Gói thầu dịch vụ công ích hơn 80 tỷ đồng tại Đắk Lắk: Vì sao làm gần xong mới đặt hàng?

Nguyên nhân chậm lựa chọn nhà thầu gói thầu dịch vụ công ích tại Đắk Lắk được lý giải là do quá trình sắp xếp, kiện toàn bộ máy tổ chức của chủ đầu tư kéo dài. Ảnh: Lê Thanh Tùng

Rủi ro pháp lý cho cả hai phía

Ngày 4/6/2026, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng Buôn Ma Thuột (tỉnh Đắk Lắk) ra quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu (LCNT) theo hình thức đặt hàng thực hiện Gói thầu Dịch vụ quản lý công viên, trồng và quản lý chăm sóc cây xanh, hoa cảnh vỉa hè, đường phố, dải phân cách, vòng xoay trên địa bàn TP. Buôn Ma Thuột (cũ) năm 2026. Công ty CP Đô thị và Môi trường Đắk Lắk (DAKURENCO) trúng thầu với giá 80,531 tỷ đồng (giá gói thầu là 81,31 tỷ đồng); thời gian thực hiện 181 ngày, loại hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh.

Thực tế, Gói thầu đã được nhà thầu trên thực hiện từ đầu năm nay (ngày 1/1/2026) và dự kiến kết thúc vào ngày 30/6/2026. Nghĩa là khi Chủ đầu tư ký quyết định phê duyệt kết quả LCNT, khối lượng công việc đã thực hiện gần 90%.

Hiện nay, hoạt động cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích chịu sự điều chỉnh của Luật Đấu thầu và Nghị định số 32/2019/NĐ-CP quy định giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích sử dụng ngân sách nhà nước.

Theo quy định, quy trình LCNT phải tuân thủ các bước từ phê duyệt dự toán/kế hoạch, tổ chức lựa chọn nhà thầu theo hình thức đặt hàng, ký hợp đồng, nhà thầu thực hiện và nghiệm thu thanh toán.

Việc nhà thầu triển khai thực hiện dịch vụ trước khi có quyết định đặt hàng hay ký hợp đồng khiến các bước pháp lý mang tính quyết định như thẩm định giá, phê duyệt kết quả… trở thành “sự đã rồi”.

Nhiều ý kiến cho rằng, quy trình ngược tại gói thầu ẩn chứa rủi ro về pháp lý và tài chính cho cả hai bên. Đối với chủ đầu tư, việc để nhà thầu thực hiện gói thầu khi chưa đủ điều kiện, chưa có dự toán hay kế hoạch LCNT có nguy cơ vi phạm quy định về quản lý, sử dụng vốn nhà nước. Nhà thầu thì rơi vào thế “nắm lưỡi dao”, bởi nếu trong quá trình hậu kiểm, cơ quan chức năng phát hiện sai phạm trong khâu xác định đơn giá hoặc định mức, nhà thầu đứng trước nguy cơ bị xuất toán, giảm trừ quyết toán hoặc thậm chí không thể thanh toán, dù đã hoàn thành gói thầu.

Lý do bất khả kháng hay sự thụ động trong điều hành?

Trước thực tế này, Chủ đầu tư đã đưa ra những lý giải mang tính tình thế. Theo đó, nguyên nhân dẫn đến sự chậm trễ nêu trên là do quá trình sắp xếp, kiện toàn bộ máy tổ chức của đơn vị kéo dài hơn so với dự kiến. Trong khi đó, dịch vụ công ích (như vệ sinh môi trường, thu gom rác thải, chiếu sáng đô thị, quản lý/chăm sóc cây xanh công viên - vỉa hè…) là những dịch vụ thiết yếu, gắn liền với đời sống hàng ngày của người dân và mỹ quan đô thị, nên không thể dừng dù chỉ một ngày.

Để xử lý tình huống, Chủ đầu tư cho biết, UBND tỉnh Đắk Lắk đã cho phép đơn vị được ký Hợp đồng nguyên tắc cung ứng dịch vụ công số 01/2026/HĐNT-DVCI ngày 30/1/2026 với DAKURENCO để duy trì công việc.

Dưới góc nhìn pháp lý, một số chuyên gia cho rằng, căn cứ “hợp đồng nguyên tắc” chưa thực sự vững chắc. Trong hệ thống pháp luật về đấu thầu và quản lý ngân sách, hiện không có quy định nào cho phép dùng “hợp đồng nguyên tắc” để thay thế hợp đồng kinh tế chính thức nhằm triển khai và giải ngân vốn ngân sách đối với gói thầu dịch vụ phi tư vấn cung cấp dịch vụ công ích. Việc kiện toàn bộ máy hay duy trì dịch vụ thiết yếu là tình huống thực tế phát sinh đầy áp lực. Chủ đầu tư hoàn toàn có thể áp dụng các điều khoản về xử lý tình huống trong đấu thầu một cách công khai, minh bạch ngay từ đầu.

Để tránh lặp lại tình trạng “làm gần xong mới đặt hàng”, theo một số chuyên gia, bài học rút ra là sự chủ động. Trước khi gói thầu cũ hết hiệu lực, hoặc trước thời điểm chuyển giao bộ máy tổ chức, chủ đầu tư bắt buộc phải chủ động xây dựng, phê duyệt dự toán và kế hoạch LCNT từ sớm để chuẩn bị cho việc thực hiện nhiệm vụ thường xuyên này trong giai đoạn giao thời.

Câu chuyện tại Đắk Lắk cũng đặt ra yêu cầu cần có một cơ chế phản ứng nhanh hoặc quy trình rút gọn hợp pháp cho các tình huống chuyển tiếp bộ máy chính quyền các cấp. Có như vậy, dòng chảy dịch vụ công ích mới không bị ngắt quãng và tính nghiêm minh của pháp luật vẫn được thượng tôn.