 |
| Tổng nhu cầu vốn để hoàn thành trên 5.000 km cao tốc vào năm 2030 là khoảng 1,269 triệu tỷ đồng, trong đó hơn 846 nghìn tỷ đồng cần huy động từ khu vực tư nhân. Ảnh: Lê Tiên |
Cơ hội rộng mở
Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư 29 dự án PPP diễn ra mới đây, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, cùng với nguồn vốn ngân sách nhà nước, tính từ năm 2021 đến nay, đã huy động 444.571 tỷ đồng thông qua phương thức PPP để đầu tư 17 dự án BOT. Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, kết quả này cho thấy hạ tầng giao thông có sức hút thực tế đối với các nhà đầu tư khi có cơ chế phù hợp.
Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng, để đạt mục tiêu hoàn thành trên 5.000 km cao tốc vào năm 2030, tổng nhu cầu vốn ước tính khoảng 1,269 triệu tỷ đồng. Trong đó, ngân sách nhà nước dự kiến chỉ cân đối được khoảng 423 nghìn tỷ đồng, còn khoảng 846 nghìn tỷ đồng cần huy động từ nguồn vốn ngoài ngân sách. Đây là thách thức lớn nhưng cũng mở ra cơ hội đầu tư cho cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng.
Tuy nhiên, để nắm bắt tốt cơ hội từ PPP cao tốc - những dự án có chi phí đầu tư lớn, thời gian vận hành dài và nhiều rủi ro tiềm ẩn - yêu cầu đặt ra không chỉ là có danh mục dự án để kêu gọi đầu tư, mà còn cần giải nhiều bài toán quan trọng để dự án triển khai được trong thực tế.
Trong tham luận được Bộ Xây dựng thông tin tới báo chí, ông Lê Quỳnh Mai, Phó Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả cho rằng, vốn tư nhân luôn tìm kiếm cơ hội, nhưng vốn dài hạn chỉ đi đến nơi có niềm tin. Niềm tin đến từ một dự án được chuẩn bị tốt, một phương án tài chính khả thi, một cơ chế phân bổ rủi ro hợp lý, một chính sách ổn định và trách nhiệm rõ ràng giữa các bên.
Đại diện Đèo Cả cho rằng, vấn đề quan trọng hiện nay không chỉ là “có dự án để kêu gọi đầu tư hay không”, mà là làm thế nào để một dự án thực sự có khả năng huy động vốn, triển khai được và vận hành bền vững trong 20 - 30 năm. Theo đó, một dự án PPP muốn khả thi phải trả lời được ít nhất 5 câu hỏi: Dự án có thực sự cần thiết và tạo ra giá trị kinh tế - xã hội không? Tổng mức đầu tư và giải pháp kỹ thuật có khả thi không? Dòng tiền có đủ khả năng hoàn trả vốn dài hạn không? Rủi ro đã được phân bổ cho đúng chủ thể có khả năng kiểm soát chưa? Và quan trọng nhất, Nhà nước, nhà đầu tư và tổ chức tín dụng có đủ niềm tin để cùng cam kết trong suốt vòng đời dự án hay không? Nếu chưa giải quyết được những vấn đề này thì cơ hội đầu tư vẫn chỉ là “cơ hội trên giấy”.
Điểm cốt lõi, theo đại diện Đèo Cả, là tổ chức để nhiều chủ thể cùng tham gia một dự án, mỗi chủ thể thực hiện phần việc phù hợp với năng lực và chịu mức rủi ro mà mình có khả năng kiểm soát. Nhà nước kiến tạo thể chế và xử lý những rủi ro thị trường không thể tự giải quyết. Nhà đầu tư chịu trách nhiệm tổ chức nguồn lực, quản trị vốn, tiến độ, chất lượng và hiệu quả. Ngân hàng cung cấp nguồn vốn dài hạn dựa trên một phương án tài chính có khả năng dự báo. Nhà thầu phải gắn trách nhiệm với sản phẩm, chất lượng và tiến độ. Các nhà đầu tư tài chính có thể tham gia ở những giai đoạn khác nhau, phù hợp với khẩu vị rủi ro.
Cách nào thu hút nhà đầu tư?
