 |
| Một đoạn tuyến trên cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh Ảnh BT |
Bộ Xây dựng yêu cầu các chủ đầu tư, ban quản lý dự án rà soát tiến độ, xác định sản lượng có thể hoàn thành; nhà thầu bổ sung nguồn lực, tăng mũi thi công và chủ động vật liệu để đẩy nhanh tiến độ, giải ngân.
Theo ý kiến của chuyên gia và một số nhà thầu, việc huy động thêm nhân lực, thiết bị và tăng mũi thi công chỉ phát huy hiệu quả khi các điều kiện về mặt bằng, vật liệu, nguồn vốn và thủ tục liên quan được đáp ứng. Đây cũng là những yếu tố cần được xem xét đầy đủ khi đánh giá nguyên nhân chậm tiến độ, thay vì chỉ nhìn vào năng lực tổ chức thi công của nhà thầu.
Để đáp ứng tiến độ, nhà thầu phải huy động thêm nhân lực, thiết bị, mở rộng các mũi thi công và duy trì hoạt động liên tục. Nhu cầu vốn lưu động theo đó tăng lên, trong khi giá nhiên liệu, vật liệu và nhân công biến động; nguồn cung đất, cát, đá tại một số địa bàn chưa ổn định, phụ thuộc công suất mỏ, thủ tục khai thác và điều kiện vận chuyển.
Theo ông Trần Đình Lân - Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Trung Chính, đơn giá nhân công trong định mức khoảng 300.000 - 400.000 đồng/công, trong khi mức chi trả trên thị trường có thể lên tới 900.000 - 1.000.000 đồng/công; riêng tại doanh nghiệp, mức chi trả là 950.000 đồng/công. Khi chi phí thực tế vượt xa mức tính trong định mức, doanh nghiệp phải tự cân đối phần chênh lệch, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và khả năng duy trì nguồn lực thi công.
Bên cạnh chi phí đầu vào, nghiệm thu và thanh toán đúng hạn có ý nghĩa thiết thực đối với khả năng duy trì thi công và cân đối dòng tiền của nhà thầu.
Những vướng mắc này cũng đặt ra yêu cầu đánh giá hiệu quả đầu tư vượt ra ngoài chỉ tiêu giải ngân. PGS.TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, từng nhận xét, “điều nền kinh tế cần ở đầu tư công không phải thêm một con số đẹp về giải ngân”. Đầu tư công cần được đánh giá qua khả năng tạo ra thế phát triển mới, giảm chi phí và khơi thông các nguồn lực xã hội, chứ không chỉ dựa vào tỷ lệ vốn đã chi.
Từ thực tế này, cần phân định rõ trách nhiệm: nhà thầu phải bảo đảm năng lực tổ chức thi công, huy động nguồn lực, chất lượng và tiến độ theo hợp đồng; các vướng mắc về mặt bằng, thủ tục mỏ, nghiệm thu, thanh toán hoặc điều chỉnh giá cần được xác định đúng nguyên nhân và xử lý theo thẩm quyền. Không thể quy mọi chậm trễ cho nhà thầu, nhưng cũng không thể lấy khó khăn khách quan để thay thế nghĩa vụ hợp đồng.
Những áp lực về nguồn lực, chi phí và dòng tiền không chỉ đặt ra trong hoạt động của từng doanh nghiệp mà còn thể hiện rõ tại các dự án hạ tầng đang được yêu cầu tăng tốc. Thực tế triển khai cho thấy, bên cạnh nỗ lực của nhà thầu, tiến độ thi công còn phụ thuộc đáng kể vào khả năng tháo gỡ vướng mắc và sự phối hợp giữa các bên liên quan.
Tại Dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, toàn công trường đang huy động hơn 2.000 kỹ sư, công nhân, tổ chức 132 mũi thi công và làm việc liên tục 3 ca, 4 kíp. Các nhà thầu tập trung tối đa nguồn lực để đẩy nhanh tiến độ, hướng tới mục tiêu đưa đoạn Tân Thanh - Đông Khê (dài khoảng 62 km) vào khai thác tạm dịp Tết Nguyên đán 2027.
Tuy nhiên, vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc ảnh hưởng đến tiến độ triển khai Dự án. Dù tỷ lệ bàn giao mặt bằng đã ở mức cao, song một số vị trí chưa hoàn tất các thủ tục thu hồi đất, kiểm đếm, lập phương án bồi thường, hỗ trợ và di dời hạ tầng kỹ thuật. Nguồn cung đá phục vụ thi công lớp bê tông nhựa tạo nhám còn hạn chế, tiềm ẩn nguy cơ thiếu hụt khi khối lượng thi công tăng cao. Doanh nghiệp dự án đã kiến nghị UBND hai tỉnh Lạng Sơn, Cao Bằng chỉ đạo hoàn thành giải phóng mặt bằng; hỗ trợ thủ tục nâng công suất, điều chỉnh giấy phép một số mỏ đá và kiểm soát giá vật liệu. Doanh nghiệp cũng kiến nghị bổ sung hơn 7.714 tỷ đồng vốn ngân sách nhà nước còn thiếu trong giai đoạn 2026 - 2028 để đẩy nhanh thi công.
Ở một số dự án hạ tầng khác như cao tốc Vinh - Thanh Thủy (Nghệ An), áp lực về nguồn cung vật liệu cũng đang đặt ra yêu cầu chủ động điều phối và xử lý thủ tục khai thác. Dự án cao tốc Vinh - Thanh Thủy có nhu cầu vật liệu của toàn tuyến rất lớn, gồm gần 9,9 triệu m³ đất san lấp, 995.000 m³ đá xây dựng và gần 1,8 triệu m³ cấp phối đá dăm, cùng khối lượng lớn cát san lấp và cát bê tông. Nguồn cung tại chỗ chưa đáp ứng toàn bộ nhu cầu, việc huy động còn phụ thuộc công suất mỏ, thủ tục khai thác và điều kiện vận chuyển.
Để đáp ứng nhu cầu vật liệu, tỉnh Nghệ An đang chỉ đạo rà soát tiến độ từng gói thầu, tháo gỡ khó khăn về vật liệu thông qua việc xem xét nâng công suất mỏ hiện hữu, bổ sung nguồn khai thác và hoàn thiện thủ tục liên quan. Tại Gói thầu XL01, nhà thầu tận dụng đất đào trên tuyến, kết hợp nguồn đất từ mỏ Hồng Tân 1 tại xã Nam Đàn để phục vụ thi công.
Từ góc nhìn chuyên gia, PGS.TS. Trần Chủng - nguyên Cục trưởng Cục Giám định Nhà nước về chất lượng công trình xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, để tháo gỡ khó khăn cho các dự án, đẩy nhanh tiến độ giải ngân đầu tư công thì vai trò trực tiếp của chủ đầu tư và ban quản lý dự án đặc biệt quan trọng. Ban quản lý dự án phải phối hợp với nhà thầu xử lý các vấn đề về mặt bằng, vật liệu; những vướng mắc về định mức, đơn giá vượt thẩm quyền cần được kiến nghị cơ quan quản lý xem xét. Cùng với đó, nhà thầu phải chủ động tổ chức thi công, huy động nguồn lực và hoàn thiện hồ sơ nghiệm thu, thanh toán theo đúng quy định. Mỗi chủ thể phải thực hiện đầy đủ phần việc của mình để bảo đảm tiến độ và hiệu quả đầu tư cho dự án.
