 |
| Ảnh chỉ mang tính minh họa |
Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc làm rõ HSMT chưa đi sâu vào các vấn đề mà nhà thầu đặt ra, khiến mục tiêu tháo gỡ vướng mắc, mở rộng cạnh tranh chưa đạt được như kỳ vọng.
Phản ánh với phóng viên, một số nhà cung cấp thiết bị chuyên ngành, chuyên dụng cho biết, tại một số gói thầu mua sắm thiết bị giá trị lớn, điều được các nhà thầu quan tâm không chỉ là nội dung yêu cầu kỹ thuật trong HSMT mà còn là chất lượng của quá trình làm rõ. Tuy nhiên, một số văn bản trả lời chỉ tập trung vào việc khẳng định HSMT được xây dựng trên cơ sở nhu cầu sử dụng, đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt và tuân thủ quy định hiện hành. Trong khi đó, các nội dung như căn cứ lựa chọn thông số kỹ thuật đặc thù, cơ sở tham vấn báo giá, cơ sở đánh giá tính tương đương của sản phẩm khác chưa được giải thích cụ thể.
Mới đây, tại Gói thầu số 4 Cung cấp, lắp đặt thiết bị phục vụ nghiên cứu đa dạng sinh học phục vụ phục hồi sinh vật biển thuộc Dự án Xây dựng Phòng thí nghiệm Sinh học hải dương, do Viện Hải dương học làm chủ đầu tư, nhiều nhà thầu phản ánh, danh mục thiết bị hướng đến các thương hiệu Carl Zeiss, Thermo Fisher Scientific và Hidex, thông qua hàng loạt tiêu chí mang tính định danh công nghệ và cấu hình thiết kế, mô tả chi tiết.
Qua 3 lượt làm rõ HSMT, Chủ đầu tư khẳng định, việc đưa ra các yêu cầu chi tiết về cấu hình, thông số kỹ thuật là cần thiết để bảo đảm thiết bị đáp ứng mục tiêu sử dụng, đồng thời cho phép nhà thầu đề xuất các thiết bị tương đương nếu đáp ứng yêu cầu. Trên thực tế, Gói thầu chỉ có 1 nhà thầu tham dự và trúng thầu. Danh mục thiết bị trúng thầu cũng phù hợp với 3 model được nêu trong văn bản đề nghị làm rõ.
Tương tự, tại Gói thầu số 18 Mua sắm thiết bị năm 2026 của Trung tâm Đổi mới sáng tạo công nghệ cao, nhà thầu phản ánh HSMT sử dụng dày đặc tên module thương mại, thuật ngữ độc quyền và thông số catalogue quá chi tiết cho thiết bị sắc ký, khối phổ, cân phân tích và tủ âm sâu. Trong văn bản phản hồi, Chủ đầu tư không đề cập phân tích, đối chiếu kỹ thuật cụ thể đối với các giải pháp thay thế mà nhà thầu đề xuất, cũng như chưa làm rõ cơ sở lựa chọn các thông số trong HSMT.
Phản ánh tương tự cũng được nhà thầu đề cập tại Gói thầu GT06 Mua sắm hệ thống thiết bị chuẩn bị mẫu, thiết bị khoa học công nghệ chuyên dụng và thiết bị phụ trợ, do Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam làm chủ đầu tư. Gói thầu được mở ngày 6/6/2026 với 3 nhà thầu tham dự.
Trong quá trình mời thầu, nhà thầu có văn bản đề nghị làm rõ HSMT, trong đó đính kèm bảng đối chiếu tài liệu kỹ thuật của nhiều hãng quốc tế để lập luận rằng một số tiêu chí then chốt của 3 thiết bị chính chỉ tương thích với model nhất định của các hãng Sciex, Analytik Jena và Agilent: nhiệt độ nguồn ion ≥ 720°C trên hệ LC/MS/MS; tổ hợp yêu cầu về hiệu chỉnh nền Zeeman ≤ 1,0 Tesla, bộ gia nhiệt bằng điện trên hệ AAS; tiêu chí ổn định trục khối “< 0,1 u/48 giờ” trên hệ GC-MS.
Trong văn bản phản hồi, Chủ đầu tư cho biết nhà thầu phải tự nghiên cứu HSMT, tự phân tích và chứng minh thiết bị chào thầu đáp ứng bằng hoặc cao hơn yêu cầu. Theo góc nhìn của một số doanh nghiệp, cách phản hồi này chưa thỏa đáng. Để bảo đảm sự minh bạch, chủ đầu tư cần làm rõ căn cứ xây dựng yêu cầu cũng như nguyên tắc đánh giá thiết bị tương đương.
Thời gian qua, phóng viên đã nhiều lần phản ánh tình trạng gói thầu mua sắm hàng hóa xuất hiện các tiêu chí bị cho là có dấu hiệu định hướng sản phẩm thông qua việc mô tả quá chi tiết đặc tính kỹ thuật, cấu hình hoặc sao chép từ catalogue của một sản phẩm cụ thể. Dù nhiều chủ đầu tư khẳng định HSMT vẫn bảo đảm cạnh tranh khi cho phép nhà thầu chào hàng hóa tương đương hoặc ưu việt hơn, song chuyên gia đấu thầu cho rằng, nếu các yêu cầu kỹ thuật được xây dựng theo hướng quá chi tiết, cạnh tranh trong đấu thầu có thể chỉ là hình thức.
Nhiều nhà thầu kỳ vọng, việc làm rõ HSMT cần bảo đảm cơ sở pháp lý rõ ràng, trách nhiệm giải trình. Khi các tiêu chí kỹ thuật được xây dựng ở mức độ quá chi tiết, việc giải trình đầy đủ căn cứ chuyên môn và phương pháp đánh giá sẽ bảo đảm cơ hội cạnh tranh bình đẳng cho các nhà cung cấp.
