 |
| Nhiều dự án trọng điểm được tách cấu phần giải phóng mặt bằng thành dự án riêng, giao quyền cho địa phương nên tiến độ xử lý công việc được cải thiện rõ. Ảnh: Quốc Ân |
30/6/2026 là mốc thời gian hoàn thành công tác GPMB Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2. Hơn 1 năm bắt tay vào công việc, nhiều hạng mục đã cơ bản hoàn thành và đạt tỷ lệ cao. Trong đó, hoàn thành 100% công tác kiểm kê, đo đạc; xác nhận nguồn gốc đất đạt 95,1%; lập phương án bồi thường đạt 76,2%; thẩm định được 45,3% diện tích; phê duyệt phương án cho 191 trường hợp và chi trả thực tế cho 53 trường hợp; thu hồi 106,7 ha, giải ngân nguồn vốn đạt 44% kế hoạch.
Dù vẫn còn khoảng 1.724 trường hợp chưa hoàn thành chi trả tiền bồi thường, nhưng theo lãnh đạo UBND tỉnh Khánh Hòa, tiến độ GPMB tại Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận ghi nhận những biến chuyển tích cực. Nghị quyết số 189/2025/QH15, Nghị quyết số 121/2026/UBTVQH15 và Nghị quyết số 66.8/2025/NQ-CP đã thiết lập các cơ chế, chính sách đặc biệt, cho phép tách việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành dự án độc lập nhằm đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng. Cơ chế, chính sách đặc biệt này cũng cho phép điều chỉnh đơn giá bồi thường, hỗ trợ tái định cư phù hợp với thực tế để bảo đảm quyền lợi và sinh kế tốt nhất cho người dân bị thu hồi đất; cho phép áp dụng cơ chế đặc biệt, bao gồm chỉ định thầu đối với một số gói thầu tư vấn, di dời hạ tầng kỹ thuật và xây dựng khu tái định cư để đẩy nhanh tiến độ thi công; đầu tư xây dựng khu tái định cư tích hợp đồng bộ hạ tầng xã hội,…
Bên cạnh Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận đang triển khai GPMB và tái định cư theo cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt, Dự án Đường sắt cao tốc Bắc - Nam cũng đang được áp dụng một số cơ chế, chính sách tương đồng nhằm có 100% mặt bằng sạch trước khi khởi động xây dựng dự án trên thực địa. Theo đó, 20 tỉnh, thành phố có đường sắt đi qua trực tiếp chủ trì thực hiện cấu phần mặt bằng trên địa bàn mình.
Quan sát từ thực tế cho thấy, một “chiến dịch” tổng lực xây dựng các khu tái định cư, di dân và chuẩn bị mặt bằng cho dự án đang được kích hoạt đồng bộ tại các địa phương. Thanh Hóa đã quy hoạch xong các khu tái định cư (khoảng 2 ha mỗi khu), hoàn thành lựa chọn nhà thầu xây dựng hạ tầng và đang tập trung xác minh nguồn gốc đất nông trường, đất lúa để bảo đảm quyền lợi cho người dân khi thu hồi. Tại Ninh Bình, đoạn tuyến dài 86 km qua 23 xã, phường (ảnh hưởng khoảng 3.989 đến 5.600 hộ dân tùy theo ranh giới hành lang an toàn) dự kiến bố trí tới 30 vị trí tái định cư (27 vị trí xây mới). Hiện tại đã có các khu tái định cư tại phường Đồng Văn đang thi công và phường Trung Sơn đã được phê duyệt. Đối với TP. Huế, không khí thi công trên thực địa diễn ra sôi động từ đầu năm 2026. Đến nay, khối lượng thực hiện tại nhiều gói thầu của 8 khu tái định cư đạt kết quả tích cực, thậm chí vượt tiến độ hợp đồng. Nhiều khu vực dự kiến bắt đầu bàn giao các lô đất cho người dân trong quý II - quý III/2026.
Tại Đà Nẵng, tiến độ quy hoạch và chuẩn bị đầu tư các khu tái định cư đang được đẩy nhanh theo mô hình cuốn chiếu, trong đó có một số khu trọng điểm đã đạt những cột mốc quan trọng. Các khu tái định cư còn lại đang được Sở Xây dựng Đà Nẵng tiếp nhận và cho ý kiến phần lớn các hồ sơ quy hoạch hạ tầng kỹ thuật. Riêng khu tái định cư tại khu vực Hòa Khánh - Liên Chiểu đã được trình lên UBND Thành phố xem xét duyệt phương án cuối cùng.
Đặc biệt, tại Cảng hàng không quốc tế Long Thành - dự án tiên phong thực hiện thí điểm tách riêng công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành dự án độc lập. UBND tỉnh Đồng Nai (cũ) lần đầu tiên xử lý khối lượng công việc khổng lồ trên toàn bộ khu vực rộng lớn 5.000 ha; di dời, bồi thường và bố trí tái định cư cho hơn 7.000 hộ dân; giải ngân nguồn kinh phí 23.000 tỷ đồng; xây dựng khu tái định cư với diện tích hơn 280 ha, được ví như một đô thị hiện đại có đầy đủ hạ tầng điện, đường, trường học, trạm y tế và cơ sở tôn giáo - kỷ lục về quy mô thu hồi đất, khối lượng công việc và số lượng người dân phải di dời lớn nhất từ trước đến nay tại Việt Nam. Nếu không áp dụng cơ chế đặc thù do Quốc hội phê chuẩn, công tác GPMB sẽ còn kéo dài và ảnh hưởng đến tiến độ công trình.
Cũng nhờ được áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt trong GPMB mà nhiều dự án đường bộ như cao tốc phía Đông, tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh; đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô Hà Nội; đường Vành đai 3 - TP.HCM; các cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng... đều được tách cấu phần GPMB thành dự án riêng, giao quyền cho địa phương nên công tác triển khai và tiến độ xử lý công việc được cải thiện rõ rệt, dự án hoàn thành vượt tiến độ.
Theo chuyên gia kinh tế Trần Đình Thiên, việc tách GPMB thành dự án riêng giúp các địa phương có thể sử dụng vốn đầu tư công thực hiện đo đạc, kiểm đếm, xây dựng khu tái định cư và đền bù cho người dân ngay từ khi gói thầu xây lắp chưa hoàn thiện thiết kế kỹ thuật. Điều này giúp “đi trước một bước”, giải quyết dứt điểm tình trạng dự án có tiền nhưng không thể thi công vì vướng đất. Các giải pháp mới không còn đi theo lối mòn “hành chính áp đặt”, mà chuyển trọng tâm sang “hài hòa lợi ích”. Khi người dân thấy quyền lợi được bảo đảm theo giá thị trường và an sinh xã hội ổn định, tốc độ bàn giao mặt bằng cho các dự án đầu tư được đẩy nhanh một cách tự nhiên.
