Xúc tiến đầu tư 29 dự án cao tốc theo PPP: Dư địa đầu tư lớn cho doanh nghiệp và tổ chức tín dụng

Ảnh chỉ mang tính minh họa: Ảnh AI

Nguồn vốn lớn cần huy động từ khu vực tư nhân

Ngày 29/9, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026 - 2030.

Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, bên cạnh nguồn vốn ngân sách nhà nước, tính riêng từ năm 2021 đến nay, đã huy động 444.571 tỷ đồng thông qua phương thức PPP để đầu tư 17 dự án BOT. Kết quả này cho thấy hạ tầng giao thông có sức hút thực tế đối với các nhà đầu tư khi được triển khai trong một khuôn khổ cơ chế, chính sách phù hợp.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến đầu tư xây dựng mới 2.829 km, đồng thời mở rộng, hoàn thiện 1.187 km đường bộ cao tốc hiện hữu. Tổng nhu cầu vốn khoảng 1.269.000 tỷ đồng. Trong đó, khoảng 423.000 tỷ đồng đã được cân đối, bố trí từ ngân sách nhà nước và cam kết của nhà đầu tư; phần vốn cần tiếp tục cân đối, huy động khoảng 846.000 tỷ đồng.

Khoảng cách lớn về nguồn lực đặt ra yêu cầu tiếp tục đa dạng hóa các kênh huy động vốn, trong đó khu vực tư nhân được xác định là một nguồn lực quan trọng cùng với đầu tư công. Bộ trưởng Trần Hồng Minh khẳng định, đây là thách thức lớn nhưng cũng mở ra dư địa đầu tư đáng kể cho cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng cũng công bố, 29 dự án ưu tiên xúc tiến, kêu gọi đầu tư theo phương thức PPP với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 922.812 tỷ đồng. Danh mục dự án được nghiên cứu, lựa chọn trên cơ sở các dự án thuộc Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các dự án đã được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư và những tuyến đường cần mở rộng theo quy chuẩn đường cao tốc nhằm nâng cao an toàn giao thông, tăng khả năng thông hành, đáp ứng nhu cầu vận tải. Trong đó, trọng tâm là mở rộng toàn bộ các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông như Mai Sơn - Cam Lộ, Quảng Ngãi - Dầu Giây; mở rộng Vành đai 3 TP.HCM từ 4 làn hạn chế lên 6 - 8 làn xe hoàn chỉnh theo quy hoạch; đầu tư khép kín các tuyến vành đai lớn như Vành đai 5 Hà Nội, đồng thời phát triển các tuyến kết nối hành lang kinh tế Đông - Tây, vùng Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long.

Làm thế nào hút vốn dài hạn

Trước yêu cầu huy động vốn rất lớn, các doanh nghiệp, ngân hàng và tổ chức tư vấn đề cập đến yêu cầu phải đa dạng hóa nguồn vốn cho các dự án PPP.

Ông Nguyễn Việt Long, Phó Tổng Giám đốc Công ty tư vấn quốc tế Ernst & Young, cho rằng ngoài tín dụng ngân hàng cần khơi thông thị trường trái phiếu để tạo thêm nguồn vốn dài hạn cho hạ tầng.

Theo số liệu Công ty tư vấn quốc tế Ernst & Young tổng hợp, trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam hiện chiếm khoảng 10 - 11% GDP, thấp hơn đáng kể so với Hàn Quốc và Malaysia. Theo ông Long, nếu phát triển tốt kênh trái phiếu cho các dự án PPP, nguồn vốn này có thể bổ sung cho tín dụng ngân hàng. Tuy nhiên, trái phiếu không thay thế tín dụng ngân hàng. Trong giai đoạn đầu dự án, tín dụng vẫn giữ vai trò quan trọng; khi dự án hoàn thành, vận hành ổn định và có dòng tiền được kiểm chứng, trái phiếu có thể trở thành một kênh tái cấp vốn phù hợp.

Ông Trần Hoài Nam, Phó Giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp VietinBank, cũng cho rằng các ngân hàng cần theo sát dự án trong toàn bộ vòng đời, từ xây dựng đến vận hành. Trong quá trình xây dựng, ngân hàng đặc biệt quan tâm đến giải phóng mặt bằng, chậm tiến độ, tăng tổng mức đầu tư, năng lực nhà thầu EPC và khả năng góp đủ vốn chủ sở hữu. Khi dự án vận hành, trọng tâm chuyển sang lưu lượng, doanh thu, chính sách giá, phí và khả năng trả nợ.

Đại diện VietinBank kiến nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro, đẩy nhanh việc xác định doanh thu giảm, kiểm toán doanh thu và bố trí nguồn ngân sách kịp thời đối với các trường hợp Nhà nước phải thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng PPP.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả, nhận định không nên hiểu PPP đơn thuần là Nhà nước giao dự án để doanh nghiệp tự thu xếp vốn.

Theo ông Hoàng, Nhà nước và doanh nghiệp cần cùng thiết kế cấu trúc dự án ngay từ đầu, trong đó phân loại từng đoạn tuyến theo lưu lượng, doanh thu và khả năng hoàn vốn.

Với những tuyến có lưu lượng và doanh thu tốt, có thể huy động tối đa nguồn lực tư nhân. Với những dự án có lưu lượng thấp hơn, Nhà nước cần tham gia một tỷ lệ phù hợp để tạo tính khả thi.

Ông Hoàng cũng đề xuất cách tiếp cận “PPP++”, theo đó ngoài Nhà nước, nhà đầu tư và ngân hàng, có thể huy động sự tham gia của doanh nghiệp xây dựng, nhà đầu tư tài chính, đơn vị cung cấp vật liệu, thiết bị và công nghệ trong chuỗi giá trị của dự án.

Đối với việc mở rộng cao tốc Bắc - Nam, lãnh đạo Đèo Cả lưu ý phần mở rộng sẽ kết nối trực tiếp với công trình đang khai thác, liên quan đến kết cấu, bảo hành, bảo trì, tổ chức giao thông và trách nhiệm chất lượng lâu dài. Vì vậy, cần tính toán rõ trách nhiệm giữa công trình hiện hữu và phần đầu tư mới.