Điều chỉnh hợp đồng xây dựng: Quả bóng trong chân chủ đầu tư

Việc điều chỉnh hợp đồng xây dựng sẽ góp phần tháo gỡ khó khăn cho nhà thầu, qua đó đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án đầu tư công. Ảnh: Song Lê

Tại Văn bản số 6761 ngày 8/5/2026, Bộ Xây dựng cho biết, theo quy định pháp luật hiện hành, hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định chỉ được điều chỉnh đơn giá trong trường hợp bất khả kháng theo quy định của Luật Xây dựng năm 2014 (được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 62/2020/QH14), Nghị định số 37/2015/NĐ-CP và Nghị định số 50/2021/NĐ-CP. Hợp đồng xây dựng có thể được xem xét sửa đổi trong trường hợp hoàn cảnh thực hiện hợp đồng có thay đổi cơ bản theo quy định tại Luật Đấu thầu năm 2023 (được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 90/2025/QH15) và Điều 420 Bộ luật Dân sự năm 2015, trong đó có việc giá vật liệu xây dựng biến động bất thường. Việc điều chỉnh đơn giá, giá hợp đồng phải được các bên thỏa thuận cụ thể về trường hợp được điều chỉnh; trình tự, phạm vi, phương pháp và căn cứ điều chỉnh giá hợp đồng và phương pháp điều chỉnh phải phù hợp với loại giá hợp đồng và tính chất công việc trong hợp đồng xây dựng theo quy định tại Điều 38 Nghị định số 37/2015/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 50/2021/NĐ-CP.

Từ các căn cứ trên, Bộ Xây dựng đề nghị các bộ, ngành Trung ương và UBND cấp tỉnh chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan thực hiện nghiêm Công điện số 25/CĐ-TTg ngày 21/3/2026; các văn bản của Bộ Xây dựng gồm văn bản số 4385/BXD-KTQLXD ngày 23/3/2026 và văn bản số 5227/BXD-KTQLXD ngày 8/4/2026.

Bộ Xây dựng yêu cầu chủ đầu tư phải chủ động làm việc với nhà thầu để phân tích, đánh giá tác động của biến động giá đối với điều kiện, tính chất, công việc cụ thể của từng hợp đồng (thời điểm ký kết hợp đồng, khối lượng đã triển khai và các biện pháp đã áp dụng… để giảm thiểu ảnh hưởng). Trên cơ sở đó, đối chiếu với quy định pháp luật hiện hành để xem xét việc biến động giá có thuộc trường hợp bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản hay không nhằm quyết định áp dụng và chịu trách nhiệm nội dung sửa đổi hợp đồng theo quy định tại Điều 84, khoản 7 Điều 95 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15. Theo Bộ Xây dựng, việc sửa đổi hợp đồng phải bảo đảm hiệu quả đầu tư của dự án, tránh thất thoát, lãng phí, đồng thời hài hòa lợi ích và chia sẻ rủi ro giữa các bên tham gia hợp đồng. Bộ Xây dựng lưu ý nghiên cứu kỹ để nhận diện các sự kiện xảy ra, mức độ biến động giá xăng dầu, vật liệu xây dựng để lựa chọn phương pháp điều chỉnh giá, cơ sở dữ liệu đầu vào (như nguồn thông tin về giá, nguồn chỉ số giá), phạm vi điều chỉnh, yếu tố điều chỉnh... để ký kết, sửa đổi hợp đồng cho phù hợp.

Trao đổi với phóng viên Báo Đấu thầu, các nhà thầu đều kỳ vọng việc Bộ Xây dựng có văn bản hướng dẫn điều chỉnh hợp đồng khi có biến động giá xăng dầu, vật liệu xây dựng sẽ nhanh chóng chia sẻ rủi ro, giảm bớt áp lực tài chính đang đè lên vai nhà thầu trong thời gian vừa qua. Nếu Nhà nước không có cơ chế chia sẻ, không điều chỉnh hợp đồng thì nhiều nhà thầu có thể lâm vào cảnh nợ nần, phá sản hoặc bỏ dở công trình.

