Theo Báo cáo - dựa trên khảo sát gần 90.000 người tại 48 thị trường trên toàn cầu, trong một thế giới xoay chuyển với tốc độ chóng mặt, các cơ quan báo chí phải liên tục đưa tin và cập nhật dòng sự kiện 24/7 để cạnh tranh giành lấy một phần trong quỹ thời gian từ 4 - 5 tiếng mà mỗi người dành cho smartphone hàng ngày. Với một số người, điều này mở ra cơ hội bám sát diễn biến dòng thời sự; nhưng với những người khác, nó lại vô tình tạo ra áp lực quá tải thông tin.
Báo cáo năm 2026 của Viện Nghiên cứu Báo chí Reuters chỉ ra phản ứng của dư luận rất đa dạng: từ lo âu, thờ ơ, hoài nghi cho đến sự cởi mở với các nguồn tin, định dạng mới, và cả niềm tin bền bỉ vào những giá trị tốt đẹp nhất mà báo chí có thể mang lại.
Mạng xã hội và các nền tảng video "vượt mặt" website và ứng dụng báo chí
Trong bối cảnh các nguồn tin tức truyền thống tiếp tục suy giảm lượng độc giả, vai trò của mạng xã hội và các mạng lưới video trong việc truyền tải thông tin ngày càng trở nên áp đảo. Dù xu hướng này đã xuất hiện tại một số quốc gia từ vài năm trước, nhưng đây là lần đầu tiên trên quy mô toàn cầu (tính trung bình tại 48 thị trường được khảo sát), mạng xã hội và các nền tảng video trở thành phương thức phổ biến nhất để tiếp cận tin tức trực tuyến (chiếm 54% tổng số người được hỏi), xếp trên trang website và ứng dụng riêng của các cơ quan báo chí (51%). Sự dịch chuyển trong cơ cấu tiêu thụ tin tức này đang diễn ra ở mọi nhóm tuổi.
Chatbot AI: Ranh giới mới trong việc định hình thói quen đọc báo
Việc sử dụng chatbot AI để cập nhật tin tức đang tăng trưởng nhanh chóng, dù vẫn lép vế so với các mục đích sử dụng AI khác. Cụ thể, 10% người dùng sử dụng chatbot AI cho mục đích tin tức, tăng từ mức 7% của năm ngoái. Đối tượng sử dụng chủ yếu là những người có sự quan tâm đặc biệt đến thời sự và tập trung phần lớn ở nhóm độc giả trẻ (16% người dưới 35 tuổi cho biết họ dùng chatbot AI để xem tin tức).
Hàn Quốc, Hy Lạp và Tây Ban Nha đều ghi nhận tỷ lệ dùng chatbot AI để đọc báo tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái, nhưng mức tăng trưởng này không diễn ra đồng đều. Một số thị trường lớn bao gồm Mỹ, Anh, Pháp và Đức báo cáo không có sự gia tăng nào trong việc sử dụng chatbot AI cho mục đích này. Người dùng chatbot AI dường như đánh giá cao khả năng cung cấp thông tin chuyên sâu hoặc giải thích cặn kẽ của công cụ này; tính năng được yêu thích nhất (chiếm 42% người phản hồi) là khả năng đặt các câu hỏi tiếp nối.
Cơn lốc video trực tuyến áp đảo truyền hình truyền thống
Lần đầu tiên, phần lớn công chúng xem video tin tức trực tuyến tại toàn bộ 48 thị trường được khảo sát. Theo đó, 77% người dân trên toàn cầu xem video tin tức online mỗi tuần. Bên cạnh đó, tại 45 thị trường, số người xem video tin tức trực tuyến hiện đã vượt qua số người xem các bản tin truyền hình truyền thống - Đức, Đan Mạch và Hà Lan là 3 quốc gia duy nhất mà tin tức truyền hình vẫn dẫn đầu hoặc giữ vị thế tương đương với tin tức trực tuyến.
Sự tăng trưởng trong tiêu thụ video trực tuyến hoàn toàn diễn ra trên các nền tảng bên thứ ba. Các cơ quan báo chí chính thống tính trung bình đã chứng kiến lượng xem video trên chính website và ứng dụng của họ sụt giảm 5 điểm phần trăm trong năm nay.
