 |
| Công tác giải ngân vốn đầu tư công tại một số địa phương gặp vướng mắc về nguồn cung, giá nguyên vật liệu, giải phóng mặt bằng. Ảnh: Song Lê |
Giải ngân đầu tư công: Có tiến nhưng chưa như kỳ vọng
Vốn đầu tư công năm 2026 được Thủ tướng Chính phủ giao lên tới hơn 1 triệu tỷ đồng, chiếm gần 35,5% tổng chi ngân sách nhà nước và là mức cao nhất từ trước tới nay. Tuy nhiên, kết quả thực hiện quý I và nửa đầu tháng 4 cho thấy khoảng cách đáng kể giữa mục tiêu và thực tế. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, đến hết quý I/2026, giải ngân đạt khoảng 11% kế hoạch; đến ngày 15/4 đạt gần 127,4 nghìn tỷ đồng, tương đương 12,6% kế hoạch Thủ tướng giao. So với cùng kỳ năm trước tiến độ có cải thiện, nhưng chưa tạo được sự bứt phá. Đáng chú ý, vẫn còn một số bộ, cơ quan trung ương và địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân chung, cho thấy tình trạng “trên nóng, dưới chưa nóng đều” vẫn tiếp diễn.
Các địa phương được giao quy mô vốn đầu tư công lớn nhất là TP.HCM, Hà Nội, Đồng Nai, Hải Phòng, Ninh Bình, An Giang, Tây Ninh, cũng là nơi tập trung nhiều dự án hạ tầng chiến lược, có sức lan tỏa lớn tới tăng trưởng kinh tế vùng và cả nước. Tuy nhiên, việc giải ngân vốn vào các công trình, dự án đang có sự phân hóa rõ rệt giữa các địa phương.
TP. HCM là địa phương được giao nguồn vốn lớn nhất cả nước, năm 2026 lên tới 147.599 tỷ đồng, đến hết ngày 30/4, ước TP. HCM giải ngân được 22.000 tỷ đồng, bằng khoảng 15% kế hoạch. Với quy mô vốn lớn tập trung thực hiện các dự án hạ tầng chiến lược, trong đó có 46 công trình trọng điểm, chiếm khoảng 53% cơ cấu tổng vốn đang được tập trung triển khai, ông Bùi Xuân Cường, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM cho biết, Thành phố có thể hoàn thành việc giải ngân 100% kế hoạch vốn vào cuối năm.
Ngày 29/4, tuyến Metro số 2 được khởi công tại TP. HCM, dự kiến giải ngân 7.000 tỷ đồng ngay trong tháng 5/2026. Để tăng tốc đầu tư công, TP. HCM đã chủ động tái cấu trúc hệ thống ban quản lý dự án, giảm đầu mối, phân công lãnh đạo trực tiếp phụ trách từng lĩnh vực, từng dự án, đồng thời thành lập các tổ công tác để xử lý vướng mắc ngay tại công trường. Đây là cách làm mới, chuyển từ quản lý hành chính sang điều hành theo mục tiêu và kết quả. Ngoài ra, Thành phố tập trung tháo gỡ vướng mắc, nhất là trong việc sắp xếp các chủ đầu tư, đồng thời phân công các lãnh đạo UBND trực tiếp phụ trách công tác giải ngân, giải phóng mặt bằng, với tinh thần tháo gỡ tại chỗ, quyết định tại chỗ.
Khác với TP. HCM, tại TP. Đồng Nai tiến độ giải ngân đang đối mặt với nhiều áp lực. Tính đến ngày 24/4/2026, Đồng Nai mới giải ngân hơn 2.000 tỷ đồng trên tổng kế hoạch hơn 27.000 tỷ đồng. Nguyên nhân chính khiến tỷ lệ giải ngân đạt thấp là vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng. Hiện Đồng Nai còn 83 dự án chưa bàn giao toàn bộ mặt bằng sạch. Ông Nguyễn Văn Út, Chủ tịch UBND TP. Đồng Nai thẳng thắn nhìn nhận, tình trạng giải ngân chậm là “căn bệnh nan y kéo dài nhiều năm” và nhấn mạnh “không thể tiếp tục xảy ra trong bối cảnh Đồng Nai chuẩn bị bước vào giai đoạn phát triển mới”. Lãnh đạo Tỉnh cho biết, Đồng Nai đang rà soát để cắt giảm, tạm dừng các dự án không hiệu quả, không có mặt bằng hoặc thiếu nguồn vật liệu, nhằm tập trung nguồn lực cho các công trình trọng điểm. Đặt mục tiêu đến ngày 15/5, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công phải đạt trên 30% kế hoạch, lãnh đạo TP. Đồng Nai quyết tâm thay đổi tư duy, thay đổi cách làm đối với công tác giải ngân.
