 |
| Ảnh minh họa |
Khảo sát trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy, chỉ riêng trong tháng 5/2026 đã xuất hiện hàng loạt gói thầu mua sắm yêu cầu nhà thầu nộp giấy phép bán hàng hoặc các tài liệu có tính chất tương tự.
Đơn cử, từ ngày 19 - 28/5/2026, Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk phát hành HSMT Gói thầu Mua sắm máy vi tính để bàn năm 2026. Theo phản ánh, để chứng minh năng lực thực hiện hợp đồng, HSMT yêu cầu nhà thầu: “có giấy phép bán hàng, giấy ủy quyền bán hàng của nhà sản xuất hoặc của đại lý phân phối hoặc giấy chứng nhận quan hệ đối tác hoặc giấy cam kết hỗ trợ kỹ thuật, bảo hành của nhà sản xuất hoặc của đại lý phân phối hoặc tài liệu khác có giá trị tương đương”.
Cùng thời điểm, Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ lựa chọn nhà thầu thực hiện Gói thầu Mua sắm máy vi tính để bàn trang bị cho Viện Kiểm sát nhân dân hai cấp tỉnh Phú Thọ năm 2026. HSMT yêu cầu nhà thầu cung cấp “giấy phép bán hàng, giấy ủy quyền bán hàng của nhà sản xuất hoặc của đại lý phân phối hoặc giấy chứng nhận quan hệ đối tác hoặc giấy cam kết hỗ trợ kỹ thuật, bảo hành của nhà sản xuất hoặc của đại lý phân phối hoặc tài liệu khác có giá trị tương đương”.
Một trường hợp khác là Gói thầu Mua sắm trang thiết bị hội trường UBND xã Kon Plông, do Văn phòng HĐND và UBND xã Kon Plông (tỉnh Quảng Ngãi) làm chủ đầu tư. Mặc dù đối tượng mua sắm là các trang thiết bị phổ biến trên thị trường, HSMT vẫn yêu cầu nhà thầu phải có giấy phép bán hàng hoặc giấy cam kết hỗ trợ kỹ thuật, bảo hành từ nhà sản xuất hay đại lý phân phối.
Không chỉ ở các gói thầu mua sắm thiết bị công nghệ thông tin, tình trạng này còn diễn ra phổ biến tại các gói thầu mua sắm xe ô tô công vụ. Trong tháng 5/2026, nhiều địa phương đồng loạt triển khai mua sắm tập trung xe ô tô cho xã, phường sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. Theo ghi nhận, một số gói thầu đã đưa ra yêu cầu về giấy phép bán hàng như Gói thầu Mua sắm tập trung 30 xe ô tô cho 30 xã, phường trên địa bàn tỉnh Gia Lai năm 2026; Gói thầu Mua sắm xe ô tô 7 chỗ và 5 chỗ phục vụ công tác chung tại TP. Huế; Gói thầu Mua sắm xe ô tô phục vụ công tác chung của Sở Tư pháp Hà Nội; Gói thầu Mua sắm tập trung 9 xe ô tô của Trung tâm Xúc tiến đầu tư và Dịch vụ tài chính công tỉnh Cà Mau…
Theo phản ánh của nhiều nhà thầu, trong quá trình dự thầu, họ đã phải cung cấp nhiều loại hồ sơ chứng minh nguồn gốc, xuất xứ và chất lượng hàng hóa như giấy chứng nhận xuất xứ (C/O), giấy chứng nhận chất lượng (C/Q) đối với hàng hóa nhập khẩu hoặc giấy chứng nhận xuất xưởng đối với hàng hóa sản xuất trong nước. Bên cạnh đó còn có các tài liệu kỹ thuật, catalogue, xác nhận thông số kỹ thuật từ nhà sản xuất. Đây là những căn cứ pháp lý quan trọng để đánh giá tính hợp lệ của hàng hóa cũng như khả năng đáp ứng yêu cầu của gói thầu. Do đó, các yêu cầu về giấy phép bán hàng, cam kết hỗ trợ kỹ thuật hay các dạng tài liệu tương đương có thể dẫn tới sự cạnh tranh không bình đẳng, trong trường hợp hãng/đại diện hãng sản xuất chỉ cấp giấy phép này cho một hoặc một số nhà thầu nhất định.
Chuyên gia đấu thầu cho biết, Thông tư số 79/2025/TT-BTC hướng dẫn, đối với hàng hóa thông thường, thông dụng, sẵn có trên thị trường, đã được tiêu chuẩn hóa và được bảo hành theo quy định của nhà sản xuất thì không yêu cầu nhà thầu phải nộp giấy phép bán hàng, giấy ủy quyền bán hàng của nhà sản xuất hoặc của đại lý phân phối hoặc giấy chứng nhận quan hệ đối tác hoặc giấy cam kết hỗ trợ kỹ thuật, bảo hành của nhà sản xuất hoặc của đại lý phân phối hoặc tài liệu khác có giá trị tương đương. Việc đưa các tiêu chí chưa phù hợp quy định vào HSMT hiện chưa được xử lý nghiêm, dẫn tới tình trạng các chủ đầu tư lạm dụng nhằm làm khó nhà thầu.
Mặt khác, khoản 12 Điều 26 Nghị định 214/2025/NĐ-CP quy định, “trường hợp nhà sản xuất hoặc văn phòng đại diện hoặc đại lý của nhà sản xuất thực hiện một hoặc một số hành vi sau mà không có lý do chính đáng: không cung cấp giấy phép bán hàng; cung cấp giấy phép bán hàng sau đó rút giấy phép này; chỉ cung cấp giấy phép bán hàng cho một hoặc một số nhà thầu làm hạn chế cạnh tranh; thực hiện các hành vi hạn chế cạnh tranh khác thì nhà thầu, chủ đầu tư đăng tải thông tin trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia”. Tuy nhiên, theo ghi nhận trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, số lượng vụ việc được phản ánh chính thức theo cơ chế này còn rất hạn chế.
Trong bối cảnh đó, dự luận cho rằng cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc lập HSMT, đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp cố tình đưa ra yêu cầu trái quy định nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu. Bên cạnh đó, nhà thầu cần chủ động thực hiện quyền kiến nghị, phản ánh các dấu hiệu hạn chế cạnh tranh để cơ quan quản lý có căn cứ xử lý.
