 |
| Một số gói thầu yêu cầu đơn vị cung cấp vật tư, vật liệu xây dựng thông thường cho nhà thầu phải có kinh nghiệm thực hiện hợp đồng tương tự. Ảnh: Chiến Thắng |
Để chứng minh khả năng sẵn sàng cung ứng, nhà thầu có thể đề xuất hợp đồng nguyên tắc với nhà sản xuất, nhà cung cấp hoặc đưa ra cam kết về khả năng huy động vật tư, vật liệu. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, tiêu chí tưởng chừng đơn giản này lại trở thành “chốt chặn”, khiến không ít nhà thầu gặp khó khăn.
Mới đây, tại Gói thầu Thi công xây dựng thuộc Dự án Cải tạo, sửa chữa trụ sở Ban Chỉ huy quân sự phường An Bình, do Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường An Bình (TP. Cần Thơ) làm chủ đầu tư, HSMT yêu cầu, để bảo đảm tính xác thực và khả năng sẵn sàng cung cấp vật tư, vật liệu của đơn vị do nhà thầu đề xuất, ngoài các yêu cầu khác, nhà thầu phải chứng minh trong vòng 1 năm trở lại đây tính đến thời điểm đóng thầu, đơn vị cung cấp đã thực hiện tối thiểu 1 hợp đồng cung cấp vật tư tương tự. Hồ sơ chứng minh phải bao gồm hợp đồng mua bán và hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) tương ứng, được lập và phát hành trước thời điểm đóng thầu.
Phản ứng với yêu cầu trên, một số nhà thầu cho rằng, gói thầu đang xét có quy mô chỉ 4,6 tỷ đồng, sử dụng các loại vật tư, vật liệu xây dựng thông dụng, được sản xuất hàng loạt và lưu thông phổ biến trên thị trường, không phải hàng hóa đặc thù hay sản phẩm chế tạo theo yêu cầu riêng của dự án. Do đó, nhà thầu có thể bảo đảm khả năng cung ứng thông qua cam kết hoặc hợp đồng nguyên tắc với đơn vị cung cấp.
Theo các nhà thầu, yêu cầu đơn vị cung cấp phải có kinh nghiệm thực hiện hợp đồng tương tự không chỉ là điều kiện hiếm thấy trong đấu thầu xây lắp mà còn tạo thêm một dạng “giấy phép con” đối với cả nhà thầu và bên cung ứng. Đây thực chất là yêu cầu chứng minh năng lực, kinh nghiệm của bên thứ ba thông qua các tài liệu phát sinh từ hoạt động giao dịch của bên thứ ba, trong khi những tài liệu này không thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của nhà thầu và cũng không phản ánh trực tiếp năng lực thực hiện gói thầu của nhà thầu xây lắp. Vì vậy, việc bổ sung điều kiện này có thể vượt quá mức cần thiết, làm phát sinh rào cản đối với sự tham gia của các nhà thầu.
Bên cạnh yêu cầu về kinh nghiệm của đơn vị cung cấp, tình trạng chủ đầu tư đặt nặng giấy phép khai thác mỏ vật liệu, khoáng sản cũng được ghi nhận tại nhiều gói thầu xây lắp.
Đơn cử, tại Gói thầu số 04 Thi công xây dựng, lắp đặt thiết bị và bảo hiểm công trình thuộc Dự án Hạ tầng kỹ thuật Khu dân cư thôn Nam Bằng 2, xã Thiệu Quang, tỉnh Thanh Hóa (giá gói thầu 17,9 tỷ đồng) do UBND xã Thiệu Quang làm chủ đầu tư, HSMT yêu cầu, đối với các loại vật liệu chính (đất đắp, cát, đá các loại), nhà thầu phải có mỏ được cấp giấy phép hoặc hợp đồng nguyên tắc với đơn vị được cấp giấy phép khai thác mỏ phục vụ thi công dự án, đính kèm giấy phép khai thác khoáng sản hoặc tương đương.
Một số nhà thầu cho rằng, yêu cầu trên là không thực sự cần thiết. Với quy mô Gói thầu, nhà thầu hoàn toàn có thể mua vật liệu từ các doanh nghiệp, đại lý hoặc đơn vị trung gian cung cấp vật liệu xây dựng mà không nhất thiết phải trực tiếp làm việc với đơn vị được cấp phép khai thác mỏ.
Phản ánh tương tự cũng được ghi nhận tại Gói thầu Thi công xây dựng thuộc Dự án Cải tạo, nâng cấp đường bê tông xi măng thôn Bình An có giá 6,7 tỷ đồng, do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng xã Ngọc Thiện, tỉnh Bắc Ninh làm chủ đầu tư.
Kết quả, các gói thầu trên chỉ thu hút một nhà thầu tham dự và trúng thầu.
Theo một chuyên gia đấu thầu, đối với giải pháp cung ứng vật tư, vật liệu, về nguyên tắc, pháp luật về đấu thầu cho phép nhà thầu chứng minh khả năng huy động, tính khả thi và sự sẵn sàng cung ứng thông qua hợp đồng nguyên tắc, thỏa thuận hoặc cam kết với đơn vị cung cấp, mà không đặt ra nghĩa vụ chứng minh kinh nghiệm/quá khứ hoạt động thương mại của bên thứ ba. Việc yêu cầu các tài liệu phát sinh từ giao dịch của bên thứ ba không chỉ làm gia tăng thủ tục dự thầu, mà còn có nguy cơ tạo rào cản đối với nhà thầu. Đặc biệt, đối với các loại vật liệu thông thường như cát, đá, đất đắp, nguồn cung trên thị trường khá phổ biến và nhà thầu có thể tiếp cận thông qua nhiều cấp trung gian khác nhau.
Cũng theo vị chuyên gia, vật liệu xây dựng được chia thành nhóm vật liệu đặc thù và vật liệu thông thường, trong đó, cát, đá... thuộc nhóm vật liệu thông thường. Theo quy định về quản lý chất lượng xây dựng, các vật liệu thông thường này sẽ phải thí nghiệm chuyên ngành lại trước khi đưa vào xây dựng công trình, nên trong giai đoạn đấu thầu không nên đặt ra yêu cầu nhà thầu cung cấp tài liệu chứng minh như giấy phép khai thác mỏ. Nhà thầu phải chịu trách nhiệm về khả năng cung ứng, chất lượng, nguồn gốc và sự phù hợp của vật liệu trong quá trình thực hiện hợp đồng. Từ góc độ cạnh tranh, việc HSMT đặt thêm các điều kiện liên quan đến kinh nghiệm của nhà cung cấp hoặc giấy phép khai thác mỏ có thể khiến phạm vi lựa chọn của nhà thầu bị thu hẹp đáng kể.
