 |
| Những dãy núi ngáng trở giao thương đã bị chinh phục hoàn toàn bằng bàn tay và khối óc của người Việt Nam |
Những chuyện xưa cũ
Miền Trung là vùng đất dài như “chiều dài nỗi nhớ” mà những ngày xưa cũ còn lưu truyền nhiều câu chuyện ám ảnh, ngăn cản, làm chùn bước chân người: “Thương em, anh cũng muốn vô/Sợ truông nhà Hồ, sợ phá Tam Giang”.
Theo cố nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Phan, trong sách Đại Nam Liệt Truyện tập 1, quyển 5 ghi rõ: Truông nhà Hồ nằm về phía Bắc Hồ Xá (tỉnh Quảng Trị) và kéo dài dọc đường Quốc lộ 1 ra đến gần xã Vĩnh Chấp. Xưa kia, đây là vùng rừng rú rậm rạp và hoang vắng, tập trung “lục lâm thảo khấu” ngang nhiên hoành hành, cướp phá nên “truông nhà Hồ” trở thành mối đe dọa tính mạng và ám ảnh nhiều người. Phá Tam Giang thuộc địa phận Thừa Thiên (Huế). Do cửa phá thông ra biển hẹp nên sóng đánh dữ dội, tàu bè ra vào cửa thường bị chìm. Khoảng đầu thế kỷ XVII, muốn đi vào hai châu Ô, Rý chỉ có đường bộ và đường thủy. Đường bộ thì phải qua truông nhà Hồ và đường thủy thì phải vào phá Tam Giang. Nhưng cả truông nhà Hồ và phá Tam Giang đều thường trực những mối đe dọa, uy hiếp tính mạng, tài sản của người dân.
Xuôi về miền Trung, dù có vượt qua “ải” truông nhà Hồ, phá Tam Giang thì cũng chưa hết hiểm nguy, bởi ngước mặt nhìn lên là bắt gặp “Thiên hạ đệ nhất hùng quan”, chỉ đèo Hải Vân, địa giới hành chính giữa Huế và Đà Nẵng. Hải Vân là ngọn núi có độ cao khoảng 1,5 km so với mực nước biển, chiều dài từ chân đèo phía Huế xuống chân đèo phía Đà Nẵng khoảng 20 km. Thời nhà Nguyễn, sử chép, cung đường đèo trên núi rất hiểm trở, nguy hiểm khó đi, nhiều thú dữ và kẻ cướp. Trong nhiều thế kỷ, rất ít người dám qua lại nơi đây nên Hải Vân là trở ngại trong việc giao thương, giao lưu văn hóa giữa hai miền Nam - Bắc. Ở phía Bắc đèo, chân núi giáp biển có hang Dơi, tương truyền có thần sóng thường nhấn chìm thuyền bè, nên dân gian có câu ca dao: “Đường bộ thì sợ Hải Vân/ Đường thủy thì sợ sóng thần hang Dơi”.
Quá trình chinh phục Hải Vân bắt đầu từ thế kỷ 20 khi người Pháp xây dựng hệ thống đường sắt vào năm 1902, tới năm 1906 thì thông tuyến với 6 hầm chui và 18 cây cầu, hiện vẫn đang sử dụng cho các chuyến tàu “đi dọc Việt Nam”. Đường sắt đã thông, nhưng đường bộ thì chỉ có Quốc lộ 1 và trùng điệp ngăn cách bởi những đèo núi sừng sững như Hải Vân, Đèo Cả, Cù Mông, Đèo Ngang, Phú Gia… Đến năm 2005, Hải Vân bị chinh phục với dự án hầm Hải Vân (ống hầm số 1) dài 6,28 km xuyên núi. Sau đó, những ống hầm lần lượt được mở ra trên đường thiên lý Bắc - Nam...
Kỳ tích thời hiện đại
Trong dòng chảy của đầu tư hạ tầng Việt Nam, Xuân Quý Mão 2023 có thể được xem là thời khắc lịch sử. Ngày 1/1/2023, trong tiết xuân lất phất mưa bay, 12 dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021 - 2025 đồng loạt được khởi công với tổng vốn đầu tư 146.985 tỷ đồng. Trên tổng chiều dài 723,7 km tuyến chính của 12 dự án thành phần, riêng chiều dài qua miền Trung đã chiếm 612,96 km, trải dài từ Hà Tĩnh đến Khánh Hòa.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, cùng với lệnh khởi công, đã có những chỉ đạo quan trọng: “Phải xem việc này như việc nhà mình, đã nói phải làm, đã cam kết phải thực hiện, đã làm là có hiệu quả, có sản phẩm cụ thể, được nhân dân và các cơ quan có thẩm quyền đánh giá, thừa nhận”. Những thông điệp của Thủ tướng nhanh chóng truyền đi khắp công trường, đến từng người, tạo nên khí thế lao động hừng hực, hăng say, đầy quyết tâm những ngày khởi đầu.
