Từ nay đến năm 2030, nhiều dự án hạ tầng chiến lược làm thay đổi diện mạo đất nước sẽ được triển khai, trong đó có rất nhiều dự án quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật phức tạp hoặc chưa từng được thực hiện tại Việt Nam như đường sắt cao tốc Bắc - Nam, nhà máy điện hạt nhân, hạ tầng ngầm đô thị lớn…
Hiện nay, theo quy định của pháp luật đấu thầu, tiêu chuẩn đánh giá năng lực, kinh nghiệm của nhà thầu gồm 2 tiêu chí cơ bản là năng lực tài chính và hợp đồng tương tự. Tuy nhiên, phần lớn nhà thầu nội địa chưa từng tham gia các công trình nêu trên. Vì vậy, nếu áp dụng “cứng” tiêu chí kinh nghiệm hợp đồng tương tự sẽ khiến nhà thầu trong nước không có cơ hội tham gia các dự án quan trọng của đất nước. Do đó, cần có cơ chế đặc thù trong việc đánh giá năng lực của nhà thầu, đặc biệt là nhà thầu trong nước tại các dự án này.
Theo tôi, có thể nghiên cứu đánh giá năng lực kinh nghiệm của nhà thầu theo nguyên tắc tiệm cận và tương đương theo hướng xét tới cả các công trình có độ phức tạp tương đương trong phân khúc năng lực tương ứng, khuyến khích các hình thức liên danh giữa nhà thầu trong nước và quốc tế.
Về liên danh, theo thông lệ quốc tế có 3 hình thức liên danh, liên kết phổ biến gồm: liên danh nhà thầu; liên danh không thành lập pháp nhân; liên danh tích hợp toàn phần (công ty liên doanh, thành lập pháp nhân mới để hoạt động lâu dài).
Với một số dự án lớn, đặc biệt quan trọng, có thể nghiên cứu cho phép liên danh không thành lập pháp nhân tham gia đấu thầu. Tiêu chí đánh giá sẽ căn cứ vào tổng năng lực của liên danh thay vì đánh giá riêng từng thành viên. Cơ chế này cho phép các nhà thầu tạo nên các tổ hợp bổ trợ lẫn nhau; hoặc cho phép một doanh nghiệp mạnh trong liên danh có thể bảo lãnh một phần năng lực (tài chính/kỹ thuật) cho thành viên khác. Cơ chế bảo lãnh phải được ghi rõ trong thỏa thuận liên danh và ràng buộc trách nhiệm.
