 |
| Bên cạnh đầu tư công, năm 2026, đầu tư toàn xã hội cũng sẽ được đẩy mạnh, mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp, nhà thầu Việt Nam. Ảnh: Tiên Giang |
Nâng cao năng lực công nghệ, cải tiến kỹ thuật, nguồn nhân lực, thậm chí tính đến việc nhập khẩu lao động nước ngoài là những giải pháp được ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) đề cập trong cuộc trò chuyện đầu Xuân với phóng viên Báo Đấu thầu.
Đột phá hạ tầng, cơ hội ngày càng lớn
Xin ông chia sẻ bức tranh kinh doanh, việc làm của các doanh nghiệp ngành xây dựng nói chung và doanh nghiệp thuộc VACC nói riêng năm 2025?
Năm 2025, ngành xây dựng Việt Nam chứng kiến một năm phát triển mạnh mẽ khi tốc độ đô thị hóa tiếp tục tăng cao, các dự án hạ tầng giao thông, bất động sản và công nghiệp diễn ra trên khắp cả nước. Tốc độ phát triển của ngành tăng đột biến so với giai đoạn 2023 - 2024, nhiều dự án hạ tầng giao thông quan trọng được hoàn thành hoặc đạt mốc tiến độ lớn.
Theo thống kê của Bộ Xây dựng, năm 2025, cả nước đã hoàn thành 1.491 km cao tốc, 456 km quốc lộ và 251 km đường ven biển; cao tốc Bắc - Nam từ Cao Bằng đến Cà Mau được thông xe toàn tuyến. Lĩnh vực đường sắt đã khởi công dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tuyến số 5 đường sắt đô thị Văn Cao - Ngọc Khánh - Láng - Hòa Lạc và tuyến tàu điện đô thị Phú Quốc (An Giang), đồng thời đang chuẩn bị các điều kiện, phấn đấu khởi công dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam ngay năm 2026. Ở lĩnh vực hàng không, Nhà ga T3 Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất và mở rộng Nhà ga T2 Nội Bài đã hoàn thành; một số hạng mục của Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 đã được đưa vào khai thác kỹ thuật.
Đó là những thống kê chưa đầy đủ về số công việc của ngành xây dựng đã làm trong năm qua, cho thấy khối lượng công việc rất lớn, công ăn việc làm rất nhiều cho ngành xây dựng. Nhiều nhà thầu chia sẻ giờ làm không hết việc, thậm chí phải dừng nhận thêm công việc mới khi năm tài chính 2025 chưa kết thúc. Môi trường công việc như vậy giúp doanh thu nhiều doanh nghiệp xây dựng tăng vọt.
Sự phát triển của thị trường xây dựng trong năm qua ghi nhận một câu chuyện thú vị: nhiều nhà thầu không còn ở thế bị động, chờ mong các chủ đầu tư “lựa chọn” mà ở vị thế “được chọn” chủ đầu tư, nhất là ở các công trình sử dụng vốn ngoài ngân sách. Với cơ hội việc làm rộng mở, các nhà thầu có năng lực tốt, tiềm lực tài chính tốt tăng vị thế chủ động cân nhắc, lựa chọn các chủ đầu tư uy tín, lịch sử thanh toán tốt. Tình trạng phá giá để nhận thầu đã giảm nhiều trong năm qua.
Khối lượng công việc nhiều như vậy, tiến độ và chất lượng các công trình năm qua có gì đáng chú ý, thưa ông?
Với hàng trăm dự án trọng điểm được khởi công, khánh thành cùng cơ chế đột phá thúc đẩy sự hợp lực từ trung ương đến địa phương, nhất là tháo gỡ vướng mắc pháp lý, các nhà thầu xây dựng đã có một năm nhiều dấu ấn tích cực về tiến độ xây dựng các công trình.
Dấu ấn đầu tiên là các dự án có sự tập trung và tăng cường nhân lực, máy móc, lập kế hoạch thi công khoa học. Nhiều nhà thầu lĩnh hội tinh thần “thần tốc, táo bạo”, đặt quyết tâm cao trong chỉ đạo, thi công với tinh thần "vượt nắng, thắng mưa, không thua bão gió", làm việc "3 ca, 4 kíp", "làm việc xuyên ngày nghỉ, ngày lễ, ngày tết", "ăn tranh thủ, ngủ khẩn trương", "làm ngày, làm đêm, làm thêm ngày nghỉ"… phấn đấu hoàn thành, đưa vào khai thác sử dụng các dự án sớm nhất có thể.
