 |
| Năm 2025 chứng kiến sự chuyển động mạnh mẽ trong hoạt động đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện các dự án năng lượng tái tạo. Ảnh: Nguyễn Văn Cường |
Chuyển mạnh từ cơ chế xin - cho sang đấu thầu
Khảo sát sơ bộ từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy, năm 2025 chứng kiến sự chuyển động mạnh mẽ trong hoạt động đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư (LCNĐT) thực hiện các dự án điện, đặc biệt là các dự án điện năng lượng tái tạo ở các địa phương sở hữu tiềm năng này.
Tính đến ngày 31/12/2025, Sở Công Thương tỉnh Quảng Trị đã công bố danh mục, tổ chức đấu thầu LCNĐT 16 dự án nhà máy điện gió (NMĐG) với tổng vốn đầu tư gần 43.000 tỷ đồng. Hiện nhiều dự án đã lựa chọn được nhà đầu tư như: NMĐG Quảng Trị Win 1 (1.758 tỷ đồng); NMĐG Quảng Trị Win 2 (1.609 tỷ đồng); NMĐG Quảng Trị Win 3 (1.688 tỷ đồng); NMĐG Cam Lộ (6.500 tỷ đồng)…
Tại Gia Lai, đến thời điểm này, Dự án NMĐG Vĩnh Thuận (4.679 tỷ đồng), Dự án NMĐG Vân Canh 2 (7.771 tỷ đồng) đã chọn được NĐT thực hiện. Một số dự án năng lượng tái tạo khác như NMĐG Hòn Trâu - giai đoạn 1 (48.372 tỷ đồng)… đang tăng tốc LCNĐT triển khai.
Tương tự, năm 2025, Hà Tĩnh tổ chức đấu thầu LCNĐT nhiều dự án điện tái tạo quy mô lớn. Sau khi trúng thầu, ngày 19/12/2025, chỉ riêng Công ty CP Năng lượng VinEnergo thuộc Tập đoàn VinGroup đã phối hợp với các bên liên quan tổ chức khởi công 2 dự án điện gió (NMĐG Eco Wind Kỳ Anh và NMĐG Kỳ Anh) với tổng mức đầu tư gần 40.000 tỷ đồng.
Cùng với các dự án MNĐG, nhiều dự án điện rác, LNG… đang được các địa phương đẩy mạnh tổ chức đấu thầu LCNĐT thực hiện. Đơn cử, Sở Xây dựng tỉnh Cà Mau đang tổ chức đấu thầu LCNĐT Dự án Nhà máy Điện rác Năm Căn; Ban Quản lý khu kinh tế Hải Phòng đấu thầu LCNĐT Dự án Đầu tư xây dựng Nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt bằng công nghệ đốt rác phát điện tại Đình Vũ…
Danh mục các dự án đầu tư có sử dụng đất trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long thực hiện đấu thầu LCNĐT được HĐND Tỉnh phê duyệt tháng 12/2025 cho thấy, trong giai đoạn 2026 - 2030, Vĩnh Long dự kiến đấu thầu LCNĐT nhiều dự án điện như: Dự án NMĐG V1-1 Trà Vinh giai đoạn 2; NMĐG Thới Thuận; NMĐG Thanh Lợi…
Ông Phan Xuân Dương, chuyên gia năng lượng nhận xét, quan sát từ các địa phương cho thấy, hoạt động đấu thầu LCNĐT dự án điện sôi động hơn nhờ bước tiến pháp lý trong năm 2025 giúp xử lý “điểm nghẽn” LCNĐT thực hiện dự án lâu nay.
Theo ông Dương, năm 2025 chứng kiến những nỗ lực lớn của Nhà nước trong việc hoàn thiện thể chế, chính sách để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, tạo “bệ phóng” đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Đó là Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Luật Năng lượng nguyên tử (sửa đổi); Nghị quyết số 253/2025/QH15 về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030; các nghị định, thông tư hướng dẫn Luật Điện lực số 61/2024/QH15… “Các văn bản pháp luật được ban hành đã giải quyết nhiều vấn đề vướng mắc về pháp lý, góp phần thúc đẩy dòng vốn từ khu vực tư nhân chảy vào năng lượng”, ông Dương nói.
Ông Nguyễn Thành Sơn, Khoa Quản lý công nghiệp và năng lượng, Đại học Điện lực Hà Nội bình luận, năm 2025, một số “điểm nghẽn” kéo dài về thủ tục, tiến độ, danh mục dự án điện dần được tháo gỡ. Đến thời điểm này, dù kết quả chưa đồng đều, nhưng đã tạo bước chuyển quan trọng về tư duy quản lý từ xin - cho sang đấu thầu công khai, minh bạch… Theo ông Sơn, đấu thầu là xu hướng chính trong LCNĐT thực hiện các dự án điện mà nhiều quốc gia trên thế giới đang áp dụng.
Lãnh đạo Cục Quản lý đấu thầu thuộc Bộ Tài chính cho biết, với đấu thầu LCNĐT, Bộ đang đưa dần từng khâu của quá trình LCNĐT lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, tiến tới có lộ trình LCNĐT qua mạng. Theo đó, các thông tin liên quan đến dự án đầu tư kinh doanh cũng như quá trình tổ chức LCNĐT sẽ dần được công khai như các gói thầu hiện nay.
Chính sách đang mở ra cơ hội
Giữa những biến động về địa chính trị, giá nhiên liệu, chuỗi cung ứng toàn cầu và quá trình chuyển dịch năng lượng diễn ra nhanh chóng, yêu cầu thúc đẩy nội địa hóa, nâng cao tự chủ, tự cường năng lượng không còn là lựa chọn, mà đã trở thành đòi hỏi mang tính chiến lược đối với mỗi quốc gia, trong đó có Việt Nam. Cùng với việc tăng tốc đấu thầu LCNĐT phát triển các dự án nguồn điện, nước ta đang thực hiện các giải pháp tăng cường năng lực chế tạo thiết bị, nội địa hóa, làm chủ công nghệ trong lĩnh vực năng lượng mới (năng lượng nguyên tử). Theo Nghị định số 331/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Năng lượng nguyên tử có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2026, hàng hóa trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử có xuất xứ Việt Nam, nhà thầu trong nước sản xuất hàng hóa trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử có xuất xứ Việt Nam phù hợp với hồ sơ mời thầu được hưởng ưu đãi trong lựa chọn nhà thầu theo quy định của pháp luật về đấu thầu.
TS. Trần Thị Bích Ngọc, Phó Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ nhận xét, chính sách mới không tạo ra đặc quyền nằm ngoài khung pháp luật hiện hành, mà đóng vai trò như một “cầu nối” pháp lý, cụ thể hóa và làm rõ việc áp dụng Luật Đấu thầu đối với một lĩnh vực đặc thù, có yêu cầu cao về an toàn và kỹ thuật như năng lượng nguyên tử. “Việc này mang ý nghĩa giải tỏa rào cản tâm lý của doanh nghiệp (DN) trong nước khi tiếp cận lĩnh vực năng lượng nguyên tử - vốn lâu nay được nhìn nhận là lĩnh vực khó, chủ yếu dành cho nhà thầu nước ngoài”, bà Ngọc nhấn mạnh.
Theo bà Ngọc, khi hành lang pháp lý đã rõ, DN Việt Nam có thể tự tin hơn trong việc đầu tư nghiên cứu và phát triển, từng bước làm chủ công nghệ, thiết bị, vật tư phục vụ các dự án năng lượng nguyên tử và ứng dụng bức xạ. DN hiểu rằng, với hàng hóa trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử có xuất xứ Việt Nam, họ sẽ có lợi thế hợp pháp khi tham gia đấu thầu, miễn là đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật và an toàn theo hồ sơ mời thầu. “Chính sách đang mở ra cơ hội thực chất để nhà thầu Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực nội địa hóa và từng bước khẳng định vai trò của DN trong nước trong các dự án đầu tư thuộc lĩnh vực năng lượng nguyên tử”, bà Ngọc nhìn nhận.
Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam Trần Trí Thành đánh giá, chính sách ưu đãi với hàng hóa xuất xứ Việt Nam trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử được đưa ra tại Nghị định số 331/2025/NĐ-CP sẽ tiếp thêm động lực cho các nhà thầu Việt nâng cao nội lực, đảm nhận các dự án lớn.
