 |
| Dự án cải tạo Quốc lộ 6 (đoạn Tuần Giáo - Lai Châu) dự kiến được tái khởi động vào năm 2027 với tổng mức đầu tư khoảng 3.200 tỷ đồng. Ảnh: Nhã Chi |
Nhận diện vướng mắc để tháo gỡ
Thanh tra Chính phủ (TTCP) cho biết, năm 2025, qua rà soát hàng nghìn dự án, TTCP đã chủ trì triển khai thanh tra chuyên đề đối với 491 dự án có khó khăn, vướng mắc, chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài, hiệu quả thấp, tiềm ẩn nguy cơ gây thất thoát, lãng phí. Trong đó, có 70 dự án do TTCP trực tiếp thanh tra; Thanh tra Bộ Quốc phòng thực hiện 3 dự án; thanh tra các tỉnh, thành phố thực hiện 418 dự án. Kết quả, các cuộc thanh tra chuyên đề đã chỉ ra những sơ hở, bất cập trong cơ chế, chính sách, pháp luật - những yếu tố dễ bị lợi dụng, làm phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Trên cơ sở đó, TTCP đã kiến nghị sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện nhiều quy định pháp luật, tập trung tháo gỡ "điểm nghẽn" pháp lý trong lĩnh vực đầu tư, đất đai và xây dựng nhằm khắc phục tận gốc nguyên nhân vướng mắc, kéo dài dự án và lãng phí nguồn lực; đồng thời kiến nghị xử lý nghiêm sai phạm kinh tế và trách nhiệm các tổ chức, cá nhân liên quan, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Tại phiên thảo luận ở tổ về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030; Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 của Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết, để đạt tăng trưởng hai con số, cần nguồn lực đầu tư rất lớn. Nhiệm kỳ này, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần đạt khoảng 40% GDP (tương ứng 38,5 triệu tỷ đồng), cao hơn mức 33% của nhiệm kỳ trước. Vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước nhiệm kỳ này khoảng trên 8 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 2,87 triệu tỷ đồng so với nhiệm kỳ trước. Con số 8 triệu tỷ đồng đầu tư công chỉ đáp ứng khoảng 20% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, 80% còn lại bắt buộc phải huy động từ nguồn lực xã hội. Do đó, phải giải quyết dứt điểm hàng nghìn dự án đang tồn đọng, vướng mắc về đất đai, nguồn vốn. Chính phủ sẽ đề xuất, báo cáo cấp có thẩm quyền, trong đó đề xuất Quốc hội sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 170/2024/QH15 về cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án, đất đai.
Những tín hiệu tích cực từ nhiều dự án, công trình
Nhiều chủ đầu tư dự án khó khăn cho biết, đa số các dự án vướng mắc đều rơi vào vòng xoáy chậm tiến độ, hiệu quả thấp, có sai sót, bất cập trong quá trình thực hiện, là hệ lụy từ cơ chế chưa chặt chẽ, có yếu tố “lịch sử” để lại. Tâm lý ban đầu của các chủ đầu tư đa phần là muốn “né tránh” việc thanh tra sợ ảnh hưởng trách nhiệm, nhưng càng để lâu, dự án càng “giậm chân tại chỗ”, nguồn lực đổ vào bị ứ đọng và lãng phí. Sau quá trình thanh tra, gần như các “u nhọt” của dự án được phơi bày, có phương án “điều trị” rõ ràng, ai sai, ai đúng, vướng ở đâu đều nhìn thấy rõ, có cơ sở để hồi sinh, tái khởi động dự án.
Chẳng hạn, tại Tuyên Quang, TTCP tiến hành thanh tra 2 dự án khó khăn là Dự án Đầu tư chăn nuôi bò sữa và chế biến sữa công nghệ cao (tổng vốn đầu tư 2.218 tỷ đồng); Dự án Thủy điện Sông Lô 5 do Công ty TNHH Xuân Thiện Hà Giang làm chủ đầu tư (tổng vốn đầu tư 1.068 tỷ đồng). Qua thanh tra, TTCP đã chỉ ra một số khó khăn, vướng mắc, hạn chế, thiếu sót trong việc chấp thuận chủ trương đầu tư, điều chỉnh chủ trương đầu tư; quá trình khảo sát lập quy hoạch chi tiết và lập đề xuất dự án đầu tư còn chưa chặt chẽ… dẫn đến vướng mắc về giải phóng mặt bằng.
Từ đó, UBND tỉnh Tuyên Quang đã giao các ngành chức năng kiểm tra, đôn đốc và quyết liệt giải phóng mặt bằng, giao đất cho chủ đầu tư Dự án chăn nuôi bò sữa và chế biến sữa công nghệ cao, cho phép Dự án được sử dụng nguồn nước từ Dự án nước sạch suối Sửu cho hoạt động của trang trại. Đối với Dự án Thủy điện Sông Lô 5, TTCP đề nghị UBND tỉnh Tuyên Quang yêu cầu chủ đầu tư tiếp tục đẩy nhanh tiến độ đầu tư xây dựng công trình, hoàn thành lắp đặt thiết bị, vận hành Nhà máy theo quy định; đồng thời khẩn trương thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng khu vực lòng hồ thủy điện để hoàn thành thủ tục pháp lý về đất đai theo quy định.
