Trị “căn bệnh” chậm công bố thông tin đấu thầu

Việc công khai, minh bạch thông tin hoạt động đấu thầu sẽ tạo điều kiện tăng cường giám sát xã hội, nâng cao hiệu quả đầu tư. Ảnh: Lê Tất Tiên

Khoảng tối thông tin chậm trễ

Mục tiêu hàng đầu của yêu cầu bắt buộc công khai thông tin là tăng cường sự giám sát của xã hội, các nhà thầu và cơ quan quản lý nhà nước; tạo cơ sở để phát hiện sai phạm, phòng chống tiêu cực, tham nhũng. Thế nhưng, tại nhiều gói thầu, việc công bố thông tin chỉ được các bên thực hiện khi “sự đã rồi”.

Gói thầu Cung cấp suất ăn bán trú cho học sinh Trường Tiểu học Vạn Phúc năm học 2025 - 2026 (Hà Nội) có kết quả lựa chọn nhà thầu (LCNT) từ ngày 3/9/2025, hợp đồng ký ngày 4/9/2025. Tuy nhiên, đến ngày 14/7/2026, tức là khi năm học đã kết thúc, thông tin này mới được công bố. Nhà thầu trúng thầu là Công ty TNHH Chế biến Xuất ăn Hoa Sữa với giá 8,849 tỷ đồng.

Tương tự, tại Gói thầu Dịch vụ sự nghiệp công cung ứng dịch vụ vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt đến các bãi xử lý, vận hành trạm trung chuyển, vận chuyển nước rỉ rác tại trạm trung chuyển Tống Văn Trân do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường Bình Thới (TP.HCM) làm chủ đầu tư, Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị TP.HCM đã thực hiện xong khối lượng công việc từ từ ngày 1/7/2025 đến ngày 31/12/2025. Nhưng đến tháng 7/2026, Chủ đầu tư mới phê duyệt phương án giá đặt hàng.

Đồng cảnh ngộ là Gói thầu Dịch vụ quản lý công viên, trồng và quản lý chăm sóc cây xanh, hoa cảnh vỉa hè, đường phố, dải phân cách, vòng xoay trên địa bàn TP. Buôn Ma Thuột (cũ) năm 2026 do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng Buôn Ma Thuột (tỉnh Đắk Lắk) làm chủ đầu tư. Ngày 4/6/2026, Chủ đầu tư phê duyệt kết quả LCNT theo hình thức đặt hàng, giá trúng thầu 80,531 tỷ đồng (giá gói thầu là 81,31 tỷ đồng); thời gian thực hiện 181 ngày, loại hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh. Song thực tế, Công ty CP Đô thị và Môi trường Đắk Lắk (DAKURENCO) đã bắt đầu làm từ ngày 1/1/2026 và hoàn thành vào ngày 30/6/2026.

Thông tin đấu thầu của Dự án Gia cố xử lý sạt lở bờ sông Hàm Luông khu vực TP. Bến Tre, tỉnh Bến Tre (nay là tỉnh Vĩnh Long) cũng bị chậm hơn 6 tháng. Dự án có tổng mức đầu tư 500 tỷ đồng, được phê duyệt vào cuối tháng 12/2025. Kế hoạch LCNT của 9 gói thầu thuộc Dự án (bao gồm gói thầu xây lắp chính có giá 447,071 tỷ đồng) được phê duyệt ngày 31/12/2025. Đến ngày 14/7/2026, Ban Quản lý dự án nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long mới công bố thông tin, trong khi theo quy định phải công bố trong vòng 5 ngày làm việc kể từ khi ban hành văn bản hoặc hợp đồng được ký.

Tại Gói thầu Chi phí xây dựng thuộc Dự án Kè chống sạt lở xóm Bản Khuông, xã Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng, kết quả LCNT được Phòng Kinh tế xã Bảo Lạc phê duyệt từ ngày 26/4/2026. Tuy nhiên, đến ngày 14/7/2026 mới công bố thông tin và nhà thầu trúng thầu là Doanh nghiệp Tư nhân Đức Tài đã thực hiện được hơn 50% thời gian (tổng thời gian thực hiện Gói thầu là 5 tháng).

