 |
| Giá gói thầu được tính đúng, tính đủ toàn bộ chi phí thực hiện giúp giảm bớt khó khăn cho nhà thầu và bảo đảm tiến độ, hiệu quả kinh tế của dự án. Ảnh: Gia Khoa |
Theo bà Nguyễn Thị Duyên, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Xây dựng Việt Nam, chủ đầu tư cần có cơ chế lập và kiểm soát giá gói thầu bảo đảm phù hợp với mức chung của thị trường, lấy báo giá thực chất và không chấp nhận giá bất thường. Quy định pháp luật về đấu thầu hiện nay khá linh hoạt trong việc lấy báo giá và lập giá dự toán. Tuy nhiên, tình trạng nhà thầu báo giá cao lên hàng chục lần, nhất là những gói thầu hàng hóa độc quyền, phần mềm công nghệ thông tin, các căn cứ xác minh báo giá thiếu cơ sở tham chiếu... khiến nhiều chủ đầu tư lúng túng. Trên thực tế, báo giá có “muôn hình vạn trạng”, nếu lấy báo giá từ phía hải quan thì sẽ không phản ánh được giá trị thực của hàng hóa theo diễn biến thị trường và không thu hút được nhà thầu tham gia đấu thầu. Với những gói thầu như mua bê tông, sắt thép thì việc lập giá là khá đơn giản. Tuy nhiên, có những gói thầu về phần mềm, có tính đặc thù, chưa có tiền lệ hàng hóa trúng thầu thì không có cơ sở để so sánh, đánh giá báo giá của nhà thầu.
Bà Duyên cho rằng, việc rà soát, sửa đổi pháp luật về đấu thầu lần này nên hướng dẫn về phương pháp xác định giá thực chất cho chủ đầu tư. Trước nhiều loại báo giá, hàng hóa đặc thù, chủ đầu tư cần phải lấy gì làm căn cứ để xây dựng giá. Việc hướng dẫn này cũng cần bảo đảm tính linh hoạt để chủ đầu tư nghiên cứu, tham khảo chứ không quy định “cứng” bắt buộc. Trên thực tế, những gói thầu về tư vấn, chú trọng chất lượng con người gắn chặt với hiệu quả công việc nên khi “siết” về giá cụ thể, sẽ khó chọn được nhà thầu có chất lượng thực hiện.
Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 214/2025/NĐ-CP đã sửa đổi, bổ sung điểm d khoản 2 Điều 18 Nghị định 214/2025/NĐ-CP theo hướng quy định một trong các căn cứ xác định giá gói thầu là “Tối thiểu 01 báo giá của hàng hóa, dịch vụ; khuyến khích thu thập nhiều hơn 01 báo giá; trường hợp có nhiều hơn 01 báo giá thì được lấy giá trung bình của các báo giá”.
Đối với gói thầu mua thuốc; hóa chất, vật tư xét nghiệm, thiết bị y tế; linh kiện, phụ kiện, vật tư thay thế sử dụng cho thiết bị y tế: trên cơ sở yêu cầu chuyên môn, chủ đầu tư quyết định các tiêu chí kỹ thuật và tổ chức lấy báo giá. Chủ đầu tư phải đăng tải yêu cầu báo giá trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia; khuyến khích đăng tải trên cổng thông tin điện tử hoặc trang thông tin điện tử của chủ đầu tư hoặc Cổng thông tin điện tử của Bộ Y tế hoặc Cổng dịch vụ công trực tuyến về quản lý thiết bị y tế; nhà thầu quan tâm gửi báo giá trong thời hạn tối thiểu 10 ngày kể từ ngày đăng tải yêu cầu báo giá trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Trường hợp có từ 02 báo giá trở lên, chủ đầu tư được lựa chọn báo giá cao nhất phù hợp với khả năng tài chính và yêu cầu chuyên môn.
