 |
| Lilama, Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn, Tổng công ty Xây dựng Lũng Lô... đang thực hiện nhiều dự án trọng điểm góp phần hiện thực hóa Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Ảnh: Ngọc Tuấn EVN |
Từng bước làm chủ những công trình quy mô lớn
Cuối năm 2025, Dự án Nhà máy Thủy điện Hòa Bình mở rộng - công trình năng lượng trọng điểm quốc gia có tổng mức đầu tư hơn 9.220 tỷ đồng, bổ sung 480 MW công suất cho hệ thống điện quốc gia được khánh thành. Dù phải đối mặt với nhiều thách thức như đại dịch Covid-19, đứt gãy chuỗi cung ứng và điều kiện địa chất phức tạp, Liên danh Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn - Công ty CP Xây dựng 47 - Công ty CP Lilama 10 vẫn hoàn thành gói thầu xây lắp đúng cam kết. Theo Đại tá Nguyễn Bá Đoàn, thành viên HĐTV Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn, việc đưa công trình về đích là lời hứa danh dự của các nhà thầu tham gia Dự án.
Cũng năm 2025, Tổ hợp Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 và 4 - dự án điện khí LNG đầu tiên của Việt Nam - được hoàn thành với sự tham gia của Tổng công ty Lắp máy Việt Nam (Lilama) trong Gói thầu EPC trị giá hơn 24.000 tỷ đồng. Trong đó, Lilama đảm nhận nhiều hạng mục kỹ thuật phức tạp, yêu cầu công nghệ và tiêu chuẩn quốc tế cao, tiếp tục khẳng định năng lực của nhà thầu Việt tại các dự án nguồn điện quy mô lớn.
Trước đó, Dự án Đường dây 500 kV mạch 3 Quảng Trạch - Phố Nối có tổng mức đầu tư gần 1 tỷ USD được các nhà thầu trong nước hoàn thành chỉ trong khoảng 6 tháng, thay vì 3 - 4 năm như thông lệ, tạo nên kỳ tích về tiến độ trong xây dựng các công trình truyền tải điện.
Hiện nhiều nhà thầu như: Lilama, Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn, Tổng công ty Xây dựng Lũng Lô... đang thực hiện các dự án trọng điểm như Thủy điện tích năng Bác Ái, Thủy điện Trị An mở rộng, Nhiệt điện Ô Môn IV, Dự án Chuyển đổi nhiên liệu Nhà máy Nhiệt điện Ô Môn I…, góp phần hiện thực hóa Quy hoạch điện VIII điều chỉnh.
Ông Ninh Viết Định, chuyên gia đấu thầu lĩnh vực năng lượng nhận xét, năng lực của nhà thầu Việt đã có bước phát triển mạnh mẽ. Nếu như nhiều năm trước, tại các dự án điện trọng điểm, nhà thầu trong nước chủ yếu tham gia các hạng mục xây dựng dân dụng hoặc lắp đặt đơn giản, những phần việc có yêu cầu kỹ thuật cao thường do nhà thầu nước ngoài đảm nhiệm, thì hiện nay, nhiều nhà thầu Việt đã đủ khả năng đảm nhận trọn gói các hạng mục khảo sát, thiết kế, xây lắp, lắp đặt thiết bị, thí nghiệm, hiệu chỉnh và đưa công trình vào vận hành đối với các dự án truyền tải điện đến cấp điện áp 500 kV. Không ít nhà thầu còn tham gia các gói thầu EPC hoặc liên danh thực hiện các dự án nguồn điện quy mô lớn. Đặc biệt, tại các dự án điện gió, điện mặt trời và thủy điện mở rộng, tỷ lệ tham gia của nhà thầu Việt ngày càng cao, từ khâu tư vấn, xây lắp đến cung cấp kết cấu thép, cột điện, dây dẫn và thiết bị phụ trợ.
Chung quan điểm này, ông Nguyễn Văn Hùng, Tổng giám đốc Lilama cho rằng, việc tham gia các dự án trọng điểm không chỉ khẳng định năng lực của nhà thầu trong nước mà còn tạo thế cạnh tranh trên thị trường xây dựng năng lượng, thêm động lực cải thiện hiệu quả đầu tư. Theo ông, các nhà thầu Việt chính là “lực lượng đối trọng” góp phần phát huy nội lực của nền kinh tế trong triển khai các dự án điện trọng điểm.
“Trước đây, nhiều nhà thầu nước ngoài cho rằng chỉ họ mới có thể thực hiện những gói thầu, dự án quy mô lớn. Trên thực tế, nhiều nhà thầu Việt hoàn toàn có khả năng tham gia cạnh tranh”, ông Hùng nhấn mạnh.
Động lực từ các dự án đầu tư mới và cơ chế ưu đãi
Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, hàng loạt dự án điện LNG, thủy điện tích năng, mở rộng các nhà máy thủy điện cùng nhiều tuyến đường dây và trạm biến áp 500 kV, 220 kV sẽ tiếp tục được đầu tư. Đây được xem là nguồn việc lớn cho cộng đồng nhà thầu trong nước, rộng mở cơ hội để tiếp tục tích lũy kinh nghiệm, nâng cao năng lực quản trị và từng bước đảm nhận những gói thầu có yêu cầu kỹ thuật cao hơn.
Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những yêu cầu ngày càng khắt khe về tiến độ, chất lượng, an toàn lao động, chuyển đổi số và tiêu chuẩn môi trường. Để tham gia sâu hơn vào các gói thầu EPC quy mô lớn, chuyên gia Nguyễn Viết Định cho rằng, nhà thầu Việt cần tiếp tục đầu tư máy móc hiện đại, nâng cao năng lực quản trị dự án, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tăng cường hợp tác với các đối tác quốc tế nhằm tiếp nhận công nghệ tiên tiến.
Thực tế cho thấy, nhiều nhà thầu Việt đã từng bước mở rộng sang tư vấn thiết kế, chế tạo thiết bị, tổng thầu xây dựng và quản lý dự án. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa trong các công trình điện, giảm sự phụ thuộc vào nhà thầu nước ngoài và gia tăng giá trị cho ngành công nghiệp điện lực.
Trong bối cảnh thúc đẩy phát triển hạ tầng năng lượng theo hướng hiện đại, xanh và bền vững, sự trưởng thành của đội ngũ nhà thầu trong nước sẽ góp phần bảo đảm tiến độ các công trình trọng điểm, đồng thời khẳng định năng lực của nhà thầu Việt trên bản đồ xây dựng năng lượng khu vực.
Việc hoàn thiện cơ chế để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào các dự án trọng điểm là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực tự chủ của ngành năng lượng. Đây cũng là nền tảng để từng bước hình thành đội ngũ nhà thầu Việt đủ sức đảm nhận các dự án năng lượng quy mô lớn trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Để nâng cao năng lực tự chủ sản xuất trong nước và sức cạnh tranh cho nhà thầu Việt, ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp thuộc Bộ Công Thương cho biết, trong Dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm đang được xây dựng, Cơ quan soạn thảo đã đề xuất xây dựng cơ chế đặt hàng, đấu thầu, giao nhiệm vụ, chỉ định thầu cung cấp sản phẩm, dịch vụ công nghiệp trọng điểm, cơ chế nội địa hóa trong các dự án trọng điểm.
Dự thảo quy định các cơ chế ưu đãi, hỗ trợ mạnh đối với nhà cung cấp nhận đặt hàng và chỉ định thầu, nhà đầu tư thực hiện dự án trọng điểm, trong đó có các hỗ trợ về bảo hiểm sản phẩm, ưu đãi về giá, hỗ trợ lãi suất, hỗ trợ mua công nghệ, một số chi phí đầu vào và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm đầu ra trong thời gian nhất định. Các quy định mới thúc đẩy việc xây dựng năng lực công nghiệp lõi trong nước, giảm phụ thuộc nhập khẩu và tăng mức độ tự chủ của nền kinh tế. Dự thảo cũng quy định các hỗ trợ về xuất khẩu để bảo đảm thị trường đầu ra cho các sản phẩm công nghiệp trọng điểm.
Chính phủ vừa chỉ đạo sửa đổi Luật Đấu thầu, tiếp tục đổi mới nền tảng pháp lý. Một chuyên gia đấu thầu gợi ý tham khảo kinh nghiệm của một số nước tại giai đoạn có yêu cầu phát triển tương tự như Việt Nam hiện nay để thúc đẩy hoạt động đấu thầu, mua sắm phát triển công nghiệp trọng điểm. Theo đó, Luật Đấu thầu có thể bổ sung thêm cơ chế ưu tiên mua sắm công hàng hóa, sản phẩm chiến lược do doanh nghiệp trong nước sản xuất. Trước mắt, thực hiện theo cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) với việc chọn khoảng 3 - 5 sản phẩm công nghệ chiến lược đưa vào danh sách ưu tiên. Tiêu chí để được đưa vào danh sách ưu tiên là doanh nghiệp phải chứng minh được quyền sở hữu trí tuệ, tỷ lệ nội địa hóa, tiêu chuẩn, quy chuẩn chất lượng, giá. Theo chuyên gia, chủ đầu tư nên ưu tiên mua những sản phẩm trong danh sách ưu tiên này. Việc bổ sung, loại bỏ sản phẩm, doanh nghiệp trong danh sách ưu tiên cần tuân theo tiêu chuẩn rõ ràng.
