 |
| Nhiều bệnh viện tự chủ tài chính toàn phần lựa chọn áp dụng Luật Đấu thầu trong hoạt động mua sắm thuốc, hóa chất, vật tư. Ảnh: Lê Tiên |
Quy định thông thoáng nhưng thực tế 1 năm qua cho thấy, nhiều bệnh viện vẫn áp dụng quy trình đấu thầu theo Luật Đấu thầu với lý do để giảm thiểu rủi ro pháp lý, tạo minh bạch trong mua sắm thuốc, hóa chất, vật tư, thiết bị y tế. Dẫu vậy, cần thêm cơ chế giám sát để đấu thầu mang lại hiệu quả thực chất, xóa đi những nghi vấn “sân sau”.
Kỳ cuối: Giám sát chặt để đấu thầu thực chất
Việc các bệnh viện tự chủ tài chính lựa chọn tổ chức lựa chọn nhà thầu (LCNT) trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (Hệ thống e-GP), tự nguyện áp dụng Luật Đấu thầu - một quy trình mua sắm hiện đại, tối ưu hóa và minh bạch, đã giúp niềm tin của người dân và doanh nghiệp ngày càng tăng. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, cần một tư duy mua sắm thực chất và cơ chế giám sát chặt chẽ để đấu thầu đảm bảo thực chất, hiệu quả.
Tiêu chí mập mờ, nhà thầu lúng túng
Dù đánh giá cao nỗ lực công khai thông tin về hoạt động LCNT của các chủ đầu tư là cơ sở y tế tự chủ tài chính nhưng nhiều nhà thầu vẫn thẳng thắn chỉ ra những điểm bất cập.
Tại gói thầu cung cấp các thiết bị điều trị năm 2025 được một bệnh viện tuyến Trung ương mời thầu từ ngày 20/10/2025, chủ đầu tư khẳng định: “Khi xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật của hàng hóa mời thầu, chúng tôi căn cứ trên các thiết bị đã được lưu hành trên thị trường mà chủ đầu tư được biết, được tiếp cận và căn cứ trên cơ sở các tài liệu kỹ thuật trong các báo giá mà chủ đầu tư thu thập được. Việc xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật luôn bảo đảm nguyên tắc đáp ứng nhu cầu sử dụng của chuyên môn và không làm hạn chế nhà thầu”. Tuy nhiên, nhiều nhà thầu phản ánh, không chỉ trong hồ sơ mời thầu (HSMT), mà ngay từ khâu thu thập báo giá làm cơ sở xây dựng yêu cầu kỹ thuật cho gói thầu đã có biểu hiện thiếu minh bạch, yêu cầu không rõ ràng, khiến các nhà cung cấp ngoài hệ sinh thái quen thuộc với bệnh viện rất khó tiếp cận.
Số liệu từ Hệ thống e-GP ghi nhận tỷ lệ gói thầu phát sinh đề nghị làm rõ tại nhiều bệnh viện tự chủ rất cao: Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Tĩnh (50%), Bệnh viện Đa khoa tỉnh Điện Biên (50%), Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh (28,57%), Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Long (29,63%), Bệnh viện Đa khoa Quảng Nam (25%), Bệnh viện đa khoa tỉnh Quảng Ngãi 2 (25%)…
Điều này cho thấy, HSMT của nhiều đơn vị vẫn còn nhiều tiêu chí không rõ, mập mờ, có thể gây hạn chế cạnh tranh.
Những yêu cầu khiến nhà thầu nản lòng
Tại một số cơ sở y tế tự chủ có tình trạng làm khó nhà thầu khi quy định các điều khoản về thanh toán và hạn dùng thuốc trong HSMT làm nản lòng ứng viên.