Đơn cử, cầu Phong Châu là công trình khẩn cấp được Bộ Xây dựng và UBND tỉnh Phú Thọ phối hợp triển khai, nhằm khắc phục sự cố sập cầu Phong Châu cũ do bão Yagi tháng 9/2024. Khởi công từ ngày 21/12/2024, sau 9 tháng thi công, công trình đã hoàn thành, sớm hơn 3 tháng so với kế hoạch. Dự án sử dụng vốn ngân sách Trung ương, tổng mức đầu tư phê duyệt 635 tỷ đồng, do Ban Quản lý dự án Thăng Long làm chủ đầu tư, Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn - Bộ Quốc phòng thi công. Nhờ quản lý chặt chẽ và áp dụng các giải pháp kỹ thuật tối ưu, chi phí hoàn thành dự kiến chỉ khoảng 438,8 tỷ đồng, tiết kiệm gần 197 tỷ đồng để tái đầu tư nâng cấp tuyến đường kết nối trong giai đoạn 2025 - 2027.
Dự án sân bay Long Thành cũng là một ví dụ về ý chí "vượt nắng, thắng mưa, không thua gió bão", "chỉ bàn làm, không bàn lùi". Cách đây khoảng 1 năm, Dự án đứng trước nhiều lo ngại, thách thức về tiến độ triển khai. Tuy nhiên, đến tháng 12/2025, giai đoạn 1 của Dự án đã khánh thành, đón chuyến bay đầu tiên cho thấy những nỗ lực vượt bậc và quyết tâm cao của hệ thống chính trị, các đơn vị liên quan cũng như liên danh nhà thầu thi công trực tiếp. Dự án đang đặt quyết tâm hoàn thiện toàn bộ trước tháng 6/2026.
Về chất lượng công trình, việc này phải chờ thời gian sử dụng thực tế để có những đánh giá toàn diện, nhưng tiến độ và ý chí hoàn thành như trên là điều rất đáng biểu dương, bởi ở đó có sự cố gắng phi thường của toàn hệ thống, trong đó có nhà thầu xây dựng.
Thực thi các công trình lớn, đòi hỏi kỹ thuật cao, sự trưởng thành, vươn mình của các nhà thầu không chỉ đo bằng doanh thu mà điều đáng quý hơn là những bước tiến về khả năng thi công, khả năng huy động trang thiết bị, nỗ lực đầu tư, học hỏi cải tiến công nghệ, khiến năng lực nhà thầu Việt được nâng lên đáng kể.
Thiếu hụt nhân công: Nhập khẩu lao động là giải pháp đáng bàn
Đảm nhiệm khối lượng công việc rất lớn với nhiều thành quả, dấu ấn tích cực, nhưng ở góc nhìn khác, năm 2025, nhà thầu xây dựng cũng phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, thách thức, thậm chí không ít doanh nghiệp rời bỏ thương trường. Ông nghĩ sao về thực tế này?
Năm 2025 nước ta trải qua những giai đoạn thiên tai khắc nghiệt nhất trong lịch sử quan trắc khí tượng thủy văn Việt Nam, với tổng thiệt hại kinh tế lên tới 100.000 tỷ đồng. Không chỉ bão, mưa lũ trong năm cũng đạt mức cực đoan hiếm thấy. Diễn biến này ảnh hưởng không ít tới tiến độ triển khai các công trình xây dựng. Bên cạnh đó, nhiều thời điểm trong năm, nguồn cung ứng nguyên vật liệu không đáp ứng được nhu cầu, thời gian cung cấp chậm chạp làm chậm, thậm chí ngưng trệ tiến độ thi công, ngay cả với các công trình trọng điểm. Tuy nhiên, thời tiết cực đoan cũng qua đi, những khó khăn, vướng mắc trong cung ứng nguyên vật liệu cũng dần được Chính phủ tháo gỡ thông qua việc sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan tới địa chất và khoáng sản. Song có một khó khăn, thách thức rất lớn đó là vấn nạn thiếu hụt nhân sự, nhân công trong ngành xây dựng. Khó khăn này đang mở mức trầm trọng, rất khó để xử lý dứt diểm.
Theo thông tin mà VACC nắm được, đã có những doanh nghiệp thông báo tuyển dụng với mức lương lên tới 35-40 triệu đồng/tháng đối với công nhân lành nghề. Việc thiếu hụt nhân công, cùng với việc khó huy động đã khiến một số doanh nghiệp đẩy cao giá thuê để thu hút nguồn lực. Đáng nói là, mặt bằng đơn giá xây dựng của Nhà nước phê duyệt cho nhân công xây dựng chỉ ở mức 6-7 triệu đồng/tháng, nhưng thực tế nhiều doanh nghiệp đã trả lương 18-20 triệu đồng/tháng mà vẫn không “giữ chân” được người lao động.