Từ góc độ tổ chức tín dụng, với kinh nghiệm tham gia cấp vốn cho các dự án PPP, ông Trần Hoài Nam, Phó giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp VietinBank cho biết, nguyên nhân các dự án PPP gặp khó khăn chủ yếu xuất phát từ những thay đổi trong điều kiện vận hành thực tế so với các thông số tại phương án tài chính ban đầu. Đại diện VietinBank cho rằng, cơ quan nhà nước cần có sự nhất quán, tầm nhìn dài hạn trong quy hoạch tổng thể địa phương, vùng và quốc gia, qua đó giảm thiểu rủi ro chính sách đối với các dự án PPP có thời gian thu hồi vốn dài. Về quy hoạch hạ tầng, giao thông, cơ chế chính sách và quyết định quản lý nhà nước, cần có đánh giá tác động tới các dự án hiện hữu và phương án hỗ trợ kịp thời, bảo đảm dự án hiệu quả, đủ khả năng trả nợ.
Ông Trần Hoài Nam cũng đề cập yêu cầu hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro. Mặc dù đã có nghị định hướng dẫn về cơ chế phân bổ rủi ro tài chính giữa Nhà nước, nhà đầu tư và ngân hàng, nhưng điều kiện để kích hoạt và quy trình triển khai vẫn tương đối phức tạp, kéo dài. Đồng thời, cần phát triển thị trường vốn dài hạn, tạo hành lang pháp lý thuận lợi để phát hành trái phiếu dự án PPP, thành lập các quỹ đầu tư phát triển hạ tầng, từ đó đa dạng hóa kênh dẫn vốn, giảm áp lực cho tín dụng ngân hàng.
VietinBank kiến nghị xử lý dứt điểm các vướng mắc tồn đọng tại các dự án PPP đã triển khai. Theo đó, Chính phủ cần sớm có giải pháp giải quyết triệt để, như mua lại dự án hoặc cấp ngân sách bù đắp đối với các dự án BOT giao thông đang thua lỗ do nguyên nhân khách quan như thay đổi quy hoạch, chính sách nhà nước, qua đó tháo gỡ điểm nghẽn nợ xấu (Nhóm 2, Nhóm 5) cho các ngân hàng thương mại.
Đối với các nhà đầu tư PPP, ông Trần Hoài Nam cho rằng, cần nâng cao năng lực tài chính cốt lõi, bảo đảm tỷ lệ vốn chủ sở hữu thực tham gia vào dự án đúng theo cam kết; đồng thời nâng cao năng lực quản trị rủi ro và quản lý dự án theo chuẩn mực quốc tế, tăng cường tính minh bạch và áp dụng cơ chế chia sẻ lợi ích - rủi ro hợp lý với phía ngân hàng tài trợ.
Với góc nhìn từ địa phương, ông Lê Huyền, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, chia sẻ, để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển hạ tầng cần nguồn lực đầu tư rất lớn, giải pháp sử dụng mô hình PPP đang là ưu tiên hàng đầu của địa phương. Ông Lê Huyền cho rằng, bài toán lớn nhất của địa phương khi làm dự án PPP không chỉ nằm ở kỹ thuật thi công, mà là năng lực tài chính của nhà đầu tư, công tác giải phóng mặt bằng và cơ chế chia sẻ rủi ro.
Ông Lê Huyền đề xuất nâng cao tính chủ động và năng lực cho địa phương, gắn trách nhiệm địa phương với tiến độ toàn dự án. Đồng thời phải chia sẻ rủi ro hài hòa giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân, trong đó, cần có các cơ chế tài chính dự phòng hiệu quả hơn để hỗ trợ nhà đầu tư trong các kịch bản bất khả kháng như suy thoái kinh tế, dịch bệnh hoặc thay đổi quy hoạch đột xuất. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý dự án, ứng dụng công nghệ thông tin và BIM từ khâu lập quy hoạch, khảo sát đến giải phóng mặt bằng và vận hành sẽ minh bạch hóa thông tin, thu hút các nhà đầu tư tư nhân uy tín, năng lực cao. Các địa phương cũng cần đổi mới tư duy quản lý, đồng hành cùng doanh nghiệp, xem khó khăn của doanh nghiệp, nhà đầu tư PPP như của chính mình; thực hiện tốt công tác cải cách hành chính, hỗ trợ tối đa trong công tác giải phóng mặt bằng, tạo môi trường đầu tư minh bạch, cởi mở và công bằng.