Dù truyền hình truyền thống đang thoái trào, chiếc tivi tại gia lại đang đảm nhận một vai trò mới: hơn một phần tư (27%) số người được hỏi hiện xem tin tức theo yêu cầu thông qua các ứng dụng như YouTube trên chiếc Smart TV của họ.
Kể từ sau đại dịch, sự tăng trưởng của các nền tảng bên thứ ba tập trung chủ yếu vào các nền tảng ưu tiên video thay vì định dạng văn bản. Nếu như làn sóng tăng trưởng mạng xã hội đầu tiên giáng đòn mạnh nhất vào báo in, thì làn sóng thứ hai đang trực tiếp đe dọa đến mảng truyền hình và video của các tập đoàn truyền thông. TikTok (tốc độ tăng trưởng nhanh nhất từ quy mô nhỏ, với 20% người dùng toàn cầu xem tin tức) và Instagram (tăng trưởng khiêm tốn hơn nhưng có thị phần đáng kể - 26% dùng để xem tin tức) là các mạng lưới ưu tiên video có tốc độ phát triển mạnh mẽ nhất. Chúng đang thúc đẩy phần lớn sự thay đổi này cùng với YouTube (34% dùng xem tin tức). Facebook vẫn là nền tảng lớn nhất tính tổng thể cho việc tiêu thụ tin tức (43% trong năm nay), lội ngược dòng sau các đợt suy giảm gần đây.
Các nhà sáng tạo nội dung dẫn dắt xu hướng tăng trưởng video
Khoảng một phần tư (27%) số người được hỏi trên toàn cầu tiếp cận tin tức từ các nhà sáng tạo nội dung độc lập hoặc những người có sức ảnh hưởng (influencer) chuyên về tin tức, và gần một nửa (46%) nhận thông tin từ các nhà sáng tạo nội dung nói chung. Độc giả nhận xét rằng các nhà sáng tạo nội dung mang tính giải trí cao hơn, dễ hiểu hơn và gần gũi hơn so với các cơ quan báo chí truyền thống. Tuy nhiên, tính trung bình, công chúng đánh giá các nhà sáng tạo nội dung kém tin cậy và thiếu khách quan hơn so với các đặc tính khác như sự chân thực và tính kết nối.
Hầu hết những người tiếp cận tin tức từ các nhà sáng tạo nội dung đang sử dụng họ như một công cụ bổ trợ song song với truyền thông truyền thống - chứ không phải để thay thế hoàn toàn. Trên thực tế, nhóm độc giả này tiêu thụ nhiều sản phẩm báo chí truyền thống hơn mức trung bình. Tính chung trên tất cả các thị trường, 13% số người được hỏi cho biết phần lớn hoặc toàn bộ nhu cầu tin tức của họ được đáp ứng bởi các nhà sáng tạo nội dung chuyên về thời sự, và chỉ có vỏn vẹn 3% người dùng phụ thuộc hoàn toàn vào nhóm này.
Mức độ quan tâm đến tin tức sụt giảm nghiêm trọng
Kể từ năm 2021, tỷ lệ người dân khẳng định họ "vô cùng" hoặc "rất" quan tâm đến tin tức đã giảm trung bình 13 điểm phần trăm trên khắp các thị trường khảo sát. Một phần tư (25%) số người được hỏi hiện nay là những người đọc tin tức theo sở thích hoặc thụ động - những người thường chỉ xem tin tức một tuần một lần và cho biết họ có rất ít hoặc không có hứng thú với thời sự (tăng từ mức 16% vào năm 2021). Dù số lượng "tín đồ thời sự" (những người tương tác cao với tin tức) giảm đi ở hầu hết các quốc gia, nhóm tâm huyết này lại không hề sụt giảm về tần suất sử dụng, mức độ tương tác hay mức độ sẵn sàng chi trả - đây là một phân khúc thị trường nhỏ hơn nhưng vô cùng bền vững.
