Để chủ đầu tư, nhà thầu cùng hiệu quả

Quyết liệt triển khai Chỉ thị số 12/CT-TTg

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Mai Sơn (tỉnh Quảng Ngãi)

Để bảo đảm công tác đấu thầu, mua sắm công trên địa bàn được thực hiện công khai, minh bạch và đúng quy định pháp luật, UBND xã Mai Sơn vừa có văn bản chỉ đạo tổ chức quán triệt, phổ biến nội dung Chỉ thị số 12/CT-TTg về tăng cường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả, trách nhiệm trong công tác đấu thầu đến các bộ phận chuyên môn, đơn vị trực thuộc và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Trong công tác lựa chọn nhà thầu, chúng tôi kiên quyết phòng ngừa, ngăn chặn các hành vi né tránh, đùn đẩy trách nhiệm; không để phát sinh cơ chế “xin - cho”, lợi ích nhóm trong hoạt động đấu thầu trên địa bàn. Bảo đảm toàn bộ quy trình từ lập, thẩm định, phê duyệt dự án, thiết kế, dự toán đến tổ chức lựa chọn nhà thầu, thi công, nghiệm thu, thanh quyết toán thực hiện đúng quy định pháp luật. Việc áp dụng hình thức chỉ định thầu chỉ được thực hiện trong các trường hợp đặc biệt, cấp bách theo đúng quy định; nghiêm cấm việc chia nhỏ gói thầu hoặc lợi dụng quy định để chỉ định thầu không đúng đối tượng, lựa chọn nhà thầu không đủ năng lực. HSMT phải bảo đảm nguyên tắc cạnh tranh, công bằng, minh bạch; không đưa ra các tiêu chí hạn chế cạnh tranh hoặc tạo lợi thế cho bất kỳ nhà thầu nào.

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng tăng cường quản lý thực hiện hợp đồng, yêu cầu các chủ đầu tư, đơn vị được giao quản lý dự án thực hiện giám sát chặt chẽ quá trình thực hiện hợp đồng; bảo đảm nhà thầu huy động đầy đủ nhân sự, thiết bị, thi công đúng tiến độ, chất lượng theo cam kết. Thực hiện việc tạm ứng, thanh toán vốn đúng quy định, đúng mục đích; thường xuyên kiểm tra, rà soát hiệu lực các bảo lãnh tạm ứng, bảo lãnh thực hiện hợp đồng. Nghiêm cấm việc nghiệm thu khống khối lượng, thanh toán sai quy định, gây thất thoát, lãng phí ngân sách nhà nước.

Đề xuất quy định cụ thể, đồng bộ việc áp dụng BIM ở các cấp độ, mức độ, sự tương thích

Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC)

BIM (Building Information Modeling - mô hình thông tin công trình) là quy trình tiên tiến, dựa trên mô hình 3D kỹ thuật số thông minh để tạo lập, quản lý dữ liệu toàn diện xuyên suốt vòng đời dự án xây dựng (từ thiết kế, thi công đến vận hành). Nó được ví như một quá trình chuyển đổi số ngành xây dựng tại Việt Nam, giúp kết nối các bên, tối ưu hóa năng suất và giảm thiểu rủi ro, khác biệt hoàn toàn với bản vẽ 2D/3D thông thường, thậm chí có những đơn vị đã đầu tư lên bản vẽ 5D/7D.

Hiện nay, pháp luật về xây dựng yêu cầu BIM trong hồ sơ mời thầu (HSMT) cần tuân thủ các quy định của pháp luật như: Quyết định số 258/QĐ-TTg ngày 17/3/2023 về ban hành Lộ trình áp dụng BIM trong hoạt động xây dựng và quản lý vận hành công trình giai đoạn 2023 - 2030; Luật Đấu thầu 2023 và các nghị định hướng dẫn (việc đưa yêu cầu về năng lực kỹ thuật như BIM phải bảo đảm phù hợp quy mô, tính chất của gói thầu, không gây hạn chế cạnh tranh không cần thiết, có tiêu chí đánh giá rõ ràng, minh bạch); Nghị định số 175/2024/NĐ-CP quy định đối tượng bắt buộc và khuyến khích áp dụng BIM.

