|
| Lũy kế giải ngân vốn đầu tư công đến hết ngày 31/10/2026 đạt 708.567,4 tỷ đồng, trong đó, 239.997,5 tỷ đồng là vốn tạm ứng theo chế độ chưa thu hồi. Ảnh: Lê Gia Khoa |
Một phần ba vốn giải ngân là tạm ứng chưa thu hồi
Theo Báo cáo số 908/BC-BTC ngày 3/11/2026 của Bộ Tài chính, lũy kế giải ngân vốn đầu tư công đến hết ngày 31/10/2026 đạt 708.567,4 tỷ đồng, tương ứng 74,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, 239.997,5 tỷ đồng là vốn tạm ứng theo chế độ chưa thu hồi, chiếm khoảng 34%. Theo Bộ Tài chính, tỷ trọng này đã giảm so với cuối tháng 9/2026, song quy mô vốn vẫn lớn, đặt ra yêu cầu theo dõi tiến độ thực hiện dự án, nghiệm thu, thanh toán khối lượng hoàn thành và thu hồi tạm ứng.
Số liệu tại Phụ lục Ia của Báo cáo số 908/BC-BTC cho thấy sự phân hóa đáng kể giữa các bộ, cơ quan trung ương và địa phương. TP.HCM nổi bật với khoảng 70,2 nghìn tỷ đồng vốn tạm ứng theo chế độ chưa thu hồi, chiếm 63,2% giá trị giải ngân; đồng thời là địa phương duy nhất trong nhóm 7 đơn vị được Bộ Tài chính nêu có tỷ lệ trên 60%. Tại Hà Nội, số dư tạm ứng chưa thu hồi khoảng 47,4 nghìn tỷ đồng, chiếm 37,8% giá trị giải ngân; Tây Ninh khoảng 14,7 nghìn tỷ đồng, tương ứng 57,3%. Tổng cộng, ba địa phương có khoảng 132,2 nghìn tỷ đồng vốn tạm ứng chưa thu hồi, chiếm 55,1% tổng số dư của cả nước.
Theo một chuyên gia, quy mô vốn tạm ứng phụ thuộc vào cơ cấu dự án, thời điểm triển khai hợp đồng và tiến độ nghiệm thu, thanh toán. Tỷ lệ tạm ứng cao chưa hẳn phản ánh bất cập trong quản lý vốn, nhưng nếu kéo dài cần được theo dõi, làm rõ. “Vốn tạm ứng giúp nhà thầu có nguồn lực ban đầu để huy động nhân lực, máy móc, mua sắm vật tư và tổ chức thi công. Tiền tạm ứng đã được tính vào giá trị giải ngân nhưng chưa đồng nghĩa với việc có khối lượng hoàn thành tương ứng được nghiệm thu, thanh toán. Vì vậy, giải ngân cao chưa phản ánh đầy đủ tiến độ thực hiện dự án. Điều quan trọng là dòng vốn phải được chuyển hóa thành khối lượng hoàn thành, được nghiệm thu, thanh toán và thu hồi tạm ứng đúng quy định. Khi đó, hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công mới được thể hiện rõ nét”, chuyên gia nhấn mạnh.
Bộ Tài chính chỉ ra một số nguyên nhân khiến vốn tạm ứng chưa thu hồi chiếm tỷ trọng lớn. Trước hết là công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, tại một số dự án, người có đất thu hồi hoặc chủ sở hữu tài sản chưa nhận tiền bồi thường do tranh chấp hoặc vướng mắc khác; khoản tiền tương ứng được gửi vào tài khoản theo quy định để chờ xử lý. Bên cạnh đó, năm 2026 có nhiều dự án khởi công mới trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Với một số hợp đồng phát triển phần mềm, sản phẩm phải cơ bản hoàn thiện mới đủ điều kiện nghiệm thu, nên số dư tạm ứng có thể duy trì ở mức cao trong quá trình thực hiện. Một nguyên nhân khác là năm đầu của kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026 - 2030 có nhiều dự án mới, công trình quy mô lớn cần huy động nguồn lực ban đầu trước khi hình thành khối lượng đủ điều kiện thanh toán.
Qua làm việc với một số bộ, cơ quan trung ương và địa phương trong tháng 10/2026, Bộ Tài chính ghi nhận tại một số dự án, người dân chưa đồng thuận với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hoặc còn tranh chấp liên quan đến quyền sở hữu, sử dụng tài sản. Vì vậy, tiền đã bố trí cho công tác bồi thường chưa thể chi trả dứt điểm. Với các dự án phần mềm, chu kỳ hoàn thiện sản phẩm và thời điểm nghiệm thu cũng tạo ra độ trễ giữa thời điểm tạm ứng và thời điểm thu hồi vốn.
