ cơ sở pháp lý xác định giá vật liệu để phê duyệt dự toán xây dựng, dẫn đến khó khăn cho việc xác định và quản lý chi phí (các chủ đầu tư chủ yếu tạm duyệt). Liên quan đến việc cấp mỏ và khai thác vật liệu xây dựng theo cơ chế đặc thù, có nhiều khó khăn khi xác định mức giá chuyển nhượng, thuê đất do chủ yếu các nhà thầu tự thoả thuận dân sự với chủ sở hữu đất và chỉ có xác nhận của chính quyền địa phương cấp xã.
Theo quy định tại Khoản 25 Điều 79 Luật Đất đai 2024, hoạt động khai thác khoáng sản đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp phép là một trong các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Thực tế, nếu sau khi cấp phép khai thác khoáng sản cho nhà thầu mới thực hiện thủ tục đền bù, giải phóng mặt bằng, thu hồi đất thì sẽ không đáp ứng tiến độ của dự án. Hiện cũng chưa quy định rõ việc thu hồi đất cho các mỏ vật liệu cấp cho nhà thầu thuộc trách nhiệm của đơn vị thực hiện dự án hay thuộc trách nhiệm của địa phương.
Bên cạnh đó, dù Luật Địa chất và Khoáng sản 2024 đã rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục cấp phép khai thác khoáng sản, nhưng vẫn còn bất cập như: vật liệu cát san lấp (cát sông, cát biển, cát lòng hồ) không nằm trong danh mục khoáng sản nhóm IV (tương tự như đất), trong khi nguồn vật liệu san lấp tại các dự án khu vực phía Nam chủ yếu là cát. Điều này dẫn tới khó khăn trong thời gian dài đối với các nhà thầu thi công công trình hạ tầng trọng điểm tại phía Nam khi tiếp cận các nguồn cát xây dựng.
Trao đổi với phóng viên, một số đại diện ban quản lý dự án thuộc Bộ Xây dựng cho biết, tình trạng này dẫn tới cả chủ đầu tư và nhà thầu luôn bị động về thời gian hoàn thiện thủ tục tiếp cận mỏ khai thác vật liệu.
Theo thông tin từ Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam, thời gian qua, phân khúc vật liệu thô (vật liệu đầu vào cơ bản) như cát, gạch, đá xây dựng... luôn trong tình trạng khan hiếm nguồn cung cục bộ, nhu cầu tăng cao từ các dự án đầu tư công trọng điểm đẩy giá các loại vật liệu này tăng từ 15 - 25%, có thời điểm tăng đến 50% so với đầu năm. “Vật liệu thô tăng giá dẫn tới các vật liệu thương phẩm đồng loạt nhảy giá. Mức tăng cao nhất thuộc về bê tông nhựa nóng, luôn trong tình trạng thiếu, tăng giá 40 - 50%”, một đơn vị thi công cao tốc Hậu Giang - Cà Mau cho biết.
Một số nhà thầu chia sẻ, thiếu vật liệu vì thủ tục cấp giấy phép mỏ phân khai mất thời gian, bị áp tiến độ, nhà thầu phải tìm kiếm các nguồn thương mại. Do đó, xảy ra tình trạng nhiều mỏ không bán trực tiếp cho nhà thầu mà thông qua các đơn vị trung gian, khiến giá bị đẩy lên 1,3 - 1,5 lần so với giá niêm yết.
Theo một nhà thầu thi công cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, chưa lo xong nguồn đá và cát, “cơn bão” giá nhiên liệu lại ập đến. “Giá dầu liên tục nhảy, tăng gấp 3 lần so với đơn giá trong hợp đồng. Khó khăn nữa là thương nhân chỉ bán nhỏ giọt, cầm chừng theo số lượng ấn định/mỗi lần mua. Để cấp đủ cho khoảng 100 đầu thiết bị chạy cho các mũi thi công liên tục 3 ca, 4 kíp, mỗi ngày nhà thầu cần cả nghìn lít dầu. Tuy nhiên, có thời điểm nhà thầu chỉ đủ dầu cấp cho các đầu thiết bị trọng yếu, thi công cầm chừng, không thể chạy hết công suất”, nhà thầu chia sẻ.