Ngày 23/6/2026, UBND phường Xuân Đỉnh (Hà Nội) công bố thông tin về kế hoạch LCNT thực hiện Dự án Cải tạo, sửa chữa và xây dựng bổ sung phòng học, mua sắm trang thiết bị Trường Tiểu học Xuân Đỉnh để tách thành hai Trường Tiểu học Xuân Đỉnh A và Trường Tiểu học Xuân Đỉnh B, trong khi kế hoạch được phê duyệt từ ngày 8/4/2026.

Tình trạng chậm công khai thông tin đấu thầu còn diễn ra ở nhiều gói thầu xây lắp trường nội trú tiểu học và trung học cơ sở (TH&THCS) vùng biên giới tại Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Quảng Trị làm chủ đầu tư như: Dự án Trường Nội trú TH&THCS Dân Hóa; Dự án Trường Nội trú TH&THCS Đakrông, Dự án Trường Nội trú TH&THCS Hướng Phùng…

Cần xử lý nghiêm minh, không thể chỉ rút kinh nghiệm

Từ những ví dụ nêu trên có thể thấy một thực trạng là nhiều chủ đầu tư vẫn xem nhẹ nghĩa vụ công khai thông tin trong đấu thầu. Khi được chất vấn, các chủ đầu tư thường đưa ra nhiều lý do biện minh, phổ biến nhất là người được giao phụ trách quên đăng tải hoặc chậm cập nhật…

Một số chủ đầu tư tại TP.HCM, Gia Lai… kêu khó khi thiếu sự phối hợp đồng bộ trong quá trình chuyển giao bộ máy sang mô hình chính quyền hai cấp, thay đổi chủ đầu tư hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Từ góc nhìn khách quan, một số chuyên gia cho rằng, không thể loại trừ hành vi cố tình trì hoãn công bố thông tin để thoát khỏi sự giám sát, che giấu mối quan hệ giữa chủ đầu tư và nhà thầu.

Chuyên gia đấu thầu nhận định, khó khăn khách quan do thay đổi sau sắp xếp bộ máy không thể là lý do để biện minh cho sự chậm trễ khi nhà thầu đã làm gần xong hoặc hoàn thành công việc. Việc thi công xong mới đăng tải thông tin sẽ triệt tiêu tính công khai, minh bạch, khiến việc giám sát cộng đồng và đảm bảo cạnh tranh trở nên không hiệu quả.

Trước thực tế nhiều chủ đầu tư chậm công khai thông tin, đa số cơ quan chức năng chỉ xử lý theo hướng yêu cầu đăng bổ sung thông tin… cho đủ thủ tục. Song, cách xử lý này hoàn toàn không đủ sức răn đe, vi phạm vẫn có nguy cơ tái diễn.

Để chấm dứt tình trạng trên, nhiều chuyên gia cho rằng, cơ quan chức năng cần soi chiếu trực tiếp vào khung xử phạt tại Nghị định 122/2021/NĐ-CP và các văn bản chỉ đạo mới nhất của Chính phủ. Tại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 3/4/2026, Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh, chủ đầu tư, cơ quan nhà nước có thẩm quyền chịu trách nhiệm toàn diện về việc cập nhật, đăng tải đầy đủ, chính xác, đúng thời hạn các thông tin trong đấu thầu theo quy định. Trường hợp để xảy ra vi phạm, thì căn cứ mức độ vi phạm để có biện pháp xử lý nghiêm.

Với tinh thần nghiêm khắc của Chỉ thị số 12/CT-TTg, nhiều ý kiến đề xuất các bộ, ngành, địa phương cần mạnh tay hơn nữa với các sai phạm như làm rõ trách nhiệm cá nhân, công khai danh sách chủ đầu tư cố tình chậm trễ hoặc tái phạm nhiều lần, thậm chí tước quyền làm chủ đầu tư ở những gói thầu, dự án mới khi đơn vị đó không làm tròn nhiệm vụ được giao ở dự án cũ.

Chỉ khi có những chế tài nghiêm khắc, kịp thời và “không có vùng cấm”, kỷ cương trong hoạt động đấu thầu mới được thiết lập, mang lại sự công khai, minh bạch và nâng cao hiệu quả hoạt động đầu tư công.