 |
| Nhiều gói thầu bảo hiểm cháy nổ, bảo hiểm công trình phải dựa vào các tiêu chí ưu tiên liên quan đến sử dụng lao động yếu thế để xếp hạng nhà thầu. Ảnh: Nhã Chi |
Theo khảo sát của phóng viên, nhiều gói thầu bảo hiểm cháy nổ bắt buộc, bảo hiểm công trình mời thầu trong năm 2026 khi đấu thầu rộng rãi, phải dựa vào các tiêu chí ưu tiên theo quy định tại điểm d, đ, e khoản 18 Điều 140 Nghị định 214/2025/NĐ-CP để xếp hạng nhà thầu.
Nguyên nhân được một số nhà thầu bảo hiểm chỉ ra là do đặc thù của các loại hình bảo hiểm có quy định phí tối thiểu. Để không vi phạm quy định, nhà thầu tham dự đều phải tuân thủ mức phí tối thiểu, dẫn đến tình trạng giá chào thầu bằng nhau. Hồ sơ mời thầu (HSMT) quy định việc xếp hạng nhà thầu căn cứ tiêu chí ưu tiên để trao thầu theo thứ tự ưu tiên tại khoản 18 Điều 140 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, sau khi áp dụng hết nếu không lựa chọn được nhà thầu thì sẽ sử dụng tiêu chí khác do chủ đầu tư quy định tại HSMT.
Thực tế nhiều cuộc thầu, các doanh nghiệp (DN) bảo hiểm tham dự đều không phải DN nhỏ và vừa, không áp dụng được tiêu chí ưu tiên tại điểm a về DN nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ; đánh giá tiêu chuẩn kỹ thuật theo phương pháp đạt - không đạt, không có chênh lệch điểm nên không áp dụng được tiêu chí tại điểm b về xét điểm kỹ thuật; các nhà thầu chủ yếu có trụ sở chính tại Hà Nội hoặc TP.HCM, không có trụ sở chính tại địa phương nơi triển khai gói thầu, nên không áp dụng được tiêu chí ưu tiên tại điểm c.
Do đó, các tiêu chí ưu tiên được sử dụng phổ biến và thuộc ưu tiên cao nhất lần lượt quy định tại điểm d, đ, e gồm: trao thầu cho nhà thầu có sử dụng số lượng lao động là thương binh, người khuyết tật; có sử dụng số lượng lao động là dân tộc thiểu số; có sử dụng số lượng lao động là nữ giới nhiều hơn. Các lao động này phải có hợp đồng với thời gian từ 3 tháng trở lên, đến thời điểm đóng thầu vẫn còn hiệu lực nhiều hơn.
-Báo cáo đánh giá HSDT nhiều gói thầu cho thấy nhiều DN bảo hiểm có nhân sự đáp ứng tiêu chí ưu tiên tại điểm d, đ, e, do đó thường phân thắng - bại ở các tiêu chí này, không phải sử dụng đến các tiêu chí ưu tiên khác do chủ đầu tư quyết định.
Tuy nhiên, cách đánh giá tiêu chí ưu tiên đối với nhà thầu liên danh đang có sự không thống nhất, có thể ảnh hưởng đến kết quả lựa chọn nhà thầu. Qua khảo sát, đa số gói thầu quy định “Trường hợp liên danh được tính bằng tổng các thành viên trong liên danh tương ứng theo phần công việc đảm nhận. Tất cả thành viên trong liên danh đều phải kê khai và đính kèm theo tài liệu chứng minh”. Có gói thầu không quy định cách tính đối với liên danh, nhưng trong báo cáo đánh giá HSDT thể hiện đánh giá dựa trên cộng tổng số nhân sự của từng thành viên trong liên danh, không căn cứ theo tỷ lệ tham gia của từng thành viên.
Với mỗi cách tính, kết quả đem lại rất khác nhau. Nhà thầu lấy ví dụ 1 gói thầu có 2 nhà thầu được vào vòng xem xét ưu tiên gồm Liên danh ABCD và nhà thầu độc lập X. Liên danh gồm 4 thành viên ABCD với tỷ lệ tham gia của từng thành viên vào gói thầu lần lượt là 28%, 24%, 24%, 24%; số nhân sự là người khuyết tật, thương binh của từng thành viên lần lượt là 1 - 1 - 0 - 1. Tại gói thầu này, HSMT quy định đánh giá cộng tổng căn cứ tỷ lệ tham gia của từng thành viên, theo đó, báo cáo đánh giá xác định số lượng nhân sự của Liên danh là 0,76, Liên danh được xếp hạng 2 do nhà thầu độc lập X có 2 nhân sự là người khuyết tật, thương binh. Tuy nhiên, nếu tính theo cách cộng tổng không căn cứ tỷ lệ, số lượng nhân sự của Liên danh ABCD sẽ là 3 người, và cục diện sẽ thay đổi, nhà thầu Liên danh này sẽ xếp hạng 1. Như vậy, cách đánh giá khác nhau ở tiêu chí ưu tiên này dẫn đến thay đổi xếp hạng nhà thầu, quyết định thắng thua.
Theo nhiều chuyên gia đấu thầu, khoản 1 Điều 3 Luật Đấu thầu đã quy định hoạt động đấu thầu thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Đấu thầu phải tuân thủ quy định của Luật Đấu thầu và quy định khác của pháp luật có liên quan. Như vậy, khi đấu thầu bảo hiểm, phải tuân thủ quy định pháp luật có liên quan, trong đó có quy định về bảo hiểm bắt buộc. Đồng thời, việc đánh giá HSDT phải căn cứ theo HSMT.
Chuyên gia đấu thầu phân tích việc xem xét xếp hạng nhà thầu theo thứ tự ưu tiên quy định tại khoản 18 Điều 140 Nghị định 214 không phải là đánh giá lại năng lực nhà thầu mà để xử lý tình huống sau khi đánh giá, có nhiều nhà thầu được đánh giá tốt nhất, ngang nhau. Đối với tiêu chí về sử dụng lao động quy định tại điểm d, đ, e, tinh thần của pháp luật đấu thầu nhằm khuyến khích, ưu đãi cho doanh nghiệp có trách nhiệm xã hội, sử dụng lao động yếu thế. Tại các điểm d, đ, e khoản 18 Điều 140 NĐ 214 cũng quy định rõ: “Trao thầu cho nhà thầu có sử dụng số lượng lao động…” đáp ứng yêu cầu nhiều hơn. Việc đánh giá cần căn cứ quy định này. Nhà thầu liên danh cũng là 1 nhà thầu và số lượng nhân sự ưu tiên của từng thành viên không liên quan đến việc thực hiện phần công việc của thành viên đó trong gói thầu, vì các nhà thầu vào vòng xét ưu tiên đã được đánh giá đáp ứng về năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật, tài chính dựa theo các tiêu chuẩn đánh giá tại HSMT. Theo đó, nhiều chuyên gia đấu thầu cho rằng, số lượng nhân sự ưu tiên của liên danh nên được tính bằng tổng số lượng nhân sự ưu tiên của từng thành viên mà không cần căn cứ theo tỷ lệ tham gia.
Khi áp dụng các tiêu chí ưu tiên tại khoản 18 Điều 140 mà không lựa chọn được nhà thầu, thì theo khoản 34 Điều 140, chủ đầu tư xem xét, quyết định xử lý tình huống trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình.
