 |
| Ảnh chỉ mang tính minh họa: Ảnh AI |
UBND phường Tân Khánh (TP.HCM) đang tổ chức lựa chọn nhà thầu thực hiện Gói thầu Thi công xây dựng thuộc Dự án Nâng cấp các tuyến đường từ quán Karaoke Long Hải đến đất bà Quản Thị Ghê; tuyến đường từ đất nhà ông Từ Văn Thường đến quán Cánh Đồng khu phố Cây Da và 3 tuyến đường hẻm 19/3 khu phố Dư Khánh (dự toán 23,056 tỷ đồng). Qua nghiên cứu hồ sơ thiết kế, một số nhà thầu cho biết, công trình không có kết cấu lớn cần sử dụng cần cẩu bánh hơi có sức nâng từ 6 tấn trở lên, do đó việc HSMT yêu cầu loại thiết bị này là vượt quá nhu cầu thực tế.
Vẫn tại UBND phường Tân Khánh tổ chức lựa chọn nhà thầu Gói thầu Thi công xây dựng thuộc Dự án Nâng cấp các tuyến đường liên khu Thái Hòa 80, từ Thái Hòa 80 đến ngã ba tạp hóa Nhung Long tổ 5 và đoạn từ nhà trọ Bà Phường đến nhà ông Nguyễn Văn Tình (dự toán 49,284 tỷ đồng) cũng bị phản ánh về nội dung tương tự. Theo các nhà thầu, công trình không có kết cấu cao tầng hoặc cấu kiện có tải trọng, chiều cao lắp dựng đòi hỏi cần trục tháp có sức nâng từ 25 tấn trở lên hay cần cẩu bánh hơi sức nâng từ 6 tấn. Vì vậy, nhà thầu kiến nghị lược bỏ yêu cầu này để phù hợp với tính chất của công trình giao thông - thoát nước cấp IV.
Một số công trình dân dụng, cấp III, quy mô vài chục tỷ đồng cũng yêu cầu các thiết bị đặc chủng như máy lu rung tự hành trọng lượng tĩnh 25 tấn - thiết bị thi công chủ yếu tại các đại công trình như cao tốc, sân bay, hồ, đập... Việc yêu cầu những thiết bị có công suất lớn trong khi quy mô và điều kiện thi công không tương xứng có thể trở thành rào cản đối với nhà thầu.
Trong lĩnh vực hàng hóa, pháp luật đấu thầu quy định, đối với hàng hóa thông dụng, sẵn có trên thị trường và không đòi hỏi nhân sự có trình độ chuyên môn cao, HSMT không được yêu cầu về nhân sự chủ chốt. Tuy nhiên, một số gói thầu mua sắm thiết bị không quá phức tạp vẫn đưa ra những yêu cầu cao về bằng cấp, chứng chỉ của nhân sự.
Đơn cử, tại Gói thầu số 04 Mua sắm thiết bị thuộc Dự án Mua sắm các trang thiết bị phục vụ công tác dạy và học của các khối trường học trên địa bàn phường Thành Đông có giá 13,289 tỷ đồng, do Văn phòng HĐND và UBND phường Thành Đông (Hải Phòng) làm chủ đầu tư, HSMT yêu cầu nhân sự chỉ huy trưởng phải có một trong các chứng chỉ ECIH, CHFI hoặc OCSP. Theo phản ánh, đây là các chứng chỉ nghề nghiệp do những tổ chức quốc tế tư nhân cấp, không thuộc hệ thống giáo dục quốc dân và cũng không do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành hoặc công nhận trong hệ thống văn bằng, chứng chỉ quốc gia. Đồng thời, pháp luật đấu thầu chỉ đặt ra yêu cầu về bằng cấp, chứng chỉ đối với nhân sự trong trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định. Do đó, việc đưa các chứng chỉ nêu trên vào HSMT cần được xem xét trên cơ sở tính cần thiết và căn cứ pháp lý cụ thể, tránh biến những chứng chỉ không bắt buộc thành điều kiện loại trừ nhà thầu.
Bên cạnh yêu cầu về nhân sự, một số gói thầu mua sắm hàng hóa đặt ra yêu cầu đối với giải pháp kỹ thuật vượt quá tính chất của công việc. Có HSMT yêu cầu nhà thầu trình bày cụ thể nội dung khảo sát, phương án thiết kế mặt bằng 2D, thiết kế phối cảnh 3D, bố trí công năng hiện trạng mặt bằng... Những nội dung thường gắn với hoạt động tư vấn, thiết kế hoặc thi công xây dựng được đưa vào gói thầu mua sắm, khiến việc chuẩn bị hồ sơ dự thầu trở nên phức tạp, phát sinh kiến nghị và làm tăng chi phí, thời gian chuẩn bị của nhà thầu.
Trong lĩnh vực dịch vụ, những bất cập tương tự cũng đang tồn tại. Đối với các gói thầu có công việc mang tính thường xuyên, lặp lại như duy tu, bảo dưỡng, chăm sóc cây xanh, một số HSMT vẫn đưa ra những điều kiện sai lệch với tính chất của hoạt động phi tư vấn. Chẳng hạn, HSMT yêu cầu vị trí chỉ huy trưởng; cán bộ kỹ thuật hiện trường chỉ để đảm nhận các công việc sửa chữa nhỏ về đường hoặc các kết cấu kỹ thuật trong gói thầu duy tu, bảo dưỡng cây xanh.
Nhiều ý kiến cho rằng, việc đặt ra các yêu cầu phức tạp, không tương xứng với tính chất gói thầu có thể làm giảm cạnh tranh và đi ngược mục tiêu lựa chọn nhà thầu có năng lực với chi phí hợp lý. Để khắc phục, chủ đầu tư cần thẩm tra kỹ HSMT trước khi phê duyệt; đồng thời tăng cường giám sát và phát huy vai trò phản biện của cộng đồng doanh nghiệp, kịp thời xử lý các tiêu chí có dấu hiệu hạn chế cạnh tranh.