Niềm tin vào báo chí chạm đáy
Mức độ tin tưởng vào tin tức đã giảm tại 29 trên tổng số 48 thị trường trong năm nay, kéo tỷ lệ chung xuống mức thấp nhất kể từ khi Viện Nghiên cứu Báo chí Reuters bắt đầu đo lường chỉ số này vào năm 2015 (37%). Niềm tin giảm từ 5 điểm phần trăm trở lên tại 19 thị trường. Tại Mỹ, chỉ có một phần tư (25%) người dân cho biết họ tin tưởng tin tức trong hầu hết thời gian.
Sự sụt giảm niềm tin này cũng liên quan đến những thay đổi trong cơ cấu tiêu thụ tin tức. Mạng xã hội và các nền tảng video từ lâu đã có mức độ uy tín thấp hơn truyền thông truyền thống, vì vậy niềm tin tổng thể có xu hướng kéo xuống khi ngày càng nhiều người chuyển sang dùng mạng xã hội, nền tảng video (và chatbot AI) để đọc báo, thay vì các nguồn tin chính thống lâu đời. Niềm tin vào tin tức nói chung sẽ còn tiếp tục giảm trong tương lai, song nhiều cơ quan báo chí uy tín dường như đang đi ngược lại xu thế suy thoái này.
Mối lo ngại về tin giả (fake news) cũng tăng thêm 4 điểm phần trăm, đạt mức trung bình 62%, với mức tăng vọt hơn 5 điểm phần trăm tại 11 thị trường. Chỉ duy nhất một thị trường (Brazil) ghi nhận nỗi lo ngại về tin giả giảm (-3 điểm phần trăm). Khi việc sử dụng các nền tảng bên thứ ba tăng lên, nỗi lo về thông tin sai lệch cũng tăng theo, nhưng có vẻ như sự tiện lợi đã chiến thắng nỗi sợ hãi.
Bài toán thu phí đối diện thách thức lớn
Tỷ lệ người chấp nhận trả tiền để đọc báo điện tử tại nhóm 20 quốc gia được theo dõi vẫn dậm chân tại chỗ ở mức 17%. Việc gia tăng doanh thu từ độc giả có khả năng sẽ khó khăn hơn khi dòng người truy cập trực tiếp vào các website và ứng dụng báo chí đang giảm dần.
Tuy nhiên, có sự phân hóa thú vị về loại hình cơ quan báo chí mà công chúng ủng hộ và lý do họ xuống tiền, mở ra những cơ hội mới. Một lượng lớn người đọc đang hỗ trợ tài chính cho các kênh tin tức phi truyền thống. Người dân chủ yếu trả tiền mua tin tức vì những lợi ích trực tiếp mà họ nhận được từ nội dung muốn tiếp cận (81% khẳng định đây là một phần lý do). Nhưng gần một nửa (46%) số người trả phí cũng đưa ra động lực xuất phát từ giá trị (chẳng hạn như ủng hộ báo chí vì tầm quan trọng của nó đối với xã hội) và một số cơ quan báo chí đang tận dụng rất tốt tâm lý này.
Niềm tin bền vững vào "tính khách quan" tối thượng
Đặt trong bối cảnh đầy biến động, công chúng vẫn ủng hộ mạnh mẽ lý tưởng về tính khách quan trong việc đưa tin. Mặc dù tỷ lệ ủng hộ tin tức khách quan có phần sụt giảm kể từ năm 2020, số người ưu tiên tính trung lập vẫn áp đảo những người thích đọc tin tức có cùng quan điểm với mình với tỷ lệ hơn 2:1. Gần một nửa (45%) số người được hỏi vẫn thích những tin tức không thiên vị bên nào, và một tỷ lệ tương đương (46%) tin rằng việc tiêu thụ tin tức không đứng về bên nào là điều tốt nhất cho những người khác trong xã hội. Tại thời điểm mà các nhà bình luận thường quả quyết rằng khái niệm "khách quan" đã lùi vào dĩ vãng, công chúng (bao gồm cả giới trẻ) nhìn chung vẫn là những người ủng hộ trung thành của giá trị này.