Theo Thông tư số 40/2025/TT-BYT về đấu thầu thuốc tại cơ sở y tế công lập, thời hạn thanh toán cho nhà thầu là không quá 90 ngày. Thế nhưng, Bệnh viện Đa khoa Sóc Trăng (đơn vị tự chủ Nhóm 2) đã đưa vào các HSMT phát hành ngày 26/11/2025 (gồm Gói thầu Thuốc generic 264 mặt hàng thuộc Dự toán LCNT cung cấp thuốc cho nhà thuốc Bệnh viện giai đoạn 2026 - 2027; 3 gói thầu thuộc thuộc Dự toán LCNT cung cấp thuốc cho Bệnh viện giai đoạn 2026 - 2027) điều kiện: “Thời hạn thanh toán trong vòng 240 ngày”, tức là kéo dài gấp 2,5 lần so với quy định. Cá biệt, có bệnh viện tuyến Trung ương còn yêu cầu: “Chỉ thanh toán khi bệnh viện sử dụng hết hàng”.
“Quy định như trên đẩy rủi ro tài chính về phía nhà thầu, cản trở sự quay vòng vốn, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Nếu không phải là nhà thầu tài chính dư giả thì rất khó đáp ứng, làm triệt tiêu động lực cạnh tranh lành mạnh”, một nhà thầu đánh giá.
Bên cạnh đó là yêu cầu cao về hạn sử dụng. Dù Thông tư số 40/2025/TT-BYT quy định “hạn sử dụng còn lại của thuốc trúng thầu tính đến thời điểm thuốc cung ứng cho cơ sở y tế phải bảo đảm tối thiểu 3 tháng đối với thuốc có hạn dùng từ 1 năm trở lên; 1/4 hạn dùng đối với thuốc có hạn dùng dưới 1 năm”, nhưng nhiều bệnh viện lại nâng chuẩn lên: “tối thiểu 12 tháng khi giao hàng” và kèm theo những yêu cầu khác như “thu hồi hàng cận hạn và hàng tồn sau khi hết hợp đồng 3 tháng”…
Một thực trạng khác được nhiều nhà thầu chỉ ra là dù đã ký kết hợp đồng điện tử thông qua Hệ thống e-GP, một số bệnh viện tự chủ tại Hà Nội, Hà Tĩnh vẫn yêu cầu nhà thầu nộp thêm hợp đồng giấy với lý do “hạ tầng công nghệ thông tin yếu nên cần lưu trữ bản cứng”, hay “bệnh viện có nhiều bộ phận khác nhau nên chưa liên thông dữ liệu”…
Trên thực tế, kể từ ngày 1/1/2025, Hệ thống e-GP đã triển khai phân hệ hợp đồng điện tử hỗ trợ các đơn vị thực hiện ký kết và quản lý hợp đồng điện tử trên Hệ thống. Theo đó, Hệ thống cho phép minh bạch toàn bộ quy trình, từ soạn thảo, ký số, đến công khai các thông tin cốt lõi của hợp đồng (tên các bên ký kết hợp đồng, tên gói thầu và số hợp đồng, giá hợp đồng, thời gian và tiến độ thực hiện, chất lượng hàng hoá và kết quả thực hiện hợp đồng) chậm nhất trong 5 ngày làm việc sau khi hợp đồng có hiệu lực. Việc đòi hỏi thêm bản giấy, theo các nhà thầu, làm gia tăng thêm chi phí tuân thủ phi chính thức, gây phiền hà cho doanh nghiệp.
Để dòng vốn tự chủ y tế thực sự phát huy hiệu quả, theo các chuyên gia, hoạt động đấu thầu mua sắm thuốc, hóa chất, vật tư thiết bị y tế phải đi vào thực chất. Dù được đấu thầu rộng rãi, theo Luật Đấu thầu nhưng những “vòng kim cô” tự chế của các chủ đầu tư vẫn tồn tại, tạo nên nghi vấn hạn chế cạnh tranh, cần được giám sát, đảm bảo môi trường cạnh tranh sòng phẳng cho hoạt động mua sắm ngành y tế.
