Ông Bùi Anh Tuấn - Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cho biết, thời gian qua, Nhà nước đã có nhiều cơ chế chính sách nhằm kiến tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và hỗ trợ để cho các hợp tác xã (HTX) phát triển bền vững. Nhằm triển khai thực hiện Luật Hợp tác xã năm 2023 và Chiến lược phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã giai đoạn 2021 - 2030, Bộ Tài chính đang hoàn thiện hồ sơ trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình tổng thể phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026 - 2030, trong đó có các nội dung liên quan đến phát triển hệ thống Quỹ Tín dụng nhân dân với tư cách là một loại hình HTX; đồng thời cũng là một tổ chức có vai trò dẫn dắt, thúc đẩy các HTX khác phát triển thông qua cung cấp nguồn vốn tín dụng hiệu quả. Điều này xuất phát từ thực tế hoạt động của các HTX còn nhiều tồn tại, khó khăn, trong đó có nguyên nhân là khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng còn hạn chế. Đến nay, cả nước có hơn 1.100 Quỹ Tín dụng nhân dân đang hoạt động, với tổng nguồn vốn đạt trên 191 nghìn tỷ đồng và tổng dư nợ hơn 138 nghìn tỷ đồng, đóng góp quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương, đặc biệt đối với lĩnh vực kinh tế tập thể và khu vực nông nghiệp, nông thôn. Quỹ Tín dụng nhân dân được xác định là một trong những thành tố then chốt nhằm thúc đẩy tài chính phục vụ khu vực kinh tế tập thể, hỗ trợ các HTX phát triển sản xuất hàng hóa.
Bà Nguyễn Thị Cẩm Thúy - Chủ tịch HĐQT Quỹ Tín dụng nhân dân Đại Thành, tỉnh Vĩnh Long cho biết, quá trình tinh gọn bộ máy hành chính vừa qua đã mang lại cho hệ thống quỹ tín dụng nhân dân 2 động lực phát triển cốt lõi là tối ưu hóa công tác phối hợp (bộ máy chính quyền tinh gọn nên Quỹ bám sát tình hình thực tiễn hơn) và mở rộng dư địa phát triển (địa bàn rộng lớn hơn sau sáp nhập) nhưng cũng có nhiều khó khăn, vướng mắc trong giai đoạn chuyển tiếp. Cụ thể, từ tháng 7/2025 đến nay, hoạt động của các Quỹ Tín dụng nhân dân vướng mắc về địa giới hành chính trên hồ sơ (lúng túng trong công tác thẩm định hồ sơ thành viên HTX). Bên cạnh đó, do bất cập trong phân định địa bàn sau sáp nhập (có tình trạng 2 đơn vị cùng hoạt động trên 1 địa bàn phường/xã mới), dẫn đến sự cạnh tranh không cần thiết, làm giảm hiệu quả hoạt động của hệ thống kinh tế tập thể địa phương. Với tâm lý thận trọng trong quá trình vận hành (chưa có hướng dẫn cụ thể chi tiết cho Quỹ Tín dụng nhân dân sau quá trình sáp nhập) nên các Quỹ áp dụng quy trình kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo tính tuân thủ và tránh chồng chéo trách nhiệm, tạo ra độ trễ khiến người dân trong khu vực chuyển đổi gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn.
Theo nhận định của một số chuyên gia, đặc thù của Quỹ Tín dụng nhân dân là vốn chủ sở hữu thấp, địa bàn hoạt động bị bó hẹp, năng lực tài chính chưa đủ mạnh, hoạt động trong lĩnh vực có nhiều rủi ro tiềm ẩn. Các sản phẩm dịch vụ của Quỹ Tín dụng chưa đa dạng, chủ yếu là cho vay và huy động tiền gửi tiết kiệm, thủ tục vẫn còn rườm rà, phức tạp hơn các tổ chức tín dụng khác như ngân hàng thương mại, phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp cao… nên quá trình hoạt động vẫn còn nhiều hạn chế, dẫn đến việc tiếp cận nguồn lực tài chính cho các HTX khó khăn. Do vậy, cần có những trợ lực chính sách để giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho Quỹ Tín dụng nhân dân, có những quy định thông thoáng hơn để các HTX tiếp cận nguồn lực dễ hơn…
Ở một khía cạnh khác, các chuyên gia quốc tế tại Hội thảo đưa ra khuyến cáo cần tăng cường sức mạnh cho các HTX tài chính nhờ tính chuyên nghiệp trong quản trị, giám sát kiểm toán độc lập để bảo vệ hệ thống và đưa ra cảnh báo sớm, đánh giá các rủi ro trong chuỗi hoạt động của Quỹ… Nếu hoạt động hiệu quả, Quỹ Tín dụng nhân dân không chỉ là giải pháp tài chính cho các HTX mà còn có thể giúp HTX xác định các giải pháp hiệu quả, tránh những sai lầm thường gặp trong quá trình hoạt động. Ở Đức, các ngân hàng HTX đã tạo thành một trong những mạng lưới ngân hàng lớn nhất cả nước, đóng vai trò thiết yếu trong việc tài trợ cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, giúp các HTX phát triển mạnh mẽ và có định hướng phát triển dài hạn cùng mối liên hệ chặt chẽ với cộng đồng địa phương. Việc khơi thông các chính sách cho Quỹ Tín dụng nhân dân phát triển cũng chính là tháo “nút thắt” về vốn cũng như đưa các giải pháp tài chính hiệu quả cho HTX, khu vực kinh tế tập thể phát triển bền vững.
