 |
| Chi phí đầu tư xây dựng được xác định tương ứng với từng loại thiết kế phù hợp với mỗi giai đoạn của dự án, điều kiện xây dựng và mặt bằng giá thị trường. Ảnh: Lê Chiến |
Theo Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, chi phí đầu tư xây dựng được xác định tương ứng với từng loại thiết kế phù hợp với mỗi giai đoạn của dự án, điều kiện xây dựng và mặt bằng giá thị trường, theo từng dự án, công trình, gói thầu xây dựng; chi tiết, cụ thể hơn theo từng bước thiết kế tương ứng với từng giai đoạn. Về định mức xây dựng, Luật quy định hệ thống định mức do cơ quan nhà nước ban hành và được rà soát, cập nhật thường xuyên theo định kỳ. Đối với công tác xây dựng có công nghệ thi công mới, sử dụng vật liệu mới chưa được quy định trong hệ thống định mức do cơ quan nhà nước ban hành, chủ đầu tư các dự án đầu tư công có trách nhiệm tổ chức khảo sát, cung cấp số liệu theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước.
Hệ thống định mức xây dựng được áp dụng đối với dự án đầu tư công. Trường hợp chưa có định mức hoặc có nhưng chưa phù hợp thì được tổ chức xây dựng, vận dụng, điều chỉnh định mức hoặc sử dụng giá xây dựng theo quy định tại Luật để xác định dự toán xây dựng, tổng mức đầu tư xây dựng và quản lý chi phí đầu tư xây dựng.
Luật quy định giá xây dựng được xác định trên cơ sở một hoặc một số căn cứ: giá thị trường; giá, dữ liệu chi phí của gói thầu, công trình, dự án đã thực hiện hoặc đang thực hiện; hệ thống định mức xây dựng và các yếu tố chi phí trực tiếp cấu thành xây dựng là giá vật liệu, nhân công, ca máy và thiết bị thi công.
Ông Hồ Ngọc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế xây dựng thuộc Bộ Xây dựng phân tích, điểm mới đầu tiên của Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 là quy định nguyên tắc quản lý chi phí đầu tư xây dựng được xác định chính xác dần, chi tiết, cụ thể hơn theo từng bước thiết kế tương ứng với từng giai đoạn dự án. Nguyên tắc này đã tháo gỡ vướng mắc trong thời gian qua liên quan đến nguyên tắc “chi phí đầu tư xây dựng phải được tính đúng, tính đủ…”, thường có những cách hiểu khác nhau giữa cơ quan thực thi và cơ quan hậu kiểm, gây ra rủi ro cho chủ đầu tư, nhà thầu. Về giá xây dựng, Luật quy định nhiều cách xác định. Luật cũng mở thêm hướng ứng xử đối với những định mức, đơn giá chưa có. “Ví dụ tuyến đường sắt Hà Nội - Lào Cai - Hải Phòng đã khởi công, hay đường sắt cao tốc Bắc - Nam… là những dự án quy mô, công nghệ chưa có tại Việt Nam thì xác định như thế nào?”, dẫn ví dụ này, ông Sơn cho biết, trong quản lý chi phí cho phép đối với định mức Việt Nam chưa có có thể sử dụng đơn giá, định mức, cơ sở dữ liệu của dự án tương tự trên thế giới. Đây là thay đổi lớn trong xác định quản lý chi phí.
Tuy nhiên, ông Hồ Ngọc Sơn cho biết, việc tham khảo này cũng không đơn giản. Bộ Xây dựng đang được giao làm dự án đường sắt Hà Nội - Lào Cai - Hải Phòng, tất cả công nghệ mới, tiêu chuẩn khác, về mặt kỹ thuật các nhà thầu Việt Nam có thể làm từ phần ray trở xuống, từ phần ray trở lên sử dụng công nghệ nước ngoài, có thể sử dụng hệ thống định mức, đơn giá nước ngoài. Nhưng định mức, đơn giá, vật liệu, nhân công… trong nước thì xác định như thế nào. Vấn đề này sẽ được làm rõ hơn tại nghị định về quản lý chi phí đầu tư xây dựng. Thay vì bắt buộc áp dụng hệ thống định mức với dự án đầu tư công, Luật cho phép khi nào thì áp dụng, khi nào thì được điều chỉnh và sắp tới nghị định, thông tư sẽ hướng dẫn rõ hơn nữa, để làm sao tháo gỡ được khó khăn vướng mắc.