Chuyển hóa vốn tạm ứng thành khối lượng thực hiện
Tại TP.HCM, theo Sở Tài chính, qua các đợt điều chỉnh kế hoạch đầu tư công năm 2026, nhiều dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ghi nhận tỷ lệ giải ngân cao. Đơn cử, Dự án thành phần 1-3 thuộc Dự án Vành đai 4 TP.HCM được bổ sung 5.550 tỷ đồng, giải ngân 99,7% đến hết tháng 9; Dự án thành phần 1-1 được bổ sung 5.000 tỷ đồng, giải ngân 98,5%. Dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phục vụ hoàn chỉnh nút giao Gò Công được bổ sung 4.199,5 tỷ đồng, giải ngân 100%. Những kết quả này cho thấy lượng vốn lớn đã được đưa vào khâu bồi thường, GPMB.
Ông Lê Ngọc Hùng, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông TP.HCM cho biết, đơn vị thường xuyên kiểm tra thực địa, đối chiếu tiến độ giải ngân với khối lượng thực hiện, kiểm soát hồ sơ nghiệm thu, thanh toán và trách nhiệm của các bên tham gia dự án; đồng thời kiểm tra vật liệu đầu vào, giám sát và đôn đốc tiến độ thi công.
Theo một chuyên gia trong lĩnh vực đầu tư công, việc bổ sung vốn lớn cho các dự án GPMB tạo điều kiện xử lý một trong những khâu thường quyết định tiến độ xây dựng công trình. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào khả năng, tiến độ hoàn tất phương án bồi thường, chi trả cho người có đất thu hồi, bàn giao mặt bằng sạch và tổ chức thi công trên phần diện tích đã tiếp nhận, chuyển hóa dòng vốn thành khối lượng thực hiện.
Giữa tháng 10/2026, trao đổi với phóng viên, Sở Tài chính TP.HCM cho biết, qua rà soát các dự án có tỷ lệ giải ngân tốt, Sở chưa ghi nhận trường hợp tiến độ thực hiện hoặc khả năng đưa công trình vào khai thác còn hạn chế. Với những dự án có quy mô vốn tạm ứng lớn, việc kiểm soát tiến độ, nghiệm thu, thanh toán và thu hồi tạm ứng tiếp tục là yêu cầu quan trọng.
Theo thông tin từ Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông TP.HCM, công tác theo dõi không chỉ dừng ở giá trị giải ngân mà còn bao gồm tiến độ triển khai trên thực địa, hồ sơ nghiệm thu và thanh toán, khả năng huy động nhân lực, thiết bị của nhà thầu. Đây là các khâu cần được duy trì thường xuyên để phát hiện sớm độ vênh giữa tiến độ sử dụng vốn và tiến độ công việc.
Trên phạm vi cả nước, số dư gần 240 nghìn tỷ đồng cần được phân loại theo từng dự án, hợp đồng: khoản đang trong thời hạn thực hiện, khoản đã có khối lượng hoàn thành chờ thanh toán và khoản đến hạn, quá hạn thu hồi. Việc phân loại giúp xác định đúng những công trình cần đôn đốc tiến độ và những khoản vốn phải tập trung xử lý. Đối với khoản tạm ứng phục vụ bồi thường, GPMB, cần theo dõi tình trạng chi trả và bàn giao mặt bằng. Với khoản tạm ứng cho nhà thầu, cần đối chiếu tiến độ hợp đồng, khối lượng thực tế và hồ sơ nghiệm thu. Cách tiếp cận này giúp tránh đánh đồng mọi khoản chưa thu hồi với vốn chậm sử dụng, đồng thời không bỏ sót những trường hợp cần đôn đốc, thu hồi kịp thời.
Tại Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 5/10/2026, Chính phủ yêu cầu đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công gắn với hoàn thành khối lượng, khẩn trương lập hồ sơ thanh toán khi có khối lượng hoàn thành; kiểm soát vốn tạm ứng đúng mục đích, đúng đối tượng, phù hợp tiến độ và không để xảy ra tạm ứng quá hạn. Tại Báo cáo số 908/BC-BTC, Bộ Tài chính đề nghị các bộ, cơ quan trung ương và địa phương rà soát số dư theo từng dự án, hợp đồng, xác định khoản đến hạn, quá hạn và khoản đã có khối lượng hoàn thành để thu hồi; tăng cường kiểm tra, giám sát, theo dõi hiệu lực bảo lãnh tạm ứng và đôn đốc nghiệm thu, thanh toán.
Trên chặng nước rút giải ngân đầu tư công năm 2026, yêu cầu tăng tốc giải ngân cần đi đôi với kiểm soát dòng vốn sau giải ngân. Bởi hiệu quả đầu tư công không chỉ được đo bằng lượng vốn đã chuyển khỏi ngân sách, mà quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa dòng tiền thành khối lượng thực hiện, công trình hoàn thành.