 |
| Tại một số gói thầu, hồ sơ mời thầu yêu cầu đồng thời nhiều loại giấy tờ có giá trị tương đương để chứng minh khả năng huy động thiết bị. Ảnh: Huyền Diệu |
Từ ngày 6 - 16/3/2026, Sở Xây dựng tỉnh Bắc Ninh phát hành HSMT Gói thầu số 02 Thi công xây dựng công trình thuộc Dự án Cải tạo, sửa chữa đường gom và lối ra cao tốc Hà Nội - Lạng Sơn tại lý trình Km131+700 đoạn qua Khu công nghiệp Quang Châu và các hầm chui dân sinh thuộc phường Nếnh, tỉnh Bắc Ninh, giá gói thầu 15,113 tỷ đồng.
Theo quy định tại Chương II Bảng dữ liệu đấu thầu, HSMT yêu cầu: “Nhà thầu phải nộp cùng với hồ sơ dự thầu các tài liệu sau đây: Chứng chỉ năng lực hoạt động thi công công tác xây dựng công trình giao thông cầu - hầm hoặc cầu đường bộ (phù hợp theo quy định tại thời điểm cấp chứng chỉ năng lực hoạt động thi công xây dựng công trình giao thông (cầu đường bộ)) của tổ chức đạt hạng III trở lên còn hiệu lực”.
Tuy nhiên, một nhà thầu quan tâm đã có văn bản kiến nghị cho rằng, yêu cầu này không còn phù hợp với quy định pháp luật chuyên ngành. Theo nhà thầu, kể từ ngày 1/7/2025, một số quy định về điều kiện năng lực của tổ chức tham gia hoạt động xây dựng đã được bãi bỏ. Cụ thể, pháp luật chuyên ngành quy định tổ chức tham gia hoạt động xây dựng không còn bắt buộc phải có chứng chỉ năng lực đối với nhiều loại hình hoạt động như tư vấn quản lý dự án đầu tư xây dựng, khảo sát xây dựng, thiết kế, thẩm tra thiết kế, thi công xây dựng công trình, giám sát thi công… Vì vậy, việc HSMT yêu cầu nhà thầu phải nộp chứng chỉ năng lực tổ chức khi tham dự thầu là chưa cập nhật kịp thời các thay đổi của pháp luật chuyên ngành, đồng thời có thể dẫn tới nguy cơ hạn chế cạnh tranh khi một số nhà thầu không còn duy trì loại chứng chỉ này sau khi quy định bị bãi bỏ.
Không chỉ pháp luật xây dựng bãi bỏ thủ tục về điều kiện năng lực hoạt động của tổ chức, pháp luật đấu thầu cũng đơn giản hóa thủ tục, tài liệu dự thầu. Tuy nhiên, qua ghi nhận thực tiễn, một số chủ đầu tư vẫn quy định trong HSMT các tiêu chí mà pháp luật đấu thầu không yêu cầu, làm phát sinh kiến nghị. Đơn cử Gói thầu Xây lắp công trình và thiết bị thuộc Dự án Xây dựng Trường Tiểu học Tiến Dũng, phường Cảnh Thụy, tỉnh Bắc Ninh, HSMT yêu cầu nhà thầu phải cung cấp đồng thời giấy đăng ký và giấy kiểm định đối với thiết bị thi công nhằm chứng minh khả năng huy động thiết bị phục vụ thi công.
Theo nhà thầu, các mẫu HSMT xây lắp ban hành kèm theo Thông tư số 79/2025/TT-BTC hướng dẫn, đối với thiết bị thi công chủ yếu thuộc sở hữu của nhà thầu, nhà thầu cần cung cấp giấy đăng ký thiết bị hoặc hợp đồng, hóa đơn mua hàng hoặc giấy đăng kiểm, kiểm định theo quy định của pháp luật. Đối với thiết bị thi công chủ yếu không thuộc sở hữu của nhà thầu, nhà thầu cần cung cấp hợp đồng nguyên tắc với bên cho thuê, đồng thời kèm theo một trong các tài liệu: giấy đăng ký thiết bị hoặc hợp đồng, hóa đơn mua hàng hoặc giấy đăng kiểm, kiểm định. Nhà thầu chỉ cần cung cấp một trong các tài liệu này mà không cần cung cấp bất kỳ tài liệu nào khác để chứng minh, kể cả trong trường hợp chủ đầu tư có các yêu cầu khác.
Như vậy, việc HSMT yêu cầu đồng thời nhiều loại giấy tờ có giá trị pháp lý tương đương nhằm chứng minh khả năng huy động thiết bị là không tuân thủ pháp luật đấu thầu, gây ra hạn chế cạnh tranh.
Một dạng yêu cầu gây tranh luận khác liên quan đến việc chứng minh kinh nghiệm của nhân sự chủ chốt. Tại TP.HCM, Gói thầu XL-06 thuộc Dự án Đầu tư xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật Khu công nghiệp Nam Tân Uyên mở rộng (giai đoạn 2) cũng bị kiến nghị vì đưa ra yêu cầu vượt quá quy định.
Theo phản ánh, bên cạnh các tiêu chuẩn đánh giá nhân sự phù hợp với quy mô và tính chất công việc của gói thầu, HSMT còn yêu cầu nhà thầu cung cấp hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) để chứng minh kinh nghiệm của nhân sự. Nhà thầu cho rằng, kinh nghiệm của nhân sự thường được chứng minh thông qua các tài liệu khác đã được quy định trong HSMT như hợp đồng lao động, quyết định phân công công việc, biên bản nghiệm thu hoàn thành công trình hoặc giấy xác nhận của chủ đầu tư... Trong nhiều trường hợp, nhân sự được huy động cho dự án có thể là chuyên gia thuê ngoài hoặc làm việc theo hợp đồng cộng tác, do đó việc yêu cầu hóa đơn VAT để chứng minh kinh nghiệm là không phù hợp với thực tế và có thể gây khó khăn cho nhà thầu khi bố trí nguồn nhân lực.
Theo nhận định của một chuyên gia đấu thầu, việc yêu cầu quá nhiều tài liệu trong HSMT đôi khi xuất phát từ tâm lý thận trọng của chủ đầu tư, nhằm tránh rủi ro trong quá trình lựa chọn nhà thầu. Tuy nhiên, nếu các yêu cầu này vượt ra ngoài quy định pháp luật, có thể dẫn đến rủi ro pháp lý trong trường hợp phát sinh kiến nghị kéo dài, đồng thời ảnh hưởng đến tính cạnh tranh của gói thầu.
Trong bối cảnh Chính phủ đang thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, chuyên gia đấu thầu cho rằng, thay vì đặt ra nhiều yêu cầu thủ tục tiền kiểm, chủ đầu tư nên tập trung vào việc đánh giá năng lực thực chất của nhà thầu và tăng cường công tác hậu kiểm trong quá trình thực hiện hợp đồng. Mô hình chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm này giúp giảm gánh nặng hành chính, thúc đẩy môi trường cạnh tranh lành mạnh. Khi không bị ràng buộc bởi những thủ tục hành chính hình thức, doanh nghiệp có thể tập trung vào năng lực cốt lõi - đó là chất lượng công trình, tiến độ thực hiện và tính sáng tạo trong thi công.
