 |
| Việc công khai hiệu quả sử dụng hàng hóa, dịch vụ là điều kiện đủ để thị trường mua sắm công vận hành lành mạnh. Ảnh minh họa: Nhã Chi |
Thiếu vắng thông tin đánh giá chất lượng hàng hóa
Theo dữ liệu công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, số lượng thông tin đánh giá về chất lượng hàng hóa trúng thầu “có vấn đề” trong quá trình sử dụng là rất hạn chế so với số lượng gói thầu và quy mô mua sắm thực tế.
Sự ít ỏi này được thể hiện trong một số trường hợp cụ thể. Chẳng hạn, trong hợp đồng thực hiện Gói thầu số 01 Mua sắm tập trung thiết bị tin học, máy văn phòng đợt 1 năm 2025 thuộc Dự toán Mua sắm tài sản công theo phương thức tập trung đợt 1 năm 2025 tỉnh Thái Bình, Bệnh viện Đa khoa Thái Bình cho biết, mặt hàng máy tính để bàn đồng bộ loại 4 (mã hiệu TQY01542100 TQT do hãng TQT của Việt Nam sản xuất năm 2025 bị phát sinh lỗi ổ cứng, không khắc phục được, buộc phải thay thế mới. Nhà thầu trúng thầu cung cấp là Công ty CP Ứng dụng công nghệ và Dịch vụ viễn thông.
Tại TP.HCM, đối với mặt hàng Vang số OBTPro (mã hiệu OBT Pro-X do hãng OBT của Trung Quốc sản xuất năm 2025) tại Gói thầu Mua sắm hệ thống âm thanh hội trường 27 Phạm Viết Chánh, Trung tâm Quản lý giao thông công cộng TP.HCM đánh giá: “Âm thanh khi không được cấu hình đúng thì bị rè và hú (do cấu hình phức tạp, cần phải có kỹ thuật cao để hiệu chỉnh âm thanh đúng tần số, phải thực hiện cấu hình 2 lần mới hoàn chỉnh). Dù vậy, Chủ đầu tư ghi nhận, trong quá trình bảo hành, Nhà thầu đã cung cấp dịch vụ nhanh chóng, kỹ thuật có mặt ngay trong vòng 4 giờ sau khi được thông báo sự cố âm thanh.
Trong lĩnh vực y tế, tại Gói số 01 Mua sắm vật tư y tế năm 2024 - 2026 (lần 1) của Bệnh viện Trẻ em TP. Hải Phòng, mặt hàng bơm tiêm thuốc cản quang (mã hiệu AT2225 do hãng Anntom Medica Limited của Trung Quốc sản xuất năm 2024) bị phản ánh, Công ty TNHH NTP Thảo Anh cung cấp cho Bệnh viện 3 lô hàng. Lô thứ nhất không lắp được vào máy, lô thứ 2 lắp được vào máy nhưng không bơm tự động được, chỉ đến lô thứ 3 mới lắp được vào máy và sử dụng bình thường.
Đây chỉ là số ít thông tin về các lỗi phát sinh liên quan đến chất lượng của hàng hóa sử dụng trên thực tế.
Theo thống kê sơ bộ của Báo Đấu thầu, trong số hơn 1.700 mặt hàng thuốc tân dược được công khai từ đầu năm 2025 đến nay, tỷ lệ mặt hàng được đánh giá “đạt”, “đảm bảo”, “đáp ứng yêu cầu”, “tốt”, “đúng”, “trùng khớp”… chiếm gần như tuyệt đối. Trong tổng số 4.517 mặt hàng thiết bị, vật tư y tế được chủ đầu tư công bố về chất lượng hàng hóa đã sử dụng, chỉ có mặt hàng bị đánh giá có lỗi nêu trên.
Theo cán bộ phụ trách đấu thầu của một bệnh viện tuyến Trung ương, đa số chủ đầu tư có tâm lý e ngại, không muốn va chạm. “Việc công khai thông tin không tích cực có thể dẫn tới phản ứng mạnh từ nhà thầu, phát sinh khiếu nại, khiếu kiện, ảnh hưởng tới uy tín của đơn vị”, vị này cho biết.
Đây có lẽ cũng là lý do khiến một số chủ đầu tư ẩn danh tính khi công bố đánh giá chất lượng hàng hóa. Cụ thể, tại Hợp đồng 10102024/HĐKT/QV-TBD thực hiện Gói thầu số 3 Mua sắm trang thiết bị chẩn đoán, chủ đầu tư chỉ rõ, chức năng phóng lên tới 1X, 2X và 4X, chức năng điều chỉnh độ sáng tự động tại vùng ven được soi của mặt hàng máy soi ven (máy soi ven tĩnh mạch cho trẻ sơ sinh, trẻ em và người lớn) nhãn hiệu VPism-C Vein Probe do hãng iiSM Inc (Hàn Quốc) sản xuất năm 2023 - 2024 không đáp ứng yêu cầu.
Tâm lý “ngại va chạm” khiến các đánh giá chủ yếu theo hướng chung chung, mang tính hình thức, vô hình trung làm mất đi giá trị tham chiếu của cơ chế công khai hậu kiểm. Hệ quả là thị trường thiếu cơ sở dữ liệu thực chất để phân biệt nhà thầu có năng lực thực sự với nhà thầu chỉ đáp ứng về hồ sơ.
Quy định đã có, nhưng thực thi chưa nghiêm
Khoản 2 Điều 20 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP quy định: Trong thời hạn 7 ngày làm việc kể từ ngày nhà thầu có hành vi quy định tại khoản 1 Điều này, chủ đầu tư đăng tải danh sách nhà thầu và các tài liệu liên quan trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, trong đó nêu cụ thể ngày thực hiện hành vi đó.
Trong đó, thông tin về kết quả thực hiện hợp đồng của nhà thầu gồm: tiến độ thực hiện hợp đồng; chất lượng hàng hóa, dịch vụ, công trình, bao gồm các sự cố xảy ra trong quá trình thực hiện hợp đồng (nếu có) và các yếu tố khác có liên quan; vi phạm hợp đồng, chấm dứt hợp đồng kèm lý do và các thông tin khác (nếu cần thiết).
Thông tin về chất lượng hàng hóa đã được sử dụng theo hợp đồng gồm: chất lượng của hàng hóa trên thực tế so với quy định trong hợp đồng; mức độ nghiêm trọng của các lỗi phát sinh và việc khắc phục các lỗi phát sinh hoặc thay thế hàng mới (nếu có); tần suất hư hỏng, gặp sự cố của hàng hóa và chất lượng dịch vụ bảo hành, sửa chữa, khắc phục (nếu có); độ tin cậy, độ bền, hiệu suất, công suất và các thông tin khác (nếu cần thiết).
Thời hạn đăng tải không muộn hơn 6 tháng kể từ ngày kết thúc thời gian thực hiện gói thầu; trường hợp bảo hành dài hơn 6 tháng, chủ đầu tư hoặc đơn vị có nhu cầu mua sắm trong mua sắm