 |
| Cấm tham gia hoạt động đấu thầu chỉ được áp dụng đối với tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm thuộc các trường hợp quy định tại Điều 16 Luật Đấu thầu. Ảnh: Lê Chiếm Khôi |
Đơn cử, vụ việc xảy ra tại Dự án Nâng cấp, mở rộng lộ Giồng Xoài do Ban Quản lý dự án khu vực Bến Tre làm chủ đầu tư. Ngày 3/6/2026, Công ty TNHH Xây dựng Nhựt Linh có văn bản đề nghị chấm dứt Hợp đồng số 405/HĐ-BQLDA trị giá hơn 8,33 tỷ đồng do doanh nghiệp lâm vào khó khăn tài chính nghiêm trọng. Theo giải trình của Nhà thầu, khối lượng công việc sụt giảm kéo dài, chi phí đầu vào tăng mạnh vượt khả năng dự báo khiến doanh nghiệp không còn đủ năng lực tiếp tục thực hiện hợp đồng. Trên cơ sở đó, Công ty đề nghị chấm dứt hợp đồng theo hình thức thỏa thuận do hoàn cảnh thay đổi cơ bản.
Ngày 10/6/2026, Chủ đầu tư ban hành quyết định chấm dứt hợp đồng với lý do nhà thầu không đủ khả năng tiếp tục thi công và không hoàn thành nghĩa vụ theo hợp đồng. Ngoài các chế tài về hợp đồng, Ban Quản lý dự án khu vực Bến Tre còn quyết định cấm Công ty TNHH Xây dựng Nhựt Linh tham gia các gói thầu do đơn vị này làm chủ đầu tư hoặc tổ chức lựa chọn nhà thầu trong thời hạn 3 năm.
Không đồng tình với quyết định trên, Công ty Nhựt Linh đã có văn bản kiến nghị xem xét lại căn cứ pháp lý của việc cấm thầu. Bởi theo quy định của Luật Đấu thầu, chế tài xử lý vi phạm cấm tham gia hoạt động đấu thầu chỉ được áp dụng đối với tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm thuộc các trường hợp quy định tại Điều 16 của Luật Đấu thầu như gian lận, thông thầu, cản trở hoạt động đấu thầu, chuyển nhượng thầu trái phép, làm giả hồ sơ, cung cấp thông tin không trung thực... Trong khi đó, việc đề nghị chấm dứt hợp đồng của Công ty phát sinh trong giai đoạn thực hiện hợp đồng do khó khăn tài chính, đã được nhà thầu chủ động báo cáo và đề nghị xử lý trên tinh thần thiện chí. Đây là quan hệ thực hiện hợp đồng, không phải hành vi vi phạm trong quá trình lựa chọn nhà thầu. Vì vậy, theo Nhà thầu, việc áp dụng chế tài cấm thầu là không phù hợp theo quy định pháp luật.
Liên quan đến trường hợp này, một chuyên gia đấu thầu cho biết, pháp luật đã phân định khá rõ giữa chế tài xử lý vi phạm hợp đồng và chế tài cấm tham gia hoạt động đấu thầu. Đối với các vi phạm trong quá trình thực hiện hợp đồng, chủ đầu tư có quyền áp dụng các biện pháp như phạt vi phạm, thu giữ bảo đảm thực hiện hợp đồng, yêu cầu bồi thường thiệt hại hoặc chấm dứt hợp đồng nếu đáp ứng các điều kiện đã thỏa thuận. Trong khi đó, cấm tham gia hoạt động đấu thầu là chế tài đặc biệt, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền kinh doanh của doanh nghiệp, chỉ được áp dụng trong những trường hợp Luật định và đúng thẩm quyền.
Bên cạnh việc áp dụng chế tài vượt phạm vi pháp luật cho phép, không ít trường hợp chủ đầu tư vội vàng kết luận nhà thầu vi phạm hoặc ban hành quyết định xử lý khi chưa xem xét đầy đủ bản chất sự việc, thậm chí không đúng thẩm quyền. Thực tế đã có trường hợp phải thu hồi, hủy bỏ quyết định xử phạt nhà thầu.
Trường hợp khác tại Gói thầu Xây lắp số 1 thuộc Dự án Sửa chữa hệ kho dự trữ Gia Hà, Công ty TNHH Đầu tư xây dựng Hùng Hậu 36 bị Chi cục Dự trữ Nhà nước khu vực VII (Chủ đầu tư) kết luận có hành vi vi phạm Điều 16 Luật Đấu thầu và ra quyết định cấm tham gia hoạt động đấu thầu đối với nhà thầu này. Tuy nhiên, quyết định cấm thầu sau đó bị hủy do ban hành không đúng thẩm quyền theo quy định tại Khoản 4 Điều 133 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP (người có thẩm quyền trong trường hợp này là Cục Dự trữ Nhà nước).
Bệnh viện Bà Rịa (TP.HCM) từng ban hành quyết định cấm Công ty CP Y tế Thành Ân tham gia các gói thầu của Bệnh viện trong thời hạn 5 năm vì cho rằng Nhà thầu đã có hành vi gian lận trong đấu thầu khi tham dự Gói thầu Mua sắm khớp nhân tạo (sử dụng tạm thời).
Chưa đầy 20 ngày sau, quyết định xử phạt được thu hồi với lý do: đây là lỗi sai sót khách quan, không phải do Nhà thầu cố ý, nộp HSDT mà không kiểm tra, đối chiếu với thông tin đúng của hàng hóa dự thầu, nên đã nộp nhầm tài liệu. Vì vậy, hành vi của Nhà thầu không phải là gian lận như đánh giá trước đó.
Ở góc độ pháp lý, chuyên gia đấu thầu nhận định, cấm tham gia hoạt động đấu thầu là chế tài có tác động trực tiếp đến quyền tham gia thị trường và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, vì vậy chỉ được áp dụng khi có đầy đủ căn cứ pháp luật, đúng thẩm quyền và đúng trình tự, thủ tục. Việc xử lý cần dựa trên bản chất hành vi vi phạm, tránh đánh đồng mọi vi phạm trong quá trình thực hiện hợp đồng với các hành vi bị cấm theo Luật Đấu thầu. Trường hợp ban hành quyết định cấm thầu khi chưa đủ căn cứ hoặc vượt quá thẩm quyền, chủ đầu tư không chỉ đối mặt với nguy cơ phải hủy bỏ quyết định mà còn có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại, khiếu kiện hành chính hoặc trách nhiệm khác có liên quan.
