 |
| Công khai đăng tải các thông tin về dự án, vị trí, diện tích của quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư là cần thiết nhằm tăng cường giám sát việc thực hiện dự án BT, tránh thất thoát tài sản nhà nước và hạn chế lợi ích nhóm. Ảnh: Lê Khôi |
Trong bối cảnh nhu cầu phát triển kết cấu hạ tầng ngày càng lớn trong khi nguồn lực ngân sách nhà nước còn hạn chế, phương thức đối tác công tư (PPP) nói chung, loại hợp đồng BT nói riêng đang được đẩy mạnh thực hiện để huy động nguồn lực xã hội đầu tư các công trình hạ tầng giao thông, đô thị, công trình công cộng…
Hợp đồng BT thanh toán bằng quỹ đất liên quan trực tiếp đến tài sản công, quyền khai thác các nguồn lực đất đai nên nhận được sự quan tâm đặc biệt từ dư luận xã hội. Từ thực tiễn triển khai, một trong những vấn đề từng gây nhiều tranh luận là việc sử dụng quỹ đất để thanh toán cho nhà đầu tư dự án BT. Cụ thể, trong nhiều trường hợp, giá trị đất đối ứng được xác định chưa sát với giá thị trường, trong khi tổng mức đầu tư công trình lại có dấu hiệu bị đẩy lên cao hơn thực tế. Những bất cập liên quan đến việc lựa chọn nhà đầu tư, xác định giá trị quỹ đất thanh toán, chi phí đầu tư công trình và phân chia lợi ích giữa Nhà nước với nhà đầu tư… trong thực hiện đã dẫn đến Luật PPP được Quốc hội khóa XIV thông qua ngày 18/6/2020 quyết định dừng triển khai dự án BT mới.
Việc tái khởi động dự án BT hiện nay được đặt trong khung chính sách chặt chẽ hơn, đổi mới toàn diện phương thức thực hiện và thanh toán cho nhà đầu tư, khắc phục các bất cập trước đây. Tuy nhiên, trong Tờ trình Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư, Bộ Tài chính cho biết, tại Công văn số 473-CV/VPĐU ngày 31/12/2025 của Văn phòng Đảng ủy Chính phủ (Mật), đồng chí Tổng Bí thư đã chỉ đạo cần đánh giá tổng thể nội dung sửa đổi liên quan đến dự án BT, bảo đảm việc thu hồi đất để tạo quỹ đất thanh toán cho dự án BT được thực hiện công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư. Đồng thời, chủ trương chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm tại Nghị quyết số 192/2025/QH15 cũng yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát sau khi ký kết hợp đồng.
Việc tái khởi động dự án BT hiện nay được đặt trong khung chính sách chặt chẽ hơn, đổi mới toàn diện phương thức thực hiện và thanh toán cho nhà đầu tư, khắc phục các bất cập trước đây.
Theo Bộ Tài chính, nhằm tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện dự án BT, tránh thất thoát tài sản nhà nước và hạn chế lợi ích nhóm, việc tham gia của người dân trong quá trình chuẩn bị và thực hiện dự án BT là cần thiết. Do vậy, các nội dung về đăng tải thông tin quyết định chủ trương đầu tư, phê duyệt dự án, vị trí, diện tích của quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư thực hiện dự án BT cũng như trách nhiệm của cơ quan ký kết hợp đồng trong việc báo cáo cơ quan có thẩm quyền trong quá trình triển khai thực hiện dự án BT cần được bổ sung tại Nghị định số 257/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về việc thực hiện dự án áp dụng loại hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao (NĐ257). Bên cạnh đó, NĐ 257 chưa quy định cụ thể về cơ chế báo cáo định kỳ, dẫn đến thiếu công cụ giám sát hiệu quả quá trình thực hiện hợp đồng BТ.
Tại Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư, Bộ Tài chính đề xuất bổ sung khoản 7a vào sau khoản 7 Điều 5 NĐ 257 về đăng tải quyết định chủ trương đầu tư và khuyến khích đăng tải thông tin về vị trí, diện tích của quỹ đất dự kiến thanh toán cho nhà đầu tư thực hiện dự án BT trên trang thông tin điện tử và trụ sở của UBND cấp xã nơi dự kiến thu hồi đất để làm quỹ đất thanh toán. Đồng thời, bổ sung khoản 7a vào sau khoản 7 Điều 8 về đăng tải quyết định phê duyệt dự án, đăng tải thông tin cập nhật về vị trí, diện tích của quỹ đất dự kiến thanh toán cho nhà đầu tư thực hiện dự án BT trong trường hợp có thay đổi thông tin về vị trí, diện tích quỹ đất dự kiến thanh toán cho nhà đầu tư thực hiện dự án BT.
Dự thảo Nghị định cũng bổ sung khoản 3 Điều 29 về trách nhiệm của cơ quan ký kết hợp đồng trong việc báo cáo cơ quan có thẩm quyền trong quá trình triển khai thực hiện dự án BT. Cụ thể, định kỳ 3 tháng, cơ quan ký kết hợp đồng có trách nhiệm báo cáo cơ quan có thẩm quyền tiến độ thực hiện triển khai xây dựng công trình, hệ thống cơ sở hạ tầng theo hợp đồng đã ký kết, các vấn đề vướng mắc phát sinh (nếu có) và giải pháp xử lý để bảo đảm nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án thực hiện cam kết về tiến độ xây dựng, thanh toán, chuyển giao công trình dự án BT.
Theo nhiều ý kiến, các quy định mới đề xuất tại Dự thảo sẽ tăng cường công khai, minh bạch thông tin về dự án BT, giúp các tổ chức xã hội và người dân thuận lợi tham gia giám sát. Áp lực giám sát từ cộng đồng sẽ góp phần hạn chế các hành vi trục lợi chính sách, bảo đảm việc sử dụng tài sản công được thực hiện đúng quy định và mang lại lợi ích cao nhất cho Nhà nước.
Từ ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp, Liên đoàn Thương mai và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, việc công khai thông tin là cần thiết, giúp bảo đảm tính minh bạch của thông tin quỹ đất, góp phần hạn chế khiếu nại, khiếu kiện. Tuy nhiên, quy định đang thiết kế theo hướng “khuyến khích” đăng tải các thông tin về “vị trí, diện tích quỹ đất dự kiến thanh toán cho dự án BT” dường như chưa thực sự hợp lý và bảo đảm được tinh thần minh bạch như giải trình. Bởi vì, việc đăng tải các thông tin này tùy thuộc vào quyết định của UBND cấp xã. Để bảo đảm tính minh bạch, VCCI đề nghị sửa đổi quy định tại khoản 7a theo hướng các thông tin về vị trí, diện tích quỹ đất dự kiến thanh toán cho dự án BT bắt buộc phải đăng tải trên trang thông tin điện tử của UBND cấp xã, cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