Ông Vũ Quyết Thắng, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Xây dựng (Bộ Xây dựng) nhấn mạnh thêm về điểm mới của Luật liên quan đến xác định giá xây dựng, cho phép tham khảo giá, dữ liệu chi phí của gói thầu, công trình, dự án đã thực hiện hoặc đang thực hiện. Quy định này đã mở rộng đối tượng tham khảo là dự án, gói thầu đang thực hiện thay vì chỉ công trình đã thực hiện và cả trong nước và nước ngoài. Đây là bước mở, linh hoạt lớn so với trước, kế thừa từ những cơ chế, chính sách đặc thù của Quốc hội cho một số dự án đường sắt.
Tuy nhiên, ông Thắng lưu ý, trong trong trường hợp áp dụng tham khảo định mức, đơn giá của công trình nước ngoài, phải thực hiện việc quy đổi dựa theo tính chất, địa điểm, thời gian…, không thể áp dụng rập khuôn. Nếu bỏ qua khâu này, dẫn đến rủi ro lớn trong công tác hậu kiểm. Thực tiễn từ một số công trình đã có kết luận thanh tra, kiểm tra cho thấy, khi thực hiện hậu kiểm một số dự án đã bộc lộ những sai sót do áp dụng giá, dữ liệu, chi phí của công trình, dự án nước ngoài mà không có sự đánh giá tính phù hợp; không có báo cáo đánh giá rằng quy định của Việt Nam không phù hợp, không áp dụng được cho các công trình đó trước khi tham khảo định mức, đơn giá của công trình nước ngoài.
Bên cạnh đó, theo ông Vũ Quyết Thắng, thời gian tới sẽ thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số mạnh mẽ trong công tác quản lý chi phí. Luật Xây dựng 2025 có quy định pháp lý tạo cơ sở tiền đề cho việc này, như quy định về thúc đẩy ứng dụng mô hình thông tin công trình (BIM); quy định về xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng, trong đó có cơ sở dữ liệu số về định mức, giá xây dựng. Cùng với đó, một trong những cơ sở xác định giá xây dựng là dữ liệu chi phí của gói thầu. Hoạt động đấu thầu qua mạng đã được đẩy mạnh, đến nay cơ sở dữ liệu về giá của các gói thầu được tổng hợp, tích lũy trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Đây cũng là nguồn dữ liệu số quan trọng để xây dựng dữ liệu về giá xây dựng áp dụng cho dự án đầu tư công, góp phần chuyển đổi số mạnh mẽ hơn. Khi áp dụng chuyển đổi số rút ngắn thời gian thực hiện, nâng cao năng suất, tăng cường tính minh bạch, giải trình hơn.
Từ góc độ thực tiễn, ông Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam lưu ý về yêu cầu tham chiếu dữ liệu từ những dự án tương tự trên thế giới đối với các dự án quy mô lớn như đường sắt. Theo ông Chủng, đây là việc khó, bởi khác biệt công nghệ, nhân công, vật liệu và phương pháp quy đổi. Đây là vấn đề cần được quan tâm để tạo thuận lợi trong thực hiện.
Luật sư Lê Nết, Luật sư thành viên Công ty Luật LNT & Partners cho rằng, phải có hệ thống thông tin cập nhật chi phí dự án tương tự, công trình tương tự, thậm chí cần cơ sở dữ liệu dùng chung; đồng thời lưu ý về chuẩn mực lưu giữ hồ sơ và chứng cứ chi phí bởi nếu lưu giữ tùy tiện, thiếu chuẩn hóa, sẽ rất khó chứng minh khi tranh chấp.
