 |
| Khu tái định cư Bình Khánh (Thủ Thiêm) bỏ hoang nhiều năm và sau nhiều lần tổ chức đấu giá vẫn bất thành. Ảnh: Bảo Tín |
Nơi mòn mỏi chờ đất, chốn căn hộ bỏ không
Thực trạng tái định cư tại TP.HCM hiện nay đang bị chia cắt bởi hai phân khúc với những mâu thuẫn trái ngược. Ở phân khúc đất nền, Dự án Hạ tầng kỹ thuật khu tái định cư Long Bửu (TP. Thủ Đức cũ) hay Dự án Khu tái định cư 38 ha Tân Thới Nhất (Quận 12) là những "vết sẹo" đô thị kéo dài hơn hai thập kỷ. Dự án Long Bửu (phục vụ hành lang đường sắt tốc độ cao) sau 21 năm vẫn chưa hoàn thiện. Dự án 38 ha Tân Thới Nhất sau 23 năm triển khai vẫn bị kẹt lại bởi 1% mặt bằng cuối cùng.
Trái ngược với cảnh "khát" hạ tầng tại các khu đất nền, phân khúc căn hộ tái định cư lại đối mặt với bài toán lãng phí tài sản công. Theo dữ liệu HĐND TP.HCM và các báo cáo tổng hợp của Sở Xây dựng, Thành phố hiện quản lý quỹ nhà đất tái định cư trống lên tới hơn 14.000 đơn vị (bao gồm cả căn hộ và nền đất). Sự tồn đọng này tập trung lớn nhất tại các "kho nhà trống" như khu tái định cư Bình Khánh (Thủ Thiêm) với hơn 5.300 căn và Vĩnh Lộc B (Bình Chánh) khoảng 2.000 căn. Gần 7.000 đơn vị còn lại nằm rải rác tại hàng trăm dự án nhỏ lẻ tại Quận 7, Quận 12, Bình Tân cũ và trong quỹ nhà Nhà nước mua lại từ các dự án thương mại.
Thực trạng này cho thấy độ “vênh” trong dự báo quy hoạch, khi Nhà nước tập trung xây dựng căn hộ chung cư cao tầng còn nhu cầu của người dân bị thu hồi đất lại gắn liền với kinh tế mặt đất và thói quen sinh kế truyền thống.
Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) nhận định, việc áp đặt cư dân vào các căn hộ không phù hợp đặc thù mưu sinh là nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ lấp đầy thấp kỷ lục. Hệ quả là ngân sách Thành phố phải chi trả hàng chục tỷ đồng mỗi năm để bảo trì, vận hành những khối nhà vô hồn, tạo nên một khoản "nợ công" thầm lặng.
Lối thoát từ sự hài hòa lợi ích
Để hóa giải bế tắc, giới chuyên gia cho rằng cần mạnh dạn "thị trường hóa" quỹ tài sản đang bỏ hoang. Chuyên gia kinh tế - bất động sản Nguyễn Phạm Hữu Hậu gợi ý, giải pháp đấu giá công khai hoặc chuyển đổi công năng một phần quỹ nhà này. Nguồn vốn thu hồi có thể được tái đầu tư trực tiếp để hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật cho các khu đất nền đang dở dang như Phú Xuân (Nhà Bè) hay Tân Thới Nhất...
Đứng trước yêu cầu cấp bách, đầu năm 2026, TP.HCM đã đưa ra đề xuất mang tính "xoay trục" chính sách. Đó là ưu tiên tái định cư tại chỗ ngay trong phạm vi dự án khu đô thị. Đây là bước tiến quan trọng về tư duy quản trị, thay vì di dời cư dân đến những khu vực xa lạ, việc giữ dân ở lại giúp bảo tồn các mối quan hệ xã hội và sinh kế bền vững. Quan điểm này không chỉ hướng tới bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân mà còn là "chìa khóa" tháo gỡ nút thắt lớn nhất trong giải phóng mặt bằng, tạo đà cho các dự án trọng điểm như Vành đai 3 hay Cao tốc TP.HCM - Mộc Bài sớm về đích.
Không chỉ vậy, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM đang đề xuất mức hỗ trợ thuê nhà từ 6 - 8 triệu đồng/hộ/tháng tùy khu vực, cùng mức trần hỗ trợ lên tới 24 triệu đồng tại khu vực 1, cho thấy nỗ lực của chính quyền trong việc chia sẻ gánh nặng với người dân. Đặc biệt, việc hỗ trợ thêm thời gian thuê nhà để người dân chờ xây dựng hoàn chỉnh sau khi nhận nền đất tái định cư là một quyết sách nhân văn, thấu hiểu thực tế "an cư lạc nghiệp".
Sở Xây dựng TP.HCM cũng kiến nghị cơ chế hoán đổi linh hoạt. Theo đó, người dân gặp vướng mắc tại các dự án đất nền trễ hạn có thể lựa chọn chuyển sang sử dụng quỹ nhà chung cư sẵn có với các chính sách ưu đãi tài chính. Tái định cư không đơn thuần là cấp một chỗ ở, mà là tái lập cuộc sống cho cộng đồng. Đã đến lúc Thành phố cần sòng phẳng với người dân bằng cách ưu tiên khơi thông hạ tầng đất nền, song song với việc khai thác hiệu quả quỹ 14.000 đơn vị ở đang bỏ trống để trả lại nhịp sống ổn định và tạo đà cho một đô thị phát triển bền vững, minh bạch.
