 |
| Nghị định số 206/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ gỡ bế tắc về định mức và biến động giá, cho phép áp dụng linh hoạt dữ liệu chi phí để đẩy nhanh tiến độ các dự án. Ảnh: Song Lê |
Phân cấp mạnh cho chủ đầu tư
Theo Bộ Xây dựng, trong thời gian qua, công tác quản lý nhà nước về chi phí đầu tư xây dựng, định mức xây dựng, giá xây dựng đã được đổi mới và hoàn thiện hơn. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn một số nội dung phản ánh về khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn tổ chức thực hiện, có cách hiểu khác nhau giữa các chủ thể trong quá trình quản lý chi phí đầu tư xây dựng và trong công tác kiểm tra, hậu kiểm, làm chậm giải ngân vốn đầu tư công, gia tăng nợ đọng trong xây dựng, gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực xây dựng.
Cụ thể, NĐ 10 đã quy định đầy đủ các nội dung về trách nhiệm, thẩm quyền cho các bộ, UBND cấp tỉnh, chủ đầu tư trong việc tổ chức xây dựng, ban hành định mức xây dựng; đồng thời ban hành quy định về quy trình, thời gian rà soát, cập nhật hệ thống định mức xây dựng, nhưng trong thực tiễn vẫn còn vướng mắc trong tổ chức thực hiện. Bộ Xây dựng không trực tiếp quản lý các dự án nên thiếu thông tin, thiếu công địa để chủ động tổ chức xác định định mức; các bộ chuyên ngành và địa phương có các dự án quản lý trực tiếp thì còn tâm lý e ngại trách nhiệm “vừa đá bóng, vừa thổi còi” nên còn chậm trễ triển khai hoặc đùn đẩy trách nhiệm; chủ đầu tư các dự án đầu tư công cũng có tâm lý e ngại hậu kiểm nên cũng chưa làm tròn trách nhiệm là cánh tay nối dài của quản lý nhà nước.
Để thay đổi hiện trạng trên, NĐ 206 phân định rõ trách nhiệm cụ thể đối với các chủ thể trong quản lý chi phí đầu tư xây dựng; quy định rõ phạm vi quản lý nhà nước về chi phí đầu tư xây dựng giữa Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, các bộ quản lý công trình xây dựng chuyên ngành, UBND cấp tỉnh.
Đồng thời, Nghị định mới tiếp tục phân cấp mạnh cho chủ đầu tư, theo hướng chủ đầu tư tổ chức xác định và quản lý chi phí đầu tư xây dựng từ giai đoạn chuẩn bị dự án (trong trường hợp chưa xác định được chủ đầu tư thì do cơ quan, tổ chức được giao nhiệm vụ chuẩn bị dự án thực hiện), đến giai đoạn thực hiện dự án và giai đoạn kết thúc xây dựng theo quy định về trình tự đầu tư xây dựng dự án tại Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Xây dựng về quản lý hoạt động xây dựng. Trong quá trình thực hiện dự án, chủ đầu tư được điều chỉnh cơ cấu các khoản mục chi phí bao gồm cả chi phí dự phòng nhưng không làm thay đổi mục tiêu, quy mô và không vượt tổng mức đầu tư xây dựng của dự án đã phê duyệt, không làm thay đổi cơ cấu nguồn vốn của dự án, để bảo đảm tiến độ, mục tiêu của dự án mà không phải thực hiện thủ tục điều chỉnh tổng mức đầu tư…
Thông tin về nội dung trên khi Dự thảo NĐ đang trong quá trình lấy ý kiến, ông Hồ Ngọc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng thuộc Bộ Xây dựng cho biết, việc phân định rõ trách nhiệm, rõ phạm vi tháo gỡ nhiều vướng mắc trong công tác tổ chức xây dựng cũng như ban hành hệ thống định mức xây dựng.
Linh hoạt trong áp dụng định mức
Trong thời gian qua, nhiều hiệp hội, nhà thầu xây dựng liên tục phản ánh về vướng mắc liên quan định mức xây dựng do thiếu công cụ định mức, một số định mức đã ban hành chưa phù hợp với thực tế, lạc hậu so với công nghệ xây dựng mới. Cùng với đó, những biến động rất mạnh về giá cả đầu vào cho hoạt động xây dựng từ đầu năm đến nay đòi hỏi định mức, giá xây dựng cần có sự điều chỉnh kịp thời để không làm khó nhà thầu.