Tại Dự án cải tạo Quốc lộ 6 (đoạn Tuần Giáo - Lai Châu), TTCP chỉ ra, chất lượng lập dự án của Bộ Giao thông vận tải thấp do kết quả khảo sát, lập thiết kế cơ sở chưa sát với thực tế, tổng mức đầu tư của Dự án tăng từ 906 tỷ đồng lên 2.359 tỷ đồng nhưng không làm rõ khả năng bố trí vốn của Dự án, công tác lựa chọn nhà thầu, ký hợp đồng của Chủ đầu tư chậm. Năm 2011, Dự án bị tạm dừng theo Nghị quyết số 11/NQ-CP (đã giải ngân hơn 284 tỷ đồng), nhưng đến thời điểm thanh tra (năm 2025), Dự án chưa được bố trí vốn để khởi động lại. TTCP cho biết, Quốc lộ 6 đoạn Tuần Giáo - Lai Châu là một trong những công trình đặc biệt quan trọng đối với các tỉnh Tây Bắc, nếu hoàn thành, đưa vào khai thác có thể rút ngắn khoảng 100 km từ Tuần Giáo đến Mường Lay do không phải đi vòng sang Quốc lộ 279 và Quốc lộ 12. Việc đình hoãn Dự án gây tổn thất lớn do máy móc, vật tư, vật liệu không sử dụng được, lãng phí tài nguyên đất do đã đền bù giải phóng mặt bằng và thi công dở dang.
Chia sẻ với phóng viên Báo Đấu thầu, lãnh đạo Ban Quản lý dự án Thăng Long (Bộ Xây dựng) cho biết, kết luận thanh tra là cơ hội để nhận diện những khó khăn cho Dự án cải tạo Quốc lộ 6 được hồi sinh. Hiện Ban đang lập chủ trương đầu tư khởi động lại Dự án trình Bộ Xây dựng phê duyệt, ưu tiên bố trí nguồn vốn để Dự án có thể được tái khởi động vào năm 2027 với tổng mức đầu tư khoảng 3.200 tỷ đồng.
Với các dự án BOT, TTCP đã chỉ ra hàng loạt tồn tại khiến Dự án BOT Bắc Giang - Lạng Sơn không đạt mục tiêu ban đầu, doanh thu không đạt như phương án tài chính dẫn đến doanh nghiệp dự án không đủ trả lãi, gốc vay ngân hàng. Đó là việc bỏ trạm thu phí, miễn giảm phương tiện, lưu lượng dự báo không sát thực tế, tiến độ thực hiện cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng chậm nên chưa thể kết nối với Dự án để tạo thành trục giao thông liên tục từ Bắc Giang đến Lạng Sơn như dự kiến ban đầu…
Lãnh đạo Công ty CP BOT Bắc Giang - Lạng Sơn cho biết, các khó khăn, vướng mắc dẫn đến sụt giảm doanh thu của Dự án do nguyên nhân khách quan và thay đổi chính sách pháp luật của Nhà nước, không do lỗi của Nhà đầu tư (doanh thu thực tế nhiều năm qua chỉ đạt hơn 30% phương án tài chính). Do đó, việc bổ sung vốn nhà nước giúp bù đắp các khoản chi phí thiếu hụt và đảm bảo hoàn vốn đầu tư là “cứu cánh” cho Nhà đầu tư lúc này. Hơn 6 năm kể từ khi được đưa vào khai thác (tháng 1/2020), Dự án BOT cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn đã phát huy hiệu quả đầu tư, góp phần giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước, nhưng khi phương án tài chính bị phá vỡ kéo theo nguy cơ dừng vận hành khai thác, Nhà đầu tư đứng trước muôn vàn khó khăn và có thể phá sản. Nhà đầu tư tin tưởng vào cam kết của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền và vẫn chờ những quyết sách dứt khoát của cấp có thẩm quyền nhằm tháo gỡ các vướng mắc tài chính dai dẳng.
Hành trình hồi sinh các dự án tồn đọng đã có những tín hiệu tích cực từ sự minh bạch, biến các “tài sản ngủ quên” trở thành động lực phát triển. Đây cũng chính là "liều thuốc" cần thiết để củng cố niềm tin cho các nhà đầu tư. Giải quyết dứt điểm vướng mắc về đất đai, nguồn vốn cho các dự án không chỉ là bài toán kinh tế, mà còn là lời khẳng định về một Chính phủ hành động, luôn đồng hành và sẵn sàng tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.
