Gỡ vướng cơ chế thuế bổ sung với dự án BOT điện

Trong giai đoạn 2005 - 2015, Việt Nam đã thu hút nhà đầu tư quốc tế thực hiện các dự án BOT điện quy mô lớn với tỷ lệ vốn vay thương mại quốc tế chiếm từ 75% đến 80%. Ảnh: Thu Huyền

Trong giai đoạn 2005 - 2015, nhằm đáp ứng nhu cầu cấp thiết về an ninh năng lượng trong điều kiện nguồn lực ngân sách còn hạn chế, Việt Nam đã thu hút các nhà đầu tư quốc tế thực hiện các dự án BOT điện quy mô lớn với tỷ lệ vốn vay thương mại quốc tế chiếm từ 75% đến 80%.

Để bảo đảm tính khả thi tài chính và huy động vốn, Chính phủ đã ký kết các hợp đồng theo cơ chế xây dựng - vận hành - chuyển giao (BOT), hợp đồng mua bán điện (PPA) và bảo lãnh Chính phủ (GGU) với các cam kết ổn định chính sách thuế và bồi thường thiệt hại tài chính nếu có sự thay đổi pháp luật làm suy giảm dòng tiền hay hiệu quả đầu tư.

Hiện nay, có 7 dự án BOT điện lớn đang còn trong thời gian bảo lãnh thanh toán gồm Mông Dương 2, Vĩnh Tân 1, Hải Dương, Duyên Hải 2, Nghi Sơn 2, Vân Phong 1 và Vũng Áng 2. Khi áp dụng thuế QDMTT theo Nghị quyết số 107/2023/QH15 của Quốc hội về thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu, nghĩa vụ thuế bổ sung phát sinh đối với 6/7 dự án ước tính lên tới 425,83 triệu USD (tương đương hơn 11.000 tỷ đồng).

Tuy nhiên, việc triển khai quy định Thuế tối thiểu toàn cầu theo Trụ cột 2 của OECD tại Việt Nam thông qua Nghị quyết số 107/2023/QH15 đối với các dự án BOT điện có bảo lãnh Chính phủ (GGU) đã phát sinh những rủi ro tài chính, làm suy giảm dòng tiền thuần, trực tiếp ảnh hưởng đến tỷ lệ hoàn vốn nội bộ của dự án và tác động đến các tổ chức cấp tín dụng quốc tế.

Theo hợp đồng BOT, tác động này có thể kích hoạt điều khoản “Sự kiện Chính phủ” hoặc “Thay đổi luật bất lợi”, dẫn đến nghĩa vụ bồi hoàn thiệt hại từ phía Chính phủ. Nếu thực hiện bồi hoàn bằng cách tăng giá điện trong hợp đồng PPA sẽ gây áp lực lên lạm phát và chi phí nền kinh tế; trong khi phương án bồi hoàn bằng cách gia hạn thời gian vận hành lại khó khả thi do vướng mắc các hợp đồng nhiên liệu, đất đai và rào cản từ mục tiêu Quy hoạch Điện VIII về dừng phát điện than sau năm 2050.

Trước những rủi ro phát sinh từ thực tế nêu trên, Bộ Tài chính, Chính phủ đã đề xuất giải pháp xử lý thông qua Dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 107/2023/QH15. Trong đó, nội dung cốt lõi là bổ sung quy định xác định số thuế TNDN bổ sung nội địa đạt chuẩn (QDMTT) bằng 0 đối với các dự án BOT điện có bảo lãnh GGU và có cam kết về thuế ký kết trước ngày 1/1/2024. Việc sửa đổi Nghị quyết 107/2023/QH15 áp dụng từ năm tài chính 2025, dự kiến thông qua tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.

Từ góc độ pháp lý, các Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng, Quảng Ngãi và Ninh Bình nhấn mạnh, cần làm rõ căn cứ pháp lý và bản chất của việc xác định số thuế QDMTT bằng 0, tránh tạo ra cách hiểu rằng Nhà nước đang ban hành một ưu đãi thuế mới hoặc mở rộng diện miễn, giảm thuế cho một nhóm doanh nghiệp riêng biệt.

Trước lo ngại từ các địa phương, Bộ Tài chính khẳng định, quy định này hoàn toàn không phải là một chính sách ưu đãi thuế mới hay miễn, giảm thuế có chọn lọc, mà bản chất là cơ chế xử lý chuyển tiếp nhằm thực hiện các cam kết ổn định chính sách thuế mà Chính phủ đã xác lập hợp pháp trong hợp đồng BOT và GGU trước khi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu.

Về hiệu lực thi hành và hướng xử lý đối với nghĩa vụ thuế của năm tài chính 2024 khi dự thảo Nghị quyết quy định áp dụng từ năm tài chính 2025, Công ty Grant Thornton, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình, Cao Bằng, Bộ Công Thương và Công ty Grant Thornton đề nghị sửa đổi hiệu lực áp dụng lùi về năm 2024 hoặc phải quy định cơ chế chuyển tiếp cho phép hoàn trả, bù trừ số thuế đã nộp.

Tiếp thu và giải trình về nội dung trên, Bộ Tài chính giữ nguyên quan điểm không áp dụng hồi tố cho năm tài chính 2024 và không thực hiện hoàn trả hay bù trừ số thuế đã nộp. Lý do được đưa ra là nghĩa vụ thuế của năm tài chính 2024 đã phát sinh và hoàn thành kê khai theo đúng Nghị quyết 107/2023/QH15 tại thời điểm đó, còn cơ chế xác định QDMTT bằng 0 là chính sách mới, được ban hành áp dụng từ năm 2025. Việc không áp dụng hồi tố bảo đảm tính rõ ràng, ổn định của pháp luật theo từng kỳ tính thuế, đồng thời Bộ Tài chính tiếp thu việc bổ sung nội dung thuyết minh rõ nguyên tắc này trong hồ sơ Tờ trình trình Quốc hội để tạo sự thống nhất trong thực thi.