Tại khoản 1 Điều 8 Nghị định số 175/2024/NĐ-CP, việc áp dụng BIM trong hoạt động xây dựng được quy định: Áp dụng bắt buộc đối với dự án có quy mô từ nhóm B trở lên tại thời điểm bắt đầu chuẩn bị dự án; công trình xây dựng mới từ cấp II trở lên thuộc dự án; khuyến khích áp dụng đối với các công trình không thuộc đối tượng bắt buộc nêu trên, chủ đầu tư được khuyến khích chủ động áp dụng BIM trong đầu tư xây dựng và cung cấp tập tin BIM theo quy định tại khoản 4 và điểm c khoản 5 Điều 8 nghị định này.

Ai cũng thấy việc áp dụng BIM là hiệu quả, từ chủ đầu tư cho đến nhà thầu thiết kế, nhà thầu thi công, nhưng không phải đơn vị nào cũng có BIM, đầu tư cho BIM và có mức độ áp dụng, tính tương thích của các phần mềm BIM giống nhau. Theo chia sẻ của một số nhà thầu thành viên VACC, một số chủ đầu tư lớn chưa có BIM, chưa hiểu rõ về BIM và chưa áp dụng BIM trong các công trình, dự án của mình nhưng vẫn đưa BIM vào tiêu chí kỹ thuật của nhiều gói thầu như một trong những điều kiện tiên quyết (đạt/không đạt). Trong khi đó, pháp luật về xây dựng chưa có quy định cụ thể, đồng bộ về việc áp dụng BIM ở cấp độ nào, mức độ nào, sự tương thích và công nhận pháp lý đối với từng cấp độ của BIM.

Theo chúng tôi, nếu chủ đầu tư chưa đồng bộ được việc áp dụng BIM ở các cấp độ, mức độ, sự tương thích và sự công nhận pháp lý của BIM trong hoạt động đấu thầu, xây dựng, nên tiếp cận theo hướng chưa đưa BIM thành điều kiện tiên quyết đạt/không đạt tại HSMT.

Cần bỏ tư duy cài cắm tiêu chí, nhằm tạo nên những cuộc cạnh tranh đúng nghĩa

Ông Trần Trung Phương, Giám đốc Công ty CP Cơ khí điện Lữ Gia

Hiện nay khi xây dựng HSMT, một số chủ đầu tư vẫn cố tình đưa vào các tiêu chí hạn chế cạnh tranh, thể hiện trong nhiều nội dung, thông thường bắt đầu từ các yêu cầu về năng lực kinh nghiệm, gây khó khăn cho nhà thầu. Chẳng hạn, yêu cầu chi tiết hóa hợp đồng tương tự để đánh giá kinh nghiệm trong thực hiện hợp đồng xây lắp… Đối với tiêu chuẩn đánh giá kỹ thuật, các yêu cầu về chứng chỉ/chứng nhận để chứng minh tính đáp ứng của thiết bị có thể gây khó dễ, phát sinh chi phí lớn đối với nhà thầu. Để công tác đấu thầu thật sự hiệu quả, các chủ đầu tư cần tuân thủ đúng mẫu HSMT do Bộ Tài chính ban hành nhằm tối ưu hóa khả năng cạnh tranh của các nhà thầu.

Đánh giá chặt chẽ năng lực nhà thầu, nhất là các nhà thầu thực hiện nhiều gói thầu trong cùng thời điểm

Ông Văn Phú Thái, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án hạ tầng đô thị TP.HCM

Ban Quản lý dự án hạ tầng đô thị TP.HCM đang được giao triển khai nhiều dự án trọng điểm của Thành phố như: Dự án nâng cấp, gia cố hệ thống thủy lợi bờ hữu ven sông Sài Gòn từ rạch Tra đến sông Vàm Thuật, trong đó gia cố tuyến đê bao dọc bờ hữu sông Sài Gòn với chiều dài 17,52 km, nâng cấp 7 tuyến đê bao nội đồng với tổng chiều dài 33,88 km, xây dựng mới 2 cống ngăn triều; Dự án Cải tạo hệ thống thoát nước đường Nguyễn Văn Khối, Lê Văn Thọ (thuộc quận Gò Vấp cũ); Dự án Nạo vét, cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng rạch Xuyên Tâm (từ kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè đến sông Vàm Thuật) đi qua địa bàn quận Bình Thạnh và quận Gò Vấp; Dự án Nạo vét, xây dựng hạ tầng, cải tạo môi trường bờ Bắc kênh Đôi trên địa bàn Quận 8… Do các dự án đều có yêu cầu cao về kỹ thuật thi công, điều kiện thi công trong đô thị, nên phải bảo đảm lựa chọn được nhà thầu có năng lực, kinh nghiệm tốt.