Sau phát lệnh khởi công là giai đoạn thi công “thần tốc”. Những khẩu hiệu, thông điệp truyền cảm hứng hành động thường xuyên được Thủ tướng nhấn mạnh trong các cuộc họp và chỉ đạo thực tiễn: “chỉ bàn làm, không bàn lùi”, “ăn tranh thủ, ngủ khẩn trương”, “vượt nắng, thắng mưa, 3 ca 4 kíp”, “không nói không, không nói khó, không nói có mà không làm”, “làm ngày không đủ, tranh thủ làm đêm”, “làm thêm ngày nghỉ”, “biến không thành có, biến khó thành dễ, biến không thể thành có thể”, “nói để làm, nói để chuyển động, nói để bứt phá” hướng đến mục đích, lý tưởng cao cả của sự tận tâm, tận lực: “Đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên hết, trước hết”.
“Ngọn lửa” quyết tâm từ Trung ương xuống địa phương đến các nhà thầu đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Qua 3 mùa xuân, tất cả các dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 2 cơ bản hoàn thành, ngày 19/8/2025 với đoạn Vũng Áng - Bùng, Vạn Ninh - Cam Lộ, Hòa Liên - Túy Loan; dịp 19/12/2025 thông tuyến đoạn Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, Vân Phong - Nha Trang, Bãi Vọt - Hàm Nghi, Hàm Nghi - Vũng Áng, Bùng - Vạn Ninh, Hoài Nhơn - Quy Nhơn, Quy Nhơn - Chí Thạnh và Chí Thạnh - Vân Phong.
Góp phần tạo nên công trình tầm vóc thế kỷ là những người thợ bám đường găng tiến độ, thở cùng nhịp thở công trường theo dặm dài đất nước. Ngược thời gian về những ngày đầu trong lòng núi tối tăm ẩm thấp, bụi mù mịt sau nổ mìn của hầm số 3 Dự án thành phần Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, kỹ sư Bùi Hồng Đăng - Giám đốc Ban chỉ huy thi công hầm của nhà thầu Đèo Cả, từng kinh qua những hầm đặc biệt như Hải Vân, Đèo Cả, cũng luôn trong trạng thái “căng như dây đàn” vì “trong lòng núi không ai nói trước được điều gì. Mọi nguy cơ đều có thể xảy ra, thế nên an toàn phải đặt lên hàng đầu. Đá quá mềm, khác nhiều so với thiết kế và khoan thăm dò, buộc phải đổi kỹ thuật đào, phương pháp khoan, nổ mìn. Mọi thứ phải bắt tay làm lại. Đó là khoảng lặng rất lớn của anh em chúng tôi thời điểm ấy”, kỹ sư Đăng nhớ lại.
Theo hợp đồng, hầm số 3 có thời gian xây dựng 42 tháng, hoàn thành tháng 9/2026. Tuy nhiên, đầu năm 2024, Thủ tướng yêu cầu toàn Dự án phải hoàn thành cuối năm 2025, rút ngắn tiến độ 8 tháng. Với mục tiêu này, hầm số 3 được xác định là hạng mục đường găng của Dự án. Câu nói “nếu hầm không thông thì toàn bộ tuyến cao tốc Bắc - Nam sẽ không thể thông” đã trở thành mệnh lệnh từ trái tim của đội ngũ kỹ sư, công nhân bám trụ công trường. Chính vì vậy, hầm số 3 trở thành “mặt trận” căng nhất, nóng nhất và cũng là nơi hàng nghìn con người của Tập đoàn Đèo Cả làm việc miệt mài 24/24h, không nghỉ trong suốt gần 3 năm qua. Và áp lực đã tạo nên “kim cương”, hầm số 3 và đoạn Quảng Ngãi - Hoài Nhơn được những người thợ Đèo Cả khánh thành, đưa vào sử dụng ngày 19/12/2025 với tiến độ được rút ngắn 8 tháng.
Ngày cao tốc Quảng Ngãi - Hoài Nhơn chính thức thông xe kỹ thuật, từ trên đỉnh dãy núi Bình Đê phóng tầm mắt ra xa theo hai đầu đất nước, tuyến cao tốc Bắc - Nam như dải lụa mềm kéo dài tận chân trời xa tít tắp, mời gọi những người con xa quê trở về trong dịp Tết, đón các doanh nghiệp, nhà đầu tư đến với dải đất miền Trung để đồng hành viết tiếp chương mới cho sự phát triển mạnh mẽ của vùng đất đầy nắng gió này...
