 |
| Một số gói thầu tư vấn đưa ra những yêu cầu quá mức cần thiết đối với nhân sự chủ chốt cũng như hợp đồng tương tự. Ảnh minh họa: Tiên Giang |
Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng, công nghiệp và hạ tầng kỹ thuật Đà Nẵng đang lựa chọn nhà thầu thực hiện Gói thầu Lập thiết kế bản vẽ thi công - dự toán công trình thuộc Dự án Cải tạo, nâng cấp, mở rộng Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Nam (cũ). Tại HSMT, ngoài yêu cầu về chứng chỉ hành nghề tương ứng với từng vị trí, Chủ đầu tư còn quy định chi tiết về trình độ chuyên môn, bằng cấp của nhân sự chủ chốt.
Cụ thể, chủ nhiệm dự án phải có trình độ đại học trở lên thuộc chuyên ngành kiến trúc hoặc xây dựng dân dụng; chủ trì thiết kế kiến trúc phải tốt nghiệp đại học chuyên ngành kiến trúc; chủ trì thiết kế kết cấu phải có bằng đại học chuyên ngành xây dựng công trình; vị trí chủ trì thiết kế điện - cơ điện được yêu cầu có trình độ đại học thuộc các chuyên ngành như kỹ thuật điện, cơ khí, thông gió - cấp thoát nhiệt...
Theo phản ánh của nhiều nhà thầu, việc đưa ra đồng thời yêu cầu về chứng chỉ hành nghề và bằng cấp chuyên môn cụ thể là chưa phù hợp với quy định hiện hành. Bởi, theo hướng dẫn tại mẫu HSMT tư vấn ban hành kèm theo Thông tư số 79/2025/TT-BTC, đối với nhân sự chủ chốt, trong trường hợp pháp luật chuyên ngành đã quy định điều kiện về trình độ để được cấp chứng chỉ hành nghề, thì HSMT không được yêu cầu thêm về bằng cấp cụ thể. Điều này nhằm tránh tình trạng đánh giá trùng lặp hoặc đặt ra các tiêu chí không cần thiết. Việc HSMT đưa thêm yêu cầu về bằng cấp trong khi nhân sự đã có chứng chỉ hành nghề hợp pháp được xem là yêu cầu chồng chéo, làm thu hẹp cơ hội tham dự của các nhà thầu. Thay vì đánh giá năng lực thực tế và chứng chỉ hành nghề - những yếu tố pháp luật đã công nhận, HSMT lại dựng thêm rào cản để siết phạm vi nhà thầu đủ điều kiện. Điều này dẫn đến thực trạng nhà thầu đề xuất nhân sự có chứng chỉ hành nghề hợp pháp theo quy định, nhưng vẫn bị loại chỉ vì không có bằng cấp như HSMT yêu cầu.
Cũng tại gói thầu trên, nhà thầu chỉ ra rằng, việc HSMT yêu cầu vị trí chủ trì thiết kế phòng cháy chữa cháy (PCCC) có chứng chỉ hành nghề PCCC là không tuân thủ quy định chuyên ngành. Bởi, theo quy định tại Luật PCCC và cứu nạn, cứu hộ, các ngành nghề liên quan đến lĩnh vực PCCC và cứu nạn, cứu hộ không còn là ngành nghề kinh doanh có điều kiện và cá nhân không cần phải có chứng chỉ hành nghề tư vấn về PCCC.
Tình trạng tương tự được ghi nhận tại Gói thầu Giám sát thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị thuộc Dự án Xây dựng cơ sở hạ tầng khu dân cư Thành Tâm, tỉnh Đồng Nai. Theo đó, HSMT yêu cầu cán bộ phụ trách giám sát an toàn lao động, phòng chống cháy nổ và cán bộ giám sát vệ sinh môi trường đều phải có chứng chỉ hành nghề giám sát công trình giao thông hoặc hạ tầng kỹ thuật hạng III trở lên. Tuy nhiên, theo quy định tại Nghị định số 175/2024/NĐ-CP, cá nhân có chứng chỉ hành nghề giám sát công trình giao thông/hạ tầng kỹ thuật chỉ được giám sát công tác xây dựng. Điều này đồng nghĩa với việc yêu cầu nêu trên không phù hợp với quy định pháp luật.
Theo kết quả lựa chọn nhà thầu được công bố mới đây, Công ty TNHH Tư vấn xây dựng Tấn Phước là nhà thầu duy nhất tham dự và trúng thầu với giá 1,729 tỷ đồng (giá gói thầu 1,965 tỷ đồng).
Một trường hợp khác là Gói thầu số 18 (Tư vấn) Giám sát thi công xây dựng Gói thầu số 15 (xây lắp) thuộc Dự án Mở rộng khu tái định cư Lý Thái Tổ, thị trấn Định Quán, do Ban Quản lý dự án khu vực 10 (tỉnh Đồng Nai) làm chủ đầu tư. Tại gói thầu này, các nhà thầu phản ánh gặp khó khăn do tiêu chí đánh giá năng lực, kinh nghiệm trong HSMT được xây dựng theo hướng hạn chế cạnh tranh. Cụ thể, HSMT quy định trường hợp nhà thầu có dưới 4 năm kinh nghiệm sẽ bị chấm 0 điểm, đồng nghĩa với việc bị loại.
Theo hướng dẫn tại HSMT tư vấn, đối với kinh nghiệm của nhà thầu, chủ đầu tư quy định số năm cụ thể căn cứ tính chất và yêu cầu của gói thầu (thông thường là 3, 4 hoặc 5 năm), đối với nhà thầu thành lập ít hơn 3 năm vẫn tiếp tục xem xét, đánh giá mà không loại nhà thầu. Như vậy, việc quy định số năm kinh nghiệm cần căn cứ vào quy mô, tính chất gói thầu, nhưng không được dẫn đến việc loại bỏ nhà thầu chỉ vì thời gian hoạt động chưa đủ. Việc “cứng hóa” tiêu chí kinh nghiệm như trong HSMT bị cho là thiếu linh hoạt, hạn chế cạnh tranh.
Bên cạnh đó, việc xác định hợp đồng tương tự trong HSMT cũng gây ra nhiều tranh cãi. HSMT có xu hướng “hạng mục hóa” hợp đồng tương tự khi liệt kê các hạng mục “san nền, đường giao thông, cây xanh, thoát nước, hào kỹ thuật hoặc mương”, không phải loại kết cấu theo quy định tại Phụ lục II - Thông tư số 06/2021/TT-BXD, không phù hợp với quy định chuyên ngành, gây khó nhà thầu.
Một chuyên gia về đấu thầu cho rằng, nhân sự chủ chốt là yếu tố quan trọng, song tiêu chí đặt ra cần phù hợp với quy mô, tính chất và mức độ phức tạp của từng gói thầu. Việc đưa ra yêu cầu cao hơn mức cần thiết hoặc ràng buộc cứng nhắc theo từng chuyên ngành, hạng mục không thực sự quyết định chất lượng công việc, vô hình trung trở thành rào cản, làm giảm tính cạnh tranh.
Theo vị chuyên gia, các chủ đầu tư và đơn vị tư vấn cần thường xuyên rà soát, đối chiếu HSMT với quy định pháp luật chuyên ngành để tránh đưa ra tiêu chí mâu thuẫn hoặc thu hẹp phạm vi so với quy định, qua đó hạn chế rủi ro pháp lý trong quá trình đấu thầu.