Đối với hàng hóa, dịch vụ khác, chủ đầu tư được đăng tải yêu cầu báo giá trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia hoặc tổ chức lấy báo giá theo cách thức khác; nhà thầu quan tâm gửi báo giá trong thời hạn tối thiểu 05 ngày kể từ ngày đăng tải yêu cầu báo giá trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
Chủ đầu tư chịu trách nhiệm thu thập báo giá bảo đảm công khai, minh bạch. Đơn vị cung cấp báo giá chịu trách nhiệm cung cấp thông tin về giá của hàng hóa, dịch vụ phù hợp với khả năng cung cấp của mình và phải bảo đảm việc cung cấp báo giá không vi phạm quy định của pháp luật về cạnh tranh, bán phá giá hoặc nâng khống giá.
Đối với hàng hóa nhập khẩu không có đủ dữ liệu để tham chiếu giá theo quy định tại các điểm a, c, đ, e và g khoản này, khi tổ chức lấy báo giá, chủ đầu tư yêu cầu nhà cung cấp cấp báo giá kèm theo thuyết minh các thành phần chi phí chủ yếu hình thành giá hàng hóa, bao gồm chi phí nhập khẩu, vận chuyển, bảo hiểm, thuế, chi phí phân phối, chi phí quản lý và các chi phí liên quan khác (nếu có)”.
Theo ông Văn Trọng Duẩn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính), mục tiêu rà soát, sửa đổi pháp luật về đấu thầu lần này là phân cấp triệt để cho chủ đầu tư và chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Đối với việc lập và phê duyệt giá gói thầu, quy định cũng chỉ mang tính định hướng và hướng dẫn, quyết định giá gói thầu như thế nào là thẩm quyền và trách nhiệm của chủ đầu tư.
Chia sẻ với phóng viên, nhiều đại diện nhà thầu cho biết, thời gian qua, việc xây dựng và phê duyệt giá gói thầu của nhiều chủ đầu tư bị lạc hậu so với thị trường. Nguyên nhân là chủ đầu tư lấy báo giá của các đơn vị chức năng ở địa phương không cập nhật sát diễn biến của thị trường, chậm nhiều tháng, thậm chí là nhiều năm. Từ thời điểm lập giá gói thầu đến thời điểm đấu thầu và triển khai thực hiện còn một khoảng thời gian dài nữa nên nhà thầu thường bị “mắc kẹt” sau trúng thầu, đặc biệt là với hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định. Nghịch cảnh “càng làm càng lỗ” khiến nhiều nhà thầu lựa chọn đứng ngoài thị trường mua sắm công hoặc tìm cách rút lui ngay tại thời điểm trúng thầu.
bình luận về diễn biến trên, TS. Nguyễn Việt Hùng, chuyên gia về đấu thầu cho biết, về bản chất, giá gói thầu phải được tính đúng, tính đủ toàn bộ chi phí để thực hiện gói thầu, kể cả chi phí dự phòng (dự phòng trượt giá, dự phòng phát sinh khối lượng), phí, lệ phí và thuế. “Tính đúng, tính đủ” không có nghĩa là tìm mọi cách để ép giá xuống mức thấp nhất, càng không phải là chấp nhận các mức giá vô lý từ nhà thầu mà phải hài hòa giữa giá trị thực của thị trường và hiệu quả kinh tế của dự án. Việc rà soát quy định pháp luật cần hướng tới gỡ những nút thắt về cơ sở tham chiếu giá, có giải pháp để ngăn chặn tình trạng nâng khống giá, nếu không vẫn sẽ mãi loay hoay với bài toán "vừa làm vừa run" của các chủ đầu tư ở các gói thầu đặc thù, có yếu tố phần mềm, công nghệ. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc chọn báo giá thấp nhất để an toàn và giảm thiểu rủi ro về pháp lý, từ đó gián tiếp gây khó khăn cho quá trình đấu thầu vì không thu hút được nhà thầu tham gia.