Có thể nói hiện nay, không có đơn vị nào trong ngành xây dựng không gặp phải câu chuyện về thiếu nhân công (cả kỹ sư, lẫn lao động lành nghề), doanh nghiệp quy mô càng lớn, càng nhiều dự án, công trình càng khó khăn gấp bội.
Bên cạnh đầu tư công, năm 2026, đầu tư toàn xã hội cũng sẽ được đẩy mạnh. Như vậy, bài toán khó nhất đối với các nhà thầu năm nay không phải là tài chính, tiền bạc, trang thiết bị để triển khai, mà là vấn đề nhân công, nguồn nhân lực ở đâu để đảm nhận hết các công trình công - tư trong nền kinh tế.
“Hóa giải” bài toán thiếu hụt nhân sự để đón bắt vận hội năm 2026, xin ông chia sẻ những việc VACC đang làm và gợi mở các doanh nghiệp xây dựng nên làm?
VACC đã nhiều lần cùng bàn thảo với các doanh nghiệp xây dựng để bàn về giải pháp khắc phục tình trạng thiếu hụt lao động, nhân công trong ngành.
Trong đó, giải pháp đầu tiên được đánh giá có tính khả thi cao nhưng chưa phù hợp với số đông, đó là cải tiến công nghệ. Đơn cử, trước đây các nhà thầu cần số lượng lớn lao động là thợ xây từng viên gạch, trát từng mảng tường. Nay cải tiến công nghệ với việc sử dụng các tấm bê tông lắp ghép, panel, cấu kiện bê tông, bê tông nhẹ được đúc sẵn khiến công tác thi công nhanh hơn nhiều và giảm nhiều đáng kể số nhân lực cần cho công trình. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp, nhà thầu nào cũng thực thi được giải pháp công nghệ tiên tiến, hầu như chỉ có doanh nghiệp lớn, có ứng dụng công nghệ bài bản, có khả năng đầu tư mới làm được. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ đa phần trong tình trạng lúng túng khi công nghệ thi công mới chưa với tới, còn cách làm cũ thì lại không đủ nhân lực, nên gặp khó khăn nhiều bề.
Một định hướng khác đang được VACC và các nhà thầu bàn thảo để tìm hướng đi, đó là việc nhập khẩu lao động cho ngành xây dựng. Trước đây, tư duy của chúng ta là xuất khẩu lao động, nhưng có lẽ đến lúc phải nghĩ tới chiều ngược lại là nhập khẩu lao động. VACC và một số doanh nghiệp, nhà thầu xây dựng đang tìm hiểu thị trường lao động ở một số nền kinh tế chưa phát triển như Nepal, Afghanistan…
Phương án nhập khẩu và các chi phí lương, sinh hoạt cho lao động nhập khẩu, theo tính toán và bảng giá chào của một số công ty giới thiệu lao động nhập khẩu, hiện ở mức khá hợp lý, tương đương giá thuê lao động Việt Nam. Thậm chí, so với mức lương 35 - 40 triệu đồng/tháng mà một số doanh nghiệp đang đưa ra để thu hút lao động lành nghề thì mức chi trả để sử dụng lao động nước ngoài thấp hơn. Theo tôi, Việt Nam rồi cũng tới lúc bước vào giai đoạn già hóa dân số, thiếu lao động trẻ, thiếu lao động nghề xây dựng, việc nhập khẩu lao động cũng có thể là bước tính toán cần thiết.
Phương án này có sự rủi ro cần lường trước là chúng ta chưa sử dụng lao động nước ngoài cho ngành xây dựng nên chưa thể đánh giá được toàn diện về trình độ tay nghề, ý thức lao động, khả năng thích ứng trong điều kiện, môi trường tại Việt Nam… Tuy nhiên, nếu nguồn lao động tiếp tục thiếu hụt sâu trong bối cảnh đầu tư toàn xã hội năm 2026 và có thể nhiều năm tiếp theo tiếp tục mở rộng thì cũng phải cân nhắc và tính toán kỹ lưỡng với việc nhập khẩu lao động.
Một việc khác VACC sẽ làm năm 2026 là triển khai các chương trình đào tạo về BIM cho các doanh nghiệp trực thuộc Hiệp hội để chia sẻ, học hỏi về quy trình toàn diện trong tạo và quản lý dữ liệu số cho một công trình xây dựng, tích hợp đa công việc (vật liệu, chi phí, tiến độ...) vào một mô hình thông minh, hỗ trợ toàn bộ vòng đời dự án. VACC cũng sẽ tiếp tục tổ chức tọa đàm, hội thảo chuyên sâu về công nghệ mới, kỹ thuật cao để kết nối chuyên gia, nhân sự giỏi nhằm chia sẻ, hỗ trợ doanh nghiệp trong ngành nâng cao trình độ, năng lực để phát triển bền vững.
