 |
| Ảnh Internet |
Từ “China+1” đến sức mạnh nội khối
Sự quan tâm của nhà đầu tư nước ngoài đối với ASEAN thường được nhìn nhận qua lăng kính “China+1”: đa dạng hóa sản xuất, giảm rủi ro tập trung và duy trì chi phí cạnh tranh. Điều đó đúng nhưng đó mới chỉ là điểm khởi đầu. Cơ hội bền vững hơn là xây dựng một khu vực vận hành như một chỉnh thể thống nhất: chuỗi cung ứng có thể vận hành trơn tru xuyên biên giới, hạ tầng số giúp giảm rào cản cho doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng với các thị trường vốn có khả năng tài trợ cho các dự án hạ tầng và chuyển đổi dài hạn.
Sự đa dạng của ASEAN là một lợi thế chứ không phải điểm yếu. Năng lực sản xuất tập trung ở Việt Nam, Thái Lan và Malaysia; dịch vụ và tài chính ở Singapore; hàng hóa và nhu cầu nội địa lớn tại Indonesia và Philippines. Kết hợp lại, sự đa dạng này tạo thành một tập hợp các yếu tố tăng trưởng bổ trợ lẫn nhau với điều kiện hạ tầng kỹ thuật hoạt động hiệu quả.
Tuy nhiên, chỉ riêng sự đa dạng thôi chưa đủ để chuyển hóa thành sức bền. ASEAN cũng cần trở thành một chỉnh thể thống nhất về nhu cầu tiêu dùng, chứ không chỉ là một hệ thống cung ứng. Trong một thế giới ngày càng phân mảnh, sức bền thường đến từ khả năng bán được hàng đến nhiều nơi và hơn hết là phục vụ thị trường trong nước. Chuyển hướng khỏi mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu là hướng đi không thực tế trong ngắn hạn, tuy nhiên, rõ ràng ASEAN vẫn còn nhiều cơ hội để thúc đẩy tiêu dùng nội địa cũng như thương mại và đầu tư nội khối vốn còn khá thấp như hiện nay.
Sản xuất nhiều không đồng nghĩa với khả năng “mua sắm” nhiều
Đối với các nền kinh tế đang phát triển, định hướng trước đây là tăng trưởng bằng cách bán hàng cho người tiêu dùng ở những nước giàu, giờ đây có vẻ giống rủi ro tập trung hơn là một chiến lược. Sự mất cân đối thể hiện rất rõ: Mỹ vẫn là thị trường tiêu thụ “dự phòng an toàn” của thế giới, nhập khẩu khoảng 4.000 tỷ USD mỗi năm dù chỉ chiếm khoảng 4% dân số toàn cầu và khoảng 13% tổng nhập khẩu toàn cầu.
Tại Đông Nam Á, nhiều người dân vẫn tiết kiệm nhiều hơn chi tiêu. Dù có sự khác biệt giữa các quốc gia, phân tích của HSBC dựa trên dữ liệu Ngân hàng Thế giới cho thấy tỷ lệ tiết kiệm bình quân của 6 nền kinh tế ASEAN tương đương 32% tổng sản lượng kinh tế năm 2024, cao hơn gần 6 điểm phần trăm so với mức trung bình toàn cầu và gấp đôi so với Mỹ.
Ai cũng biết “bí quyết” để tái cân bằng này: tiền lương cao hơn, đồng nội tệ mạnh hơn, mạng lưới an sinh đáng tin cậy và hệ thống tài chính có khả năng nâng cao tín dụng tiêu dùng.
Đối với ASEAN, đây không phải câu chuyện lựa chọn giữa nhu cầu nội địa hay xuất khẩu. Đích đến là xây dựng thêm một động cơ tăng trưởng. Khi nhu cầu bên ngoài suy giảm hoặc các tuyến thương mại lung lay, nhu cầu nội địa mạnh hơn sẽ giúp các nhà máy duy trì hoạt động, giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ tồn tại và không làm gián đoạn các kế hoạch đầu tư.
Hạ tầng số - Lợi thế then chốt
ASEAN hiện là một trong những khu vực phổ biến thanh toán thời gian thực, ví điện tử và ngân hàng số nhanh nhất. Điều đó hết sức ý nghĩa, nâng tầm xu hướng công nghệ từ một “câu chuyện khởi nghiệp” thành vấn đề mang tính vĩ mô: năng suất doanh nghiệp vừa và nhỏ cao hơn, tài chính toàn diện sâu rộng hơn, thu thuế hiệu quả hơn và thương mại xuyên biên giới cùng chi tiêu du lịch thuận lợi hơn.
Nền kinh tế số ASEAN được dự báo đạt quy mô khoảng 2.000 tỷ USD vào năm 2030.
Cơ cấu dân số trẻ với nhiều người lớn lên trong môi trường công nghệ phát triển, cộng thêm sự hiện diện của một số “siêu ứng dụng” lớn nhất thế giới khiến ASEAN không chỉ là câu chuyện về công nghệ mà còn là tiêu dùng.
Vì vậy, khả năng liên kết thanh toán và các tiêu chuẩn thương mại số trở thành một lợi thế quan trọng. Những yếu tố này giúp giảm rào cản, mở rộng thị trường cho doanh nghiệp nhỏ và hỗ trợ chuyển đổi thu nhập gia tăng thành hoạt động kinh tế chính thức có thể tiếp cận nguồn vốn.
Lợi thế tiếp theo của ASEAN là sự tin cậy và một thị trường nội địa mạnh mẽ hơn
Câu chuyện về sức bền của ASEAN không chỉ xoay quanh thu hút nhà đầu tư xây nhà máy mà là xây dựng một chu kỳ tiêu dùng và nhu cầu nội địa đủ mạnh để cả khu vực có thể tự chống đỡ các cú sốc. Xét cho cùng, ASEAN như một chỉnh thể thống nhất nghĩa là toàn khối cạnh tranh bằng sự tin cậy và năng lực vận hành, chứ không chỉ bằng chi phí.
Trong một thế giới nơi chuỗi cung ứng đang định hình lại và các nhà đầu tư ngày càng ưu tiên chất lượng hơn là sự hào nhoáng bề nổi, đây là cách biến một bước ngoặt thành cú nhảy vọt đột phá và biến tăng trưởng của từng quốc gia thành một mạng lưới nơi “người ASEAN mua hàng ASEAN”.
