 |
| Hàng loạt dự án hạ tầng giao thông trọng điểm được đồng loạt triển khai trong khi dư địa tín dụng dần thu hẹp đặt ra thách thức lớn về nguồn vốn đối với nhà đầu tư. Ảnh: Lê Tiên |
Cần nguồn vốn lớn cho các dự án hạ tầng
Nhằm hiện thực hóa các kế hoạch phát triển hạ tầng chiến lược, Tây Ninh khởi động lộ trình đấu thầu hai dự án PPP (hợp đồng BOT) với tổng mức đầu tư 43.298 tỷ đồng. Cụ thể, Dự án DATP 2-4 Xây dựng đường cao tốc đoạn từ kênh Thầy Cai đến đường cao tốc TP.HCM - Trung Lương với tổng mức đầu tư 20.485 tỷ đồng, tổng diện tích đất sử dụng khoảng 183 ha. Song song đó, Dự án DATP 2-5 Xây dựng đường cao tốc đoạn từ đường cao tốc TP.HCM - Trung Lương đến Cảng Hiệp Phước cũng được triển khai với số vốn 22.813 tỷ đồng trên diện tích 154 ha.
Từ đầu năm 2026 đến nay, nhiều dự án PPP lớn được khởi công, điển hình như Dự án Đầu tư xây dựng hoàn chỉnh cao tốc CT.07 đoạn Hà Nội - Thái Nguyên - Chợ Mới có tổng mức đầu tư 21.228,92 tỷ đồng hay Dự án Trục không gian Quốc lộ 1A với tổng mức đầu tư 24.299 tỷ đồng...
Sự hiện diện của các công trình PPP đang đặt ra bài toán lớn về vốn. Trong tháng 6 - 7/2026, có 4 doanh nghiệp là Vingroup, Sun Group, Masterise và THACO đã kiến nghị cơ chế tín dụng cho 35 dự án trọng điểm quốc gia có tính lan tỏa, với tổng nhu cầu vay hơn 1,7 triệu tỷ đồng. Theo Ngân hàng Nhà nước, với những dự án lớn, công trình trọng điểm khác, gồm các dự án đầu tư trực tiếp, dự án PPP và 5 tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội, sơ bộ nhu cầu vốn tín dụng giai đoạn 2026 - 2030 lên tới 2,49 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, tỷ lệ tín dụng trên GDP đã chạm ngưỡng 150%, các kênh vốn ngoài ngân hàng chưa phát huy hết vai trò khiến hệ thống ngân hàng tiếp tục chịu áp lực rất lớn.
Trong bối cảnh dư địa tín dụng dần thu hẹp mà nhu cầu vốn vẫn không ngừng gia tăng, việc tìm kiếm các kênh dẫn vốn trung và dài hạn đang trở thành bài toán cấp bách. Từ phía doanh nghiệp, ông Nguyễn Bá Khương, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tập đoàn Đầu tư Xây dựng 568 chia sẻ về chiến lược "PPP++" đang thực hiện cho hai dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh và Hữu Nghị - Chi Lăng. Thay vì phụ thuộc đơn thuần vào vốn vay tín dụng ngân hàng, mô hình PPP++ giúp doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, vốn chủ sở hữu và các hình thức huy động khác (trái phiếu, vốn hợp tác kinh doanh, tín dụng...). Ông Khương cho biết: “Đến nay, mô hình PPP++ vẫn đang phát huy hiệu quả, tiến độ thực hiện và giải ngân tại các công trình này đều rất tích cực”.
Công ty CP Đầu tư hạ tầng kỹ thuật TP.HCM (CII) đang đẩy mạnh phát hành 67,19 triệu trái phiếu chuyển đổi nhằm huy động 671,9 tỷ đồng để hợp tác kinh doanh với doanh nghiệp dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận.
Một ví dụ khác là Tổng công ty Xây dựng số 1 (CC1), đơn vị vừa thực hiện phát hành cổ phiếu riêng lẻ 76,75 triệu cổ phiếu, thu về hơn 851,45 tỷ đồng nhằm góp vốn vào doanh nghiệp dự án, thực thi một số dự án PPP lớn, tiêu biểu là cầu Cát Lái và cầu Long Hưng (cầu Đồng Nai 2).
Trái phiếu PPP - Kỳ vọng và thách thức
Trong bối cảnh hàng loạt nhà đầu tư dự án cần huy động vốn dài hạn, Dự thảo Nghị định về việc chào bán trái phiếu ra công chúng cho doanh nghiệp PPP được Bộ Tài chính xây dựng, đang trong quá trình hoàn thiện. Dự thảo Nghị định được kỳ vọng mở kênh dẫn vốn trung và dài hạn mới, bền vững hơn cho các dự án hạ tầng.
Ông Lê Hồng Khang, Giám đốc Nghiên cứu & Phân tích tại FiinRatings đánh giá, Dự thảo Nghị định nếu được ban hành sẽ là điều kiện cần để các dự án hạ tầng có thêm phương án tiếp cận vốn. Từ trước đến nay, các doanh nghiệp dự án thường huy động vốn qua vay ngân hàng hoặc phát hành trái phiếu riêng lẻ cho nhà đầu tư tổ chức. Tới đây, khi chào bán ra công chúng, dù các điều kiện về hồ sơ, công bố thông tin và nghĩa vụ báo cáo khắt khe hơn, nhưng đổi lại, khả năng tiếp cận thị trường vốn sẽ đa dạng và rộng mở hơn. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với nhóm nhà đầu tư tổ chức vốn bị hạn chế đầu tư vào trái phiếu riêng lẻ, điển hình như quỹ đầu tư của các công ty bảo hiểm.
Về nội dung cụ thể, Dự thảo không yêu cầu doanh nghiệp dự án PPP phải đáp ứng điều kiện về thời gian hoạt động tối thiểu và kết quả kinh doanh có lãi. Đây vốn là hai rào cản mà những doanh nghiệp dự án (thường được thành lập để thực hiện một hợp đồng và chưa phát sinh doanh thu trong giai đoạn xây dựng) không thể đáp ứng theo quy định hiện hành về chào bán trái phiếu ra công chúng. Song song đó, Dự thảo Nghị định cũng thiết kế mẫu bản công bố thông tin riêng, tập trung vào tính khả thi của phương án tài chính dự án thay vì năng lực tài chính trong quá khứ của tổ chức phát hành. “Theo tôi, đây là thay đổi có ý nghĩa nhất, bởi nó chuyển trọng tâm thẩm định sang đúng yếu tố quyết định khả năng trả nợ của một doanh nghiệp dự án”, ông Khang nhấn mạnh.
Bên cạnh “điều kiện cần” là hành lang pháp lý mới, ông Khang lưu ý rằng để hiện thực hóa “điều kiện đủ” cho việc phát hành trái phiếu PPP ra công chúng thành công, thị trường vẫn phải vượt qua một số rào cản mang tính cấu trúc.
Trước hết là nút thắt ở khâu bảo lãnh. Việc quy định bảo lãnh vô điều kiện thực chất chỉ khiến rủi ro và hạn mức tín dụng dịch chuyển ngược lại hệ thống ngân hàng. Một khi các nhà băng thắt chặt tiêu chuẩn bảo lãnh, doanh nghiệp dự án vẫn sẽ đứng trước bài toán khó về tiếp cận vốn. Đáng lo ngại hơn cả là rủi ro tái cấp vốn trong bối cảnh lãi suất biến động mạnh. Với biên lợi nhuận cố định đặc thù của dự án PPP, việc phát hành trái phiếu kỳ hạn ngắn hoặc áp dụng lãi suất thả nổi dễ đẩy chi phí vốn vượt ngưỡng hấp thụ của phương án tài chính, đe dọa trực tiếp đến tính khả thi của dự án.
Song song đó, cơ chế chia sẻ rủi ro pháp lý và kỷ luật thực thi cũng là một thách thức lớn. Chuyên gia FiinRatings cho rằng, cần có hành lang bảo vệ nhà đầu tư rõ ràng hơn trước các yếu tố khách quan như chậm bàn giao mặt bằng, đồng thời thắt chặt kỷ luật thanh toán của bên bao tiêu để bảo đảm tính ổn định cho dòng tiền trả nợ.
Sau cùng, ông Khang nhận định, việc có thêm kênh huy động không làm thay đổi rủi ro tín dụng gốc. Nghị định khi được ban hành cũng chỉ mở ra cánh cửa, còn lời giải thực sự nằm ở việc nâng cao khả năng hấp thụ vốn, năng lực quản trị và kỹ thuật cấu trúc giao dịch của chính dự án.
Bình luận về diễn tiến chính sách, ông Phùng Xuân Minh, Chủ tịch HĐQT PT Group & Saigon Ratings nhận định “trái phiếu PPP là một hướng đi cần thiết để mở kênh huy động vốn dài hạn cho hạ tầng chiến lược. Khi được thiết kế trên nền tảng minh bạch, bảo đảm thanh toán, xếp hạng tín nhiệm và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư, công cụ này có thể góp phần giảm áp lực lên tín dụng ngân hàng, khơi thông nguồn lực xã hội và phát triển chiều sâu của thị trường vốn Việt Nam”.
