 |
| Để tạo nên lực lượng nhân sự xây dựng tương xứng với nhu cầu phát triển hạ tầng đất nước, rất cần giải pháp đồng bộ từ cả Nhà nước, nhà tuyển dụng và nhà trường. Ảnh: Lê Công |
Hàng loạt dự án tiếp tục được triển khai đòi hỏi một nguồn nhân lực rất lớn. Để giảm tình trạng thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng, nhiều ý kiến cho rằng, Nhà nước, nhà trường, nhà doanh nghiệp cần có sự hợp sức thực chất trong đào tạo nguồn nhân lực có tay nghề, có khát vọng, có thu nhập tương xứng để đi bền với các công trình, dự án.
Nhiều việc nhưng thiếu người làm
Như cảm nhận của nhiều người, chưa bao giờ hoạt động đầu tư, xây dựng hạ tầng tại nước ta lại sôi động như giai đoạn hiện nay. Từ hàng ngàn km đường bộ cao tốc Bắc - Nam, các tuyến đường vành đai đô thị lớn, đến siêu dự án sân bay, cảng biển hay chủ trương triển khai tuyến đường sắt tốc độ cao... tất cả hợp lại tạo nên nhu cầu về một nguồn nhân lực khổng lồ.
PGS.TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam nhìn nhận, ngành xây dựng đang đối mặt với một nghịch lý là có rất nhiều việc nhưng thiếu người làm. Hàng loạt dự án đang và sẽ triển khai kéo theo nhu cầu nhân lực rất lớn, nếu không có giải pháp kịp thời sẽ xảy ra tình trạng nguồn nhân lực vừa thiếu về số lượng, lại chưa đủ năng lực để thích ứng với guồng quay công việc.
Trong lĩnh vực xây dựng công trình giao thông, ông Lê Hữu Cầu, Trưởng phòng Khoa học công nghệ, Ban Quản lý dự án Thăng Long (Bộ Xây dựng) chia sẻ, khó khăn về nguồn nhân lực đã tồn tại từ nhiều năm, xuất phát từ nhiều nguyên nhân, cả về sức hút của ngành, cơ cấu đào tạo, chính sách đãi ngộ lẫn yêu cầu đổi mới công nghệ. Đáng chú ý, sự thiếu hụt không chỉ nằm ở đội ngũ kỹ sư, chuyên gia có trình độ cao, mà còn ở lực lượng lao động trực tiếp như lái xe, lái máy, nhân lực trắc địa và công nhân kỹ thuật. Cái khó nhất là đơn giá nhân công trong định mức của ngành giao thông còn thấp so với chi phí thực tế để tuyển dụng, đặc biệt đối với các vị trí chuyên gia có trình độ cao. Các yếu tố về tiền lương, chế độ đãi ngộ và bảo hiểm xã hội đều tác động trực tiếp đến khả năng thu hút, giữ chân người lao động.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Trần Đình Lân, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Trung Chính cho biết, từ năm 2025 đến nay, nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp này đã tăng gần gấp 3 lần, buộc doanh nghiệp phải đẩy mạnh tuyển dụng và chủ động tìm kiếm nguồn lao động. Phó Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả, ông Nguyễn Quang Huy thì chia sẻ, hiện Tập đoàn có hơn 10.000 nhân sự làm việc trên khắp ba miền Bắc - Trung - Nam. Dự kiến trong 2 năm tới, nhu cầu nhân lực của Đèo Cả sẽ tăng khoảng 30% so với hiện tại, tương đương cần thêm khoảng 3.000 người. Không chỉ riêng Đèo Cả, các doanh nghiệp trong ngành xây dựng đều chịu áp lực thiếu nhân lực làm việc, nhất là đội ngũ làm trực tiếp trên công trường trong bối cảnh phải triển khai đồng thời nhiều công trình lớn với áp lực đẩy nhanh tiến độ hoàn thành.
Giải pháp phải thực chất
Chia sẻ với phóng viên Đấu thầu, PGS.TS Nguyễn Hoàng Long, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải cho biết, quy mô đào tạo của Nhà trường hiện nay là 25.000 sinh viên, trong đó hơn 70% chương trình đào tạo thuộc các lĩnh vực phục vụ trực tiếp ngành giao thông vận tải và xây dựng. Thời gian qua, nhiều doanh nghiệp, nhà thầu lớn trong nước như Đèo Cả, Trung Chính, Sơn Hải, Định An… đã liên kết, hợp tác với các cơ sở đào tạo để tìm nguồn lực tuyển dụng. Tuy nhiên, sự hợp tác phần lớn mới dừng ở các biên bản ghi nhớ, chưa được cụ thể hóa thành nhiều chương trình thiết thực, chưa hình thành cơ chế phối hợp thường xuyên, có tính hệ thống giữa Nhà trường và doanh nghiệp. Điều Nhà trường cần hiện nay là sự hợp tác phải thực chất để chương trình đào tạo mang tính “thực chiến”, đảm bảo chất lượng đầu ra của nguồn nhân lực, đáp ứng ngay nhu cầu thực tế.
PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương - Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, Bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng) nhìn nhận, thời gian gần đây, nhu cầu đào tạo và phát triển nguồn nhân lực ngành xây dựng giao thông tăng cao, sinh viên ngành này có nhiều cơ hội việc làm sau khi hoàn thành chương trình đào tạo, được các doanh nghiệp tuyển dụng rất quan tâm. Tuy nhiên, kiến thức trong nhà trường mới là nền tảng ban đầu. Để đáp ứng yêu cầu công việc, người học cần được tiếp cận thực tiễn, rèn luyện kỹ năng và tích lũy kinh nghiệm ngay trong quá trình đào tạo, để sau khi ra trường, nhân sự vận dụng và chuyển hóa được kiến thức thành kỹ năng nghề nghiệp.
PGS.TS Trần Chủng nhìn nhận, người làm xây dựng, nhất là xây dựng trong ngành giao thông là nghề vất vả, người lao động thường phải làm việc xa nhà, trong điều kiện sinh hoạt nhiều thiếu thốn. Nếu Nhà nước, doanh nghiệp thiếu cơ chế để duy trì mức thu nhập tương xứng và không nuôi dưỡng được khát vọng, văn hóa cho người lao động thì người trẻ khó chọn làm ngành này. Các sinh viên có nhiều lựa chọn ngành học hơn là học ngành xây dựng, giao thông hoặc học xong thì sang làm nghề khác. Theo đó, để tạo nên lực lượng nhân sự xây dựng chất lượng, tương xứng với nhu cầu phát triển hạ tầng đất nước, rất cần giải pháp đồng bộ từ cả 3 chủ thể: Nhà nước (tháo gỡ khó khăn về đơn giá nhân công), nhà tuyển dụng (tạo dựng môi trường làm việc đủ sức thu hút và giữ chân người lao động) và nhà trường (đào tạo tốt, hỗ trợ sinh viên tốt).
