 |
| Tính đến ngày 28/2/2026, cả nước giải ngân được 55.739,8 tỷ đồng, tương đương 5,6% kế hoạch vốn đầu tư công. Ảnh: Lê Tiên |
Áp lực giải ngân lớn
Năm 2026, Thủ tướng Chính phủ giao 995.348,05 tỷ đồng kế hoạch đầu tư vốn ngân sách nhà nước cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương, cao hơn 93 nghìn tỷ đồng so với năm 2025. Trong đó, vốn ngân sách trung ương là 345.121,45 tỷ đồng, vốn ngân sách địa phương là 650.226,6 tỷ đồng.
Quy mô vốn tăng mạnh thể hiện quyết tâm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua đầu tư công, đồng thời đặt ra áp lực rất lớn đối với công tác giải ngân. Tính đến ngày 28/2/2026, cả nước mới giải ngân được 55.739,8 tỷ đồng, tương đương 5,6% kế hoạch năm. Trong đó, nhiều bộ, cơ quan trung ương và địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp, thậm chí dưới 1% hoặc chưa giải ngân.
Theo đánh giá của các địa phương, những vướng mắc trong lĩnh vực đầu tư công chủ yếu đến từ công tác giải phóng mặt bằng, hoàn thiện thủ tục đầu tư, cũng như hạn chế về năng lực tổ chức thực hiện của một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu. Bên cạnh đó, tại một số địa phương, việc thiếu cán bộ phụ trách đầu tư công sau khi thực hiện mô hình chính quyền hai cấp cũng ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án...
Chia sẻ với Báo Đấu thầu, một số nhà thầu xây dựng chỉ ra rằng, quy trình chuẩn bị đầu tư kéo dài là nguyên nhân chính dẫn tới chậm triển khai, giải ngân dự án. Đơn cử, một dự án đã được bố trí kế hoạch vốn năm, bắt đầu triển khai thủ tục chuẩn bị đầu tư từ đầu năm, trải qua 6 - 7 tháng mới tổ chức lựa chọn nhà thầu xây lắp. Khi đó, nhà thầu xây lắp chỉ còn vài tháng để thi công, dẫn đến khối lượng hoàn thành không đạt theo kế hoạch năm. Trong nhiều trường hợp, nhà thầu thi công cũng liên đới chịu trách nhiệm khi dự án chậm tiến độ, chậm giải ngân, bất chấp lý do khách quan. “Việc đẩy nhanh quy trình, thủ tục chuẩn bị đầu tư, đấu thầu ngay từ giai đoạn đầu năm sẽ tạo thuận lợi cho nhà thầu thi công, đáp ứng tiến độ giải ngân”, một nhà thầu tại Quảng Bình nhìn nhận.
Siết kỷ cương đấu thầu, đẩy nhanh tiến độ giải ngân
Trong bối cảnh phải giải ngân khối lượng vốn đầu tư công kỷ lục, nhiều địa phương đã chủ động ban hành các chỉ đạo nhằm tăng cường quản lý, giám sát và nâng cao hiệu quả công tác đấu thầu.
Tại Hà Nội, UBND Thành phố vừa ban hành Công văn số 1301/UBND-KT ngày 30/3/2026 về việc tăng cường hiệu lực, hiệu quả trong công tác đấu thầu lựa chọn nhà thầu của các đơn vị thuộc Thành phố năm 2026. Theo đó, để góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026 từ 11% trở lên, UBND TP. Hà Nội yêu cầu các đơn vị trực thuộc đẩy nhanh tiến độ thực hiện đấu thầu dự án đầu tư, dự toán mua sắm sử dụng vốn nhà nước.
