 |
| Ảnh chỉ mang tính minh họa |
Từ ngày 10 - 28/3/2026, Ban Quản lý dự án giao thông và nông nghiệp tỉnh Bắc Ninh số 1 tổ chức lựa chọn nhà thầu thực hiện Gói thầu số 11 Thi công xây dựng hệ thống điện chiếu sáng thuộc Dự án Nâng cấp, mở rộng tuyến Đường tỉnh 293, đoạn từ phường Bắc Giang đến tuyến nhánh vào chùa Vĩnh Nghiêm, tỉnh Bắc Ninh (giá gói thầu 50,331 tỷ đồng). Theo phản ánh của một số nhà thầu, HSMT đưa ra những yêu cầu kỹ thuật rất cụ thể đối với bộ đèn chiếu sáng như kích thước 793x309x120 mm, trọng lượng 7,2 kg, số lượng 192 chip led, đồng thời nêu rõ sử dụng chip led của Philips hoặc Nichia, thiết bị bảo vệ xung áp của Philips với mức 20 kV. Việc nêu đích danh thương hiệu và thông số chi tiết như trên, theo các nhà thầu, dễ dẫn đến hệ quả chỉ một số rất ít sản phẩm cụ thể đáp ứng được, trong khi trên thị trường có nhiều sản phẩm khác có chất lượng tương đương, là hành vi vi phạm quy định về cạnh tranh trong đấu thầu.
Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận tại Gói thầu Thi công xây dựng hệ thống điện chiếu sáng thuộc Dự án Chỉnh trang đô thị Tỉnh lộ 506B, 506C, Quốc lộ 47B và các tuyến đường vào Khu di tích quốc gia đặc biệt Lê Hoàn (giá gói thầu 13,585 tỷ đồng), do UBND xã Xuân Lập (tỉnh Thanh Hóa) làm chủ đầu tư. HSMT quy định nguồn đèn led có thể là sản phẩm sản xuất trong nước hoặc nhập khẩu “tương đương Philips, Inventronics”, kèm theo một loạt tiêu chí kỹ thuật như tuổi thọ 50.000 giờ, cấp bảo vệ IP66...
Dù mở rộng phạm vi đề xuất “tương đương”, song việc nêu đích danh thương hiệu Philips vẫn khiến nhiều nhà thầu lo ngại hạn chế cạnh tranh, kiến nghị Chủ đầu tư loại bỏ việc chỉ định thương hiệu, thay vào đó là mô tả yêu cầu kỹ thuật theo hướng mở, dựa trên các thông số chức năng và hiệu suất của sản phẩm mời thầu.
Ngoài yêu cầu kỹ thuật thiết bị, một số gói thầu gây tranh cãi ở các yêu cầu về năng lực và kinh nghiệm của nhà thầu. Tại Cần Thơ, Gói thầu Thi công xây dựng thuộc Dự án Cải tạo hệ thống chiếu sáng dọc Quốc lộ 91 (đoạn từ cầu Trà Uối đến ngã ba Lộ Tẻ), do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Thốt Nốt làm chủ đầu tư, cũng phát sinh hàng loạt kiến nghị.
Cụ thể, HSMT yêu cầu nhà thầu phải có kinh nghiệm thực hiện tối thiểu 2 công trình hạ tầng kỹ thuật thuộc loại duy trì hệ thống chiếu sáng đô thị cấp IV, trong đó có ít nhất 1 công trình có giá trị từ 3,102 tỷ đồng trở lên. Theo phản ánh, yêu cầu này chưa phù hợp với bản chất của Gói thầu - chủ yếu là cải tạo, thay thế và lắp đặt mới hệ thống chiếu sáng (thuộc nhóm công trình hạ tầng kỹ thuật), không phải là công tác duy trì, vận hành hay bảo dưỡng. Việc đưa ra tiêu chí hợp đồng tương tự theo hướng “duy trì” có thể loại bỏ nhiều nhà thầu có năng lực thi công nhưng không có kinh nghiệm trong lĩnh vực bảo trì.
Đáng chú ý, HSMT của gói thầu này còn yêu cầu hàng loạt chứng nhận quốc tế đối với thiết bị chiếu sáng như IEC, CE, ENEC, cùng các báo cáo thử nghiệm theo tiêu chuẩn châu Âu, do các tổ chức đạt chuẩn ISO/IEC 17025 cấp và có đường link xác thực. Theo nhiều nhà thầu, các chứng nhận này chủ yếu phục vụ thị trường châu Âu và không phải là yêu cầu bắt buộc tại Việt Nam.
Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn đều nhấn mạnh việc ưu tiên áp dụng tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) trong các hoạt động sản xuất, kinh doanh và đấu thầu, đặc biệt đối với các dự án sử dụng vốn trong nước. Do đó, việc yêu cầu đồng thời nhiều chứng nhận quốc tế bị cho là vượt quá mức cần thiết, chưa phù hợp với bối cảnh pháp lý và thực tiễn thị trường.
Từ các bất cập nêu trên, nhiều nhà thầu kiến nghị các chủ đầu tư xem xét điều chỉnh HSMT theo hướng loại bỏ các tiêu chí mang tính “đóng”, thay thế bằng các yêu cầu kỹ thuật mở, dựa trên TCVN hoặc các tiêu chuẩn tương đương được pháp luật cho phép.
Theo chuyên gia về đấu thầu, việc mô tả kỹ thuật mang tính độc quyền, chỉ định thương hiệu, xuất xứ, hoặc chỉ định tổ chức cấp chứng nhận trong khi có các giải pháp, tiêu chuẩn tương đương là những hành vi không phù hợp với quy định pháp luật về đấu thầu. Trong bối cảnh công nghệ chiếu sáng ngày càng phát triển, sản phẩm đa dạng cả về chủng loại và chất lượng, cách xây dựng HSMT theo hướng bó hẹp tiêu chí không chỉ làm giảm tính cạnh tranh, mà còn có thể khiến chủ đầu tư bỏ lỡ cơ hội lựa chọn được các sản phẩm tối ưu về giá thành và hiệu quả sử dụng.
