 |
| Cả nước cần giải ngân gần 500.000 tỷ đồng trong những tháng còn lại của năm 2026 để hoàn thành 100% kế hoạch vốn Thủ tướng giao. Ảnh: Nhã Chi |
Nhận diện những “túi vốn” lớn
Theo Bộ Tài chính, so với ngày 3/9, giá trị giải ngân tăng thêm 10.508,9 tỷ đồng, hơn gấp đôi mức tăng 4.832,7 tỷ đồng của tuần 27/8 - 3/9. Nhịp giải ngân đã cải thiện, nhưng tính trên kế hoạch Thủ tướng giao, đến ngày 10/9 vẫn còn khoảng 498.793,4 tỷ đồng chưa giải ngân. Nhìn vào cơ cấu kế hoạch, một phần đáng kể số vốn còn lại tập trung tại những bộ, cơ quan trung ương và địa phương được giao kế hoạch lớn.
Ở khối địa phương, Hà Nội đã giải ngân 94.550,2 tỷ đồng, đạt 75,1% kế hoạch Thủ tướng giao. Dù tỷ lệ cao hơn đáng kể mức bình quân cả nước, Hà Nội vẫn còn khoảng 31.379,9 tỷ đồng cần giải ngân. TP.HCM giải ngân được 79.534,9 tỷ đồng, đạt 53,9%, phần kế hoạch còn lại khoảng 68.064,3 tỷ đồng.
Một số địa phương có quy mô vốn đáng chú ý khác như Tây Ninh giải ngân 18.876,2 tỷ đồng, đạt 60,8%; Đồng Nai giải ngân 16.770,4 tỷ đồng, đạt 61,7%; Thanh Hóa giải ngân 8.124,2 tỷ đồng, đạt 51,6%... Đây đều là những địa phương mà việc đẩy nhanh tiến độ các dự án có thể tạo ra giá trị giải ngân đáng kể trong thời gian còn lại của năm.
Ở khối bộ, cơ quan trung ương, Bộ Quốc phòng đã giải ngân 31.766,5 tỷ đồng, đạt 63,9% kế hoạch Thủ tướng giao; Bộ Công an đạt 29.794,3 tỷ đồng, tương ứng 69%. Bộ Xây dựng giải ngân 15.935,1 tỷ đồng, đạt 13,1%.
Tuy nhiên, trường hợp Bộ Xây dựng cần được nhìn trong cơ cấu kế hoạch vốn. Theo Bộ Tài chính, nếu không tính 8.875 tỷ đồng điều chuyển cho 12 địa phương thực hiện các dự án giải phóng mặt bằng độc lập của đường sắt Bắc - Nam và 63.217 tỷ đồng điều chỉnh giảm do chưa có nhu cầu sử dụng, không có khả năng giải ngân của 2 dự án đường sắt, tỷ lệ giải ngân của Bộ Xây dựng đạt 32,4%.
Báo cáo của Bộ Tài chính cho biết, trong phần kế hoạch chưa giải ngân có một khoản vốn chưa thuộc nhiệm vụ giải ngân của các địa phương ở thời điểm hiện tại. Đó là khoảng 32.511,3 tỷ đồng, tương đương 5% kế hoạch vốn đầu tư công ngân sách địa phương năm 2026 được thực hiện tiết kiệm để dự kiến đầu tư cho Dự án Đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.
Theo quy định, khoản vốn này được giảm trừ khi xác định nhiệm vụ giải ngân của các địa phương cũng như khi tính tỷ lệ giải ngân chung của cả nước, cho đến khi cấp có thẩm quyền quyết định phương án sử dụng. Nếu loại trừ 32.511,3 tỷ đồng nói trên, tổng vốn kế hoạch giao năm 2026 là 990.095,7 tỷ đồng, tỷ lệ giải ngân đến ngày 10/9 đạt 52,9%. Do đó, khi nhận diện những “túi vốn” còn lại, cần tách các khoản vốn chưa thuộc nhiệm vụ giải ngân hiện tại khỏi phần vốn thực sự phải đưa vào dự án trong những tháng cuối năm.
Áp lực chuyển vốn thành khối lượng
Trong nhóm “túi vốn” lớn, Bộ Xây dựng là trường hợp thể hiện rõ nét mối liên hệ giữa giải ngân và sản lượng trên công trường. Theo Bộ Xây dựng, các dự án chưa đáp ứng yêu cầu giải ngân hiện tập trung ở 4 nhóm: chậm thanh toán khối lượng đã hoàn thành; chậm do giải phóng mặt bằng; thiếu vật liệu và chậm do tổ chức thực hiện.
Trong đó, 21 dự án thuộc 7 chủ đầu tư chậm thanh toán khối lượng đã hoàn thành. Một số dự án như Cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 2 đoạn Vĩnh Yên - Việt Trì; Cầu đường sắt Cẩm Lý; Nâng cấp Quốc lộ 46 đoạn Vinh - Nam Đàn.. đang vướng mặt bằng. Các dự án cao tốc Cần Thơ - Hậu Giang, Hậu Giang - Cà Mau, Mỹ An - Cao Lãnh và Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận gặp khó về nguồn vật liệu; Dự án mở rộng cao tốc Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Hòa Liên vấn đề trong tổ chức thực hiện.
Tại cuộc họp ngày 11/9, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh yêu cầu các chủ đầu tư rà soát từng dự án, làm rõ nguyên nhân chủ quan, khách quan và trách nhiệm từng chủ thể; lấy kết quả thực tế trên công trường và giá trị giải ngân làm thước đo hiệu quả công việc. Đối với 21 dự án đã có khối lượng nhưng chậm thanh toán, Bộ trưởng yêu cầu xử lý tồn tại, hoàn thiện hồ sơ để thanh toán dứt điểm trước ngày 25/9. Các chủ đầu tư/ban quản lý dự án phải lập lại tiến độ chỉ đạo, cập nhật kế hoạch thi công giải ngân từng tuần, xác định rõ hạng mục quyết định đến tiến độ dự án, điểm vướng mắc; quyết liệt chỉ đạo nhà thầu tổ chức thi công 3 ca, 4 kíp, tập trung hoàn thành hạng mục có giá trị lớn; rà soát hoàn thiện các thủ tục thanh toán; xử lý các nhà thầu chậm hồ sơ, bảo đảm kết quả giải ngân sớm bằng mức bình quân chung của cả nước.
Tại Hà Nội, áp lực duy trì nhịp giải ngân đang được đặt vào các dự án hạ tầng lớn. Đáng chú ý, tại Dự án Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, riêng phần đường song hành qua Hà Nội trước đó đã đạt khoảng 85% giá trị sản lượng và Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành trong quý III/2026. Cùng với Vành đai 4, Hà Nội đang tập trung nguồn lực cho các tuyến vành đai, cầu qua sông Hồng, đường sắt đô thị và nhiều công trình hạ tầng trọng điểm. Theo số liệu do Sở Tài chính Hà Nội công bố ngày 11/9, để đạt KPI giải ngân tháng 9 là 111.690 tỷ đồng, các chủ đầu tư phải giải ngân bổ sung 19.098 tỷ đồng kế hoạch vốn năm 2026, cùng 322 tỷ đồng vốn năm 2025 kéo dài.
Tại cuộc họp rà soát các dự án, công trình trọng điểm mới đây, lãnh đạo TP. Hà Nội yêu cầu các chủ đầu tư, ban quản lý dự án và địa phương không để xảy ra tình trạng mặt bằng đã bàn giao nhưng tiến độ thi công chậm, ảnh hưởng đến giải ngân vốn đầu tư công.
Tương tự, tiến độ của các dự án lớn và khả năng xử lý mặt bằng cũng tác động trực tiếp tới kết quả giải ngân của TP.HCM. Với mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn được giao vào cuối năm, áp lực dồn lên cấp thực hiện là rất lớn. Tại cuộc họp ngày 17/9 về tiến độ giải ngân của các phường, xã, ông Hoàng Nguyên Dinh, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM yêu cầu các đơn vị tập trung đẩy nhanh giải ngân để thực hiện mục tiêu 70% vào cuối quý III. Đáng chú ý, kết quả giải ngân vốn đầu tư công được đưa vào đánh giá KPI đối với cán bộ, công chức, viên chức, gắn với trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị.
Những diễn biến tại Bộ Xây dựng, Hà Nội và TP.HCM cho thấy, mỗi “túi vốn” đang có một điểm nghẽn khác nhau. Ở góc độ nhà thầu, đại diện Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Thi công Xây dựng Cầu đường Hồng An, một nhà thầu đang thi công Dự án Vành đai 2 TP.HCM cho biết, với công trình giao thông quy mô lớn, giải ngân chỉ có thể tăng khi có đủ mặt bằng để thi công liên tục, khối lượng hoàn thành được nghiệm thu và hồ sơ thanh toán được xử lý kịp thời. Ngoài mặt bằng, biến động giá và nguồn cung vật liệu cũng ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ. Nhà thầu có thể tăng máy móc, nhân lực, tổ chức thêm ca, nhưng để duy trì sản lượng cần nguồn vật liệu ổn định và các thủ tục nghiệm thu, thanh toán theo kịp công trường.