Đối với các dự án đầu tư sử dụng vốn nhà nước, Hà Nội yêu cầu các chủ đầu tư, các đơn vị rà soát toàn bộ danh mục dự án, gói thầu thuộc phạm vi quản lý; chủ động tháo gỡ vướng mắc nhằm đẩy nhanh triển khai dự án, hoàn thành cơ bản công tác chuẩn bị và tổ chức đấu thầu đối với các dự án khởi công mới đủ điều kiện tổ chức lựa chọn nhà thầu trước tháng 4/2026. Tập trung chỉ đạo đấu thầu sớm, đúng tiến độ đối với các dự án trọng điểm, dự án công nghệ cao, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, đô thị thông minh, các dự án có khả năng lan tỏa và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP).
Đối với dự toán sử dụng nguồn vốn chi thường xuyên, yêu cầu các đơn vị chủ động, không để đến cuối năm mới tổ chức lựa chọn nhà thầu. Trường hợp đấu thầu muộn, phải báo cáo rõ nguyên nhân khách quan và chịu trách nhiệm trực tiếp trước UBND Thành phố. Các chủ đầu tư, ban quản lý dự án, đơn vị dự toán chịu trách nhiệm thực hiện đầy đủ nhiệm vụ được giao, quyết định và chịu trách nhiệm toàn diện việc lựa chọn nhà thầu. Trong đó, UBND TP. Hà Nội nhấn mạnh việc lựa chọn tư vấn đấu thầu có đủ năng lực, kinh nghiệm, uy tín để thực hiện hợp đồng, ràng buộc trách nhiệm của tư vấn đấu thầu trong việc thực hiện hợp đồng, bảo đảm yêu cầu về chất lượng, tiến độ. Trong quá trình thực hiện hợp đồng phải có biện pháp tăng cường giám sát, kiểm soát việc thực hiện hợp đồng của nhà thầu.
Cùng với đó, Hà Nội đặc biệt lưu ý nâng cao chất lượng lựa chọn tư vấn đấu thầu, tăng cường giám sát thực hiện hợp đồng và chuẩn hóa đội ngũ cán bộ làm công tác đấu thầu, bảo đảm đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định.
Tại TP.HCM, sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, với quy mô hàng nghìn gói thầu cần triển khai, TP.HCM đang từng bước chuẩn hóa hoạt động đấu thầu theo hướng minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả. Trước hết là khắc phục những “điểm nghẽn” về năng lực nhân sự, kỹ thuật và cơ chế vận hành bằng nhiều giải pháp mang tính nền tảng.
Tại Gia Lai, ngày 25/3/2026, UBND Tỉnh yêu cầu các sở, ngành, địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ siết chặt khâu chủ trương đầu tư, nâng cao chất lượng khảo sát - thiết kế, đến lựa chọn nhà thầu có năng lực thực chất, tăng cường quản lý hợp đồng và kiểm soát nghiệm thu, quyết toán. UBND Tỉnh cũng nhấn mạnh việc xử lý nghiêm các hành vi tiêu cực như thông đồng, nâng khống khối lượng, can thiệp tiêu cực; lưu ý các chủ đầu tư sàng lọc nhà thầu dựa trên năng lực thực chất, kinh nghiệm và uy tín.
Ngày 1/4/2026, ông Trần Văn Dũng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp yêu cầu các chủ đầu tư tập trung rà soát đối với công trình mới để triển khai bảo đảm tiến độ; khẩn trương hoàn tất thủ tục đầu tư để sớm triển khai dự án; thực hiện công tác đấu thầu đúng trình tự, quy định pháp luật; làm tốt công tác kiểm tra, giám sát... các hoạt động sau đấu thầu.
Có thể thấy, trong bối cảnh áp lực giải ngân tại các địa phương ngày càng lớn, việc đẩy nhanh và nâng cao chất lượng công tác đấu thầu không chỉ góp phần lựa chọn được nhà thầu đủ năng lực, mà còn là yếu tố then chốt để thúc đẩy tiến độ thực hiện dự án. Vốn ngân sách đưa vào nền kinh tế sẽ góp sức tạo nên tăng trưởng GRDP cho địa phương ngay năm 2026 và cả trong dài hạn, nếu các dự án được đầu tư phát huy hiệu quả thực tiễn.