Để thực thi được, chúng tôi đang và sẽ tổ chức lập HSMT, đánh giá HSDT và phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư theo đúng quy định, bảo đảm tuân thủ nguyên tắc cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình; khắc phục triệt để tình trạng xây dựng tiêu chí trong HSMT không phù hợp với quy mô, tính chất gói thầu, dự án. Đặc biệt, Chủ đầu tư tập trung rà soát việc bố trí, huy động nguồn lực (nhân sự, thiết bị, tài chính…), giải pháp kỹ thuật của nhà thầu, nhất là trường hợp nhà thầu thực hiện đồng thời nhiều gói thầu trong cùng thời điểm.

Công tác giải phóng mặt bằng cần đi trước để quá trình thi công, quản lý hợp đồng thông suốt

Ông Nguyễn Văn Tư, Giám đốc Ban Quản lý dự án nông nghiệp tỉnh An Giang

Đối với các dự án ngành nông nghiệp tại An Giang, công tác đấu thầu luôn cố gắng thực hiện nghiêm túc theo quy định hiện hành để lựa chọn được đơn vị thi công đủ năng lực. Tuy nhiên, tại nhiều dự án thuộc ngành nông nghiệp, thủy lợi, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng gặp rất nhiều khó khăn. Thực tế, khi triển khai các dự án như hồ chứa nước, thủy lợi, đê điều của địa phương, khó khăn phát sinh lớn nhất chính là giải phóng mặt bằng (từ đo kiểm, xác định và phân loại đất bị ảnh hưởng đến chi phí bồi thường…). Do các dự án này đều có phạm vi rộng, bao quát cả khu vực dẫn tới chi phí bồi thường rất lớn. Chưa kể, do tính chất phức tạp của mục đích sử dụng đất khi đo đạc, đánh giá, dẫn tới kéo dài thời gian giải phóng mặt bằng. Để phát huy hiệu quả công tác lựa chọn nhà thầu, giúp quá trình thi công, quản lý hợp đồng thông suốt, cần nhất sự quyết liệt, đồng bộ ở khâu giải phóng mặt bằng. Phải đưa công tác này đi trước một bước để các dự án khi bắt đầu khởi công có thể làm chủ tiến độ, kế hoạch dài hạn và về đích đúng cam kết.

Xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro với nhà thầu khi phát sinh các tình huống bất khả kháng

Ông Võ Chí Hải, Tổng giám đốc Công ty CP Xây dựng Thương mại Thới Bình

Tại một số dự án mà chúng tôi ký hợp đồng thi công, tình trạng vướng mắc mặt bằng kéo dài, mặt bằng bàn giao “xôi đỗ” ảnh hưởng nghiêm trọng đến kế hoạch bố trí thi công. Đặc biệt, với những gói thầu đã ký kết theo loại hợp đồng trọn gói, đơn giá cố định, khi phát sinh các khó khăn khách quan làm ảnh hưởng lớn đến công tác thi công, chi phí, dòng tiền của nhà thầu. Điều này thể hiện rõ nhất trong giai đoạn vừa qua khi giá nguyên, nhiên liệu bật tăng, khan hiếm. Thời điểm ký hợp đồng, giá nguyên, nhiên liệu chỉ bằng 1/3 so với giá hiện tại, do vướng mặt bằng thời gian dài, khi có thể thi công thì đơn giá thị trường đã vượt rất xa so với hợp đồng. Trong khi đó, các chủ đầu tư còn lúng túng về giải pháp để tính toán bù chi phí cho nhà thầu, dẫn tới đẩy nhà thầu vào khó khăn, hứng chịu mọi rủi ro khách quan, ngoài tầm kiểm soát.

Điều chúng tôi mong nhất là tháo gỡ khó khăn trên bằng các giải pháp căn cơ như: xây dựng đơn giá phù hợp với diễn biến thị trường khi lập dự toán, có hướng dẫn cụ thể để bù giá cho nhà thầu khi phát sinh rủi ro từ yếu tố khách quan. Việc kéo dài thời gian thi công do vướng mặt bằng cũng cần có tính toán để nhà thầu không chịu hệ lụy xấu. Các nội dung này cần được đưa vào khâu chuẩn bị dự án để nhà thầu đủ năng lực, kinh nghiệm yên tâm đưa công trình về đích đúng cam kết, thậm chí vượt tiến độ.