Để xử lý khoảng trống này, NĐ 206 cho phép nhiều cơ chế mở, linh hoạt hơn. Về cơ chế xác định sơ bộ tổng mức đầu tư đối với các dự án quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp hoặc sử dụng công nghệ mới, NĐ 206 cho phép tham khảo, sử dụng giá, định mức và dữ liệu chi phí của các công trình tương tự ở nước ngoài trong trường hợp Việt Nam chưa có suất vốn đầu tư, định mức xây dựng hoặc chưa có dữ liệu chi phí tương tự. Việc sử dụng dữ liệu nước ngoài phải được phân tích, đánh giá và quy đổi phù hợp với mặt bằng giá, điều kiện thi công và điều kiện triển khai tại Việt Nam.
Trong việc sử dụng công cụ giá, định mức xây dựng, dữ liệu chi phí công trình tương tự để xác định tổng mức đầu tư xây dựng của dự án, NĐ cho phép, trường hợp không đủ cơ sở xác định chi phí theo giá xây dựng, giá các yếu tố chi phí trực tiếp cấu thành giá công tác xây dựng và hệ thống định mức xây dựng quy định tại NĐ thì được tham khảo, sử dụng giá, dữ liệu chi phí của các công trình, dự án đã thực hiện hoặc đang thực hiện ở trong nước hoặc nước ngoài để xác định chi phí… Trường hợp chưa có định mức hoặc có nhưng chưa phù hợp với thiết kế, yêu cầu kỹ thuật, điều kiện thi công, biện pháp thi công của công trình thì căn cứ vào công nghệ thi công, điều kiện thi công, biện pháp thi công dự kiến để vận dụng, tính toán, điều chỉnh định mức.
NĐ 206 cũng quy định việc xác định giá vật liệu xây dựng, giá nhân công, giá máy thi công và giá thiết bị dựa trên nhiều nguồn dữ liệu khác nhau, bao gồm cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng, công bố giá của địa phương, báo giá của nhà sản xuất, nhà cung cấp và dữ liệu từ các công trình tương tự. Đối với thiết bị và vật tư nhập khẩu, chủ đầu tư được tham khảo thêm dữ liệu giá quốc tế. Trường hợp không có giá từ các nguồn thông tin hoặc có nhưng không phù hợp, chủ đầu tư được thuê tổ chức thẩm định giá có năng lực, kinh nghiệm để xác định giá cho dự án, công trình theo quy định của pháp luật về giá…
Đối với các dự án đầu tư công là dự án quan trọng quốc gia có công trình quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp, sử dụng công nghệ mới chưa phổ biến ở Việt Nam, trường hợp cần thiết người quyết định đầu tư được quyết định thành lập Ban đơn giá xây dựng công trình để xác định giá vật liệu, cấu kiện, bộ phận công trình có yêu cầu thiết kế, tiêu chuẩn, chỉ dẫn kỹ thuật đặc thù, chuyên biệt.
Nghị định số 206/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số nội dung về quản lý chi phí đầu tư xây dựng tại Điều 74, khoản 7 Điều 76 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 gồm: sơ bộ tổng mức đầu tư xây dựng, tổng mức đầu tư xây dựng, dự toán xây dựng, giá gói thầu xây dựng, chi phí quản lý dự án, chi phí tư vấn xây dựng, chi phí khác, hệ thống công cụ định mức xây dựng, giá và chỉ số giá xây dựng; quyền và trách nhiệm của các chủ thể liên quan trong quản lý chi phí đầu tư xây dựng; trách nhiệm quản lý nhà nước về chi phí đầu tư xây dựng của các cơ quan nhà nước.
Theo nhiều ý kiến, những quy định mới được kỳ vọng tạo điều kiện thúc đẩy áp dụng công nghệ, biện pháp thi công mới mà không phải chờ hệ thống định mức quốc gia; hạn chế tình trạng áp dụng đơn giá không còn phù hợp với thực tế thị trường hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào công bố giá của địa phương… Các quy định này càng có ý nghĩa đối với các dự án lớn, trọng điểm sẽ được triển khai trong thời gian tới như đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, trung tâm dữ liệu quy mô lớn, nhà máy công nghệ cao hoặc các công trình sử dụng công nghệ mới…
Tuy nhiên, một số nhà thầu cho biết, NĐ 206 quy định “Giá nhân công xây dựng, giá ca máy và thiết bị thi công (gồm giá thuê máy và thiết bị thi công xây dựng nếu có) được khảo sát, thu thập, tổng hợp và công bố theo định kỳ hàng năm hoặc sớm hơn khi cần thiết” là quá dài. Nhà thầu mong muốn việc công bố giá nhân công xây dựng, giá ca máy và thiết bị thi công cần thực hiện định kỳ theo quý, vì các chi phí này hiện nay cũng có biến động thường xuyên và nhà thầu thường phải “bù lỗ” nhân công.