Nỗ lực kiên cường
Hàng loạt khó khăn, phần lớn là khách quan và bất khả kháng, đổ lên vai nhà thầu thi công nhưng với những nỗ lực vượt bậc, nhiều dự án đã có bước tiến đáng nể về tiến độ.
Theo đánh giá của các chủ đầu tư, nhà thầu thi công nhiều dự án giao thông trọng điểm như cao tốc Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, Chí Thạnh - Vân Phong, Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng đã nỗ lực vượt qua khó khăn về mặt bằng, thời tiết, khan hiếm vật liệu để bám sát kế hoạch đề ra.
Tại Dự án thành phần cao tốc Chí Thạnh - Vân Phong (giai đoạn 2021 - 2025) với chiều dài 48 km, tổng mức đầu tư hơn 10.733 tỷ đồng, Liên danh Công ty CP Tập đoàn Đèo Cả - Tổng công ty Thăng Long - Tổng công ty Xây dựng Lũng Lô - Công ty CP Tập đoàn Phúc Lộc - Công ty CP Xây dựng dịch vụ và Thương mại 68 thi công Gói thầu XL01 (trị giá 4.303 tỷ đồng). Sau nhiều nỗ lực của Liên danh nhà thầu, đại diện Tập đoàn Đèo Cả cho biết, Gói thầu có tiến độ vượt kế hoạch đề ra. Trên công trường lúc cao điểm trước khánh thành có gần 1.000 cán bộ kỹ thuật và công nhân cùng gần 500 máy móc thiết bị chia thành 36 mũi thi công liên tục 3 ca, 4 kíp.
Tại Dự án thành phần cao tốc Hàm Nghi - Vũng Áng (Hà Tĩnh) dài 54,2 km, theo Ban Quản lý dự án Thăng Long, các nhà thầu đã xuất sắc rút ngắn 7 tháng thi công, chính thức đưa Dự án vào khai thác thu phí từ ngày 15/7/2026. Dự án gắn liền với những nỗ lực của các nhà thầu như Doanh nghiệp tư nhân Xây dựng Xuân Trường, Công ty CP 471, Công ty TNHH Xây dựng Tự Lập (Gói thầu 11-XL), Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn (Gói thầu 12-XL). Đây là những đơn vị chuyên thi công các dự án giao thông trọng điểm thời gian qua.
Trao đổi với phóng viên, đại diện Công ty CP Đầu tư xây dựng hạ tầng Bắc Trung Nam, đơn vị thi công cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu cho biết, để đưa Dự án về đích đúng kế hoạch, Nhà thầu quyết tâm tăng tốc thi công bù thời gian “chết” (mùa mưa kéo dài ảnh hưởng đến thi công đường, mặt bằng giao chậm hơn 1 năm sau khi khởi công), đồng thời huy động tài chính dự trữ các nguồn vật liệu nhằm sẵn sàng chủ động cho giai đoạn thi công bù tiến độ.
Để các nhà thầu thêm gắn bó với công trình, theo một số chuyên gia, cần có các giải pháp cụ thể để tháo gỡ những khó khăn khách quan. Theo đó, cần sửa đổi các quy định về quản lý chi phí phù hợp với thực tế, nhất là giá vật liệu tại mỏ khi cấp cho nhà thầu khai thác, các định mức chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành... Cần tiếp tục nghiên cứu và tham mưu, trình cấp có thẩm quyền sửa đổi Luật Đất đai, Luật Địa chất và Khoáng sản theo hướng mở rộng các dự án được cấp phép khai thác khoáng sản nhóm IV trực tiếp cho nhà thầu khai thác. Các địa phương tổ chức khảo sát, rà soát để kịp thời công bố giá nhân công, vật liệu, thiết bị thi công trên địa bàn, bảo đảm đúng quy định, phù hợp với giá thực tế trên thị trường.