Một số chủ đầu tư trên địa bàn TP. Hà Nội cho biết, đa số hợp đồng của chủ đầu tư đều có hình thức trọn gói và theo đơn giá cố định. Thời gian qua, bên cạnh biến động giá xăng dầu, giá vật liệu xây dựng tăng mạnh nên đối với các hợp đồng đã ký, nhiều nhà thầu thi công cầm chừng, dẫn đến chậm tiến độ cục bộ. Một số gói thầu đang mời thầu “vắng bóng” nhà thầu dù đã gia hạn nhiều lần. Văn bản số 6761 ngày 8/5/2026 của Bộ Xây dựng là cơ sở để chủ đầu tư thực hiện điều chỉnh và ký phụ lục các hợp đồng trọn gói và theo đơn giá cố định đã ký, đang trong thời gian thực hiện hợp đồng. Chủ đầu tư đang tập hợp nhân lực nghiên cứu phương án, đề xuất giải pháp để tháo gỡ tối đa khó khăn cho nhà thầu trong khả năng cho phép. Thực tế triển khai thi công cho thấy, với đơn giá đã ký hợp đồng, nhà thầu càng làm càng lỗ nên sớm tháo gỡ khó khăn cho nhà thầu là tháo “nút thắt” tiến độ cho công trình.

Luật sư Nguyễn Hồng Chuyên, Tổng giám đốc Công ty CP Sở hữu trí tuệ Davilaw, Văn bản số 6761 được ban hành rất kịp thời và cần thiết trong bối cảnh hiện nay, khi mà cả nước đang triển khai hàng loạt các công trình lớn, nhỏ. Việc tháo gỡ khó khăn cho nhà thầu sẽ góp phần đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án đầu tư công. Tuy nhiên, tại Văn bản số 6761, Bộ Xây dựng không đưa ra giải pháp định lượng cụ thể mà trao toàn bộ quyền này cho bộ, ngành, chủ đầu tư tùy vào từng hoàn cảnh cụ thể của dự án, hợp đồng để xem xét, quyết định việc ký kết/sửa đổi hợp đồng cho phù hợp. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc chủ động của các chủ đầu tư, bộ, ngành, địa phương trong việc tháo gỡ khó khăn cho nhà thầu ở từng gói thầu, dự án cụ thể.

Cuối tháng 4/2026, Cục Đường bộ Việt Nam đã có văn bản báo cáo Bộ Xây dựng đề xuất tháo gỡ khó khăn đối với các hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định. Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, kế hoạch bảo trì đường bộ năm 2026 có 119 gói thầu thuộc các dự án bảo trì. Qua rà soát sơ bộ, nếu cập nhật theo giá nhiên, vật liệu theo thời điểm đầu tháng 4/2026, chi phí các gói thầu bảo trì đường bộ ước tính sẽ tăng khoảng 946 tỷ đồng (từ 3.294 tỷ đồng lên 4.240 tỷ đồng). Đối với các gói thầu đã ký hợp đồng, nếu nhà thầu tiếp tục triển khai sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng tới hoạt động kinh doanh (chi phí tăng khoảng 28,7%). Hiện đã có tình trạng nhà thầu trì hoãn thi công, nguy cơ kéo dài thời gian hoàn thành, kéo theo tiềm ẩn mất an toàn giao thông, an toàn công trình; đồng thời không bảo đảm công tác giải ngân nguồn vốn được giao năm 2026. Theo Cục Đường bộ Việt Nam, việc điều chỉnh hợp đồng từ đơn giá cố định, trọn gói sang đơn giá điều chỉnh hiện đang vướng mắc giữa các quy định của pháp luật. Chủ đầu tư phải vận dụng quy định tại điểm b khoản 1 Điều 70 Luật Đấu thầu 2023 với “trường hợp hoàn cảnh thực hiện hợp đồng có thay đổi cơ bản theo quy định của pháp luật về dân sự”.