 |
| Tổng kế hoạch vốn ngân sách nhà nước năm 2026 đã được các bộ, địa phương phân bổ chi tiết cho nhóm dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành giao thông vận tải và lĩnh vực đường sắt là 181.897,2 tỷ đồng. Ảnh: Gia Khoa |
24 dự án có tỷ lệ giải ngân dưới 40%
Theo báo cáo ngày 3/11/2026 của Bộ Tài chính, tổng kế hoạch vốn ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2026 đã được các bộ, địa phương phân bổ chi tiết cho nhóm dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành giao thông vận tải và các công trình, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt là 181.897,2 tỷ đồng, chiếm khoảng 19% tổng kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao của cả nước. Đến hết ngày 31/10/2026, các dự án đã giải ngân 121.486,8 tỷ đồng, đạt 66,8% kế hoạch vốn đã phân bổ. Mặc dù kết quả giải ngân đã có chuyển biến so với những tháng trước, nhưng vẫn thấp hơn bình quân chung cả nước. Đáng chú ý, còn 24 dự án, dự án thành phần (DATP) có tỷ lệ giải ngân dưới 40%, trong số này xét theo cơ quan chủ quản, Bộ Xây dựng có 7 dự án/DATP, các địa phương có 17 dự án/DATP.
Theo Bộ Tài chính, nguyên nhân chậm giải ngân vẫn bao gồm những khó khăn cố hữu như vướng mắc giải phóng mặt bằng (GPMB), thời tiết bất lợi, chậm phân bổ kế hoạch do thiếu hoặc chậm hoàn thiện thủ tục đầu tư, dự kiến kế hoạch vốn chưa sát với khả năng thực hiện, năng lực tổ chức thực hiện của một số chủ đầu tư, nhà thầu còn hạn chế. Tuy nhiên, năm 2026 xuất hiện thêm 3 nhóm nguyên nhân nổi bật, tác động lớn đến tiến độ thực hiện và giải ngân. Đó là tình trạng khan hiếm, thiếu hụt nguồn cung và tăng giá nguyên, nhiên, vật liệu xây dựng; khó khăn trong thu hút lao động, lao động có tay nghề và chi phí nhân công ngày càng tăng; tỷ trọng vốn bố trí cho 2 dự án đường sắt quốc gia gồm đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam và đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng rất lớn, trong khi tỷ lệ giải ngân thấp do một số nguyên nhân bất khả kháng.
Bộ Tài chính cho biết, sau khi Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cho phép điều chỉnh giảm kế hoạch vốn của 2 dự án đường sắt quốc gia và DATP 3 thuộc cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột giai đoạn 1, cùng với việc triển khai nhiều giải pháp tháo gỡ khó khăn, tỷ lệ giải ngân các dự án giao thông trọng điểm đã có chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, do kết quả giải ngân 9 tháng đầu năm đạt thấp, lũy kế đến hết tháng 10 vẫn chưa bắt kịp bình quân chung cả nước.
Báo cáo cũng cho biết, các DATP đoạn Cần Thơ - Hậu Giang, Hậu Giang - Cà Mau thuộc cao tốc Bắc - Nam phía Đông; các DATP 2, 3, 4 thuộc cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng; cao tốc Mỹ An - Cao Lãnh... vẫn đối diện với khó khăn về nguồn cung và giá vật liệu xây dựng. Trong khi đó, tại khu vực Cà Mau, điều kiện thời tiết bất lợi do ảnh hưởng của mùa gió chướng khiến hoạt động thi công san hút cát để san lấp mặt bằng tại các dự án cao tốc Cà Mau - Cái Nước, Cái Nước - Đất Mũi và đường giao thông ra đảo Hòn Khoai bị ảnh hưởng, phải cắt giảm kế hoạch vốn năm 2026, đồng thời nghiên cứu phương án điều chỉnh thiết kế phù hợp với điều kiện thực tế.
Từ phía nhà thầu, nhiều ý kiến phản ánh đang chịu áp lực rất lớn về thiếu nhân lực, chi phí đầu vào.
Tại một tọa đàm về chủ đề nhân lực ngành xây dựng tổ chức ngày 22/10/2026, ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Đèo Cả nêu tình trạng nhiều dự án hạ tầng đồng loạt triển khai khiến nhu cầu tuyển dụng tăng cao, doanh nghiệp gặp khó khăn về nhân lực. Để giải bài toán nhân lực, doanh nghiệp phải tăng thu nhập cho người lao động, kéo theo chi phí tổ chức thi công tăng. Ngoài áp lực lương nhân công, chi phí thực tế tại công trường có những khoản vượt xa định mức, khiến nhà thầu phải tự cân đối phần chênh lệch, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và khả năng duy trì nguồn lực thi công.
Nhiều nhà thầu khác cùng chung mối lo về nhân lực, khi nhiều dự án lớn cùng triển khai khiến các doanh nghiệp phải cạnh tranh gay gắt để thu hút lao động. Có nơi tiền công tăng gấp đôi nhưng vẫn khó tuyển đủ người.
Một vấn đề khác được đại diện Đèo Cả phản ánh là tiến độ nghiệm thu, thanh toán khối lượng hoàn thành. Khi khối lượng chưa được xác nhận kịp thời hoặc hồ sơ phải bổ sung nhiều lần, nhà thầu vẫn phải ứng trước chi phí tiền lương, vật liệu, nhiên liệu và vận hành thiết bị. Vốn chưa được thu hồi kịp thời làm hạn chế khả năng quay vòng vốn cho các hạng mục tiếp theo.
Tập trung gỡ vướng, bảo đảm tiến độ và chất lượng
Tại cuộc họp kiểm điểm tiến độ thi công, giải ngân các dự án giao thông trọng điểm do Bộ Xây dựng quản lý ngày 22/10/2026, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh yêu cầu chủ đầu tư, ban quản lý dự án xây dựng tiến độ thi công chi tiết, xác định cụ thể giá trị sản lượng hoàn thành và giá trị giải ngân từ nay đến cuối năm đối với từng dự án. Các đơn vị phải chủ động đề xuất điều chuyển vốn giữa các dự án khi cần thiết, bảo đảm giải ngân hết số vốn được giao, trừ phần vốn đã hết nhiệm vụ chi. Bộ trưởng Trần Hồng Minh cũng yêu cầu xác định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu, tư vấn thiết kế và tư vấn giám sát; từng khâu phải có đầu mối thực hiện, thời hạn xử lý và kết quả cụ thể. Những khó khăn về GPMB, nguồn cung vật liệu, biến động giá nhiên liệu, vật liệu, nhân công và điều kiện thời tiết phải được rà soát, có giải pháp tháo gỡ phù hợp.
Để đẩy mạnh giải ngân dự án trọng điểm trong các tháng cuối năm, Bộ Tài chính đề nghị các bộ, địa phương, cơ quan có liên quan khẩn trương thực hiện đầy đủ, nghiêm túc yêu cầu, nhiệm vụ được Chính phủ giao. Trong đó, cần xác định giải ngân vốn đầu tư công kế hoạch năm 2026 là nhiệm vụ chính trị, là chỉ tiêu đánh giá kết quả hoàn thành nhiệm vụ, đánh giá KPI.
Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 10/2026 vừa qua, Thủ tướng Lê Minh Hưng tiếp tục yêu cầu tăng tốc giải ngân vốn đầu tư công, đề cao trách nhiệm người đứng đầu, đẩy nhanh tiến độ các công trình, dự án trọng điểm; tập trung giải quyết các vướng mắc về GPMB và cung ứng vật liệu xây dựng. Bộ Xây dựng được giao chủ động theo dõi, đánh giá diễn biến giá vật liệu xây dựng, phối hợp chặt chẽ với các địa phương và cơ quan liên quan tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ các dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm như đường sắt, đường bộ cao tốc, cảng hàng không, bảo đảm tiến độ và chất lượng theo yêu cầu.
Lãnh đạo Chính phủ kiên định quan điểm việc triển khai thực hiện đúng tiến độ, chất lượng và giải ngân hết nguồn vốn đã bố trí cho các dự án là nguồn lực quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Theo đó yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và chủ đầu tư quyết liệt thực hiện mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn được giao; không điều chỉnh, kéo dài tiến độ nếu không có lý do khách quan chính đáng. Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng kiên quyết thực hiện các thủ tục điều chuyển vốn từ các dự án chậm giải ngân, không đáp ứng tiến độ sang các dự án có khả năng giải ngân tốt hơn hoặc chuyển vào khoản chưa phân bổ...