Một số địa phương lớn khác cũng ghi nhận kết quả giải ngân khác biệt tính đến ngày 15/4/2026. Những tỉnh giải ngân nhanh như TP. Hà Nội đạt tỷ lệ 23,3% (vốn được giao 125.930 tỷ đồng, giải ngân được 29.327 tỷ đồng); TP. Hải Phòng đạt tỷ lệ 23,1% (vốn được giao 38.756 tỷ đồng, giải ngân 8.944 tỷ đồng)… Ở nhóm chậm hơn, Hưng Yên đạt 6,5% (vốn kế hoạch 43.071 tỷ đồng, giải ngân được 2.800 tỷ đồng); Ninh Bình đạt 7,1% (vốn kế hoạch 34.715 tỷ đồng, giải ngân được 2.447 tỷ đồng); An Giang đạt 6,0% (vốn kế hoạch 28.508 tỷ đồng, giải ngân được 1.700 tỷ đồng); Tây Ninh đạt 12,7% (vốn kế hoạch 31.048 tỷ đồng, giải ngân 3.628 tỷ đồng)… Sự tương phản trên cho thấy, thực thi cùng một khung pháp lý, kết quả giải ngân phụ thuộc rất lớn vào năng lực tổ chức thực hiện tại địa phương.
Để giải ngân gắn với hiệu quả đồng vốn
Điểm mới trong chỉ đạo điều hành năm 2026 của Chính phủ là yêu cầu là giải ngân gắn với hiệu quả đồng vốn. Mọi quyết định đầu tư và phân bổ vốn phải thực hiện hạch toán tài chính, đánh giá đầu ra cụ thể của từng dự án. Thực tế này đòi hỏi quá trình triển khai giải ngân vốn đầu tư công phải chuẩn mực, chính xác, minh bạch từ bước đầu tiên đến khi hoàn thành dự án.
Theo ý kiến một số ban quản lý dự án đầu tư, công tác giải ngân còn gặp nhiều vướng mắc về thể chế, nguồn cung, giá cả nguyên vật liệu, khâu giải phóng mặt bằng, năng lực chủ đầu tư… Chừng nào các vướng mắc này chưa được tháo gỡ thì tiến độ triển khai cũng như thời hạn hoàn thành các công trình sẽ còn bị chậm, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đồng vốn đầu tư. Nhiều dự hạ tầng trọng điểm như Cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, Vành đai 3 TP. HCM hay Sân bay Long Thành… gần đây không thể đi đúng đường “găng” tiến độ đã định là một minh chứng cụ thể.
Trong cuộc họp mới đây, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu cần làm tốt hơn nữa công tác chuẩn bị đầu tư, nhất là việc lựa chọn dự án thiết thực, hiệu quả, phù hợp với quy hoạch, khả năng cân đối vốn, bảo đảm kỹ lưỡng từ khâu chuẩn bị dự án, đăng ký vốn, lập kế hoạch, phân bổ vốn, giám sát, đánh giá... Kiên quyết loại bỏ việc đăng ký dự án mang tính chất "giữ chỗ", tình trạng "vốn chờ dự án".
Đối với các tỉnh, thành, Thủ tướng yêu huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc để đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ tái định cư… UBND cấp tỉnh phải khẩn trương chỉ đạo rà soát hoàn thành ngay trong quý II/2026 quy hoạch các mỏ nguyên vật liệu để đủ nguyên vật liệu cho các dự án đầu tư, nhất là đầu tư công; khẩn trương tháo gỡ khó khăn liên quan đến cấp phép mỏ đá, cát, đất...
Thủ tướng cũng giao Bộ Tài chính chủ trì sớm nghiên cứu, xây dựng dự án Luật hợp nhất Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước, sửa đổi Luật Đấu thầu, trình Quốc hội ngay tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI; tiếp tục rà soát các vướng mắc trong thể chế, cơ chế, chính sách liên quan đến đầu tư công, nhất là các quy định về đấu thầu, xây dựng, đất đai... để có hướng tháo gỡ từ chính sách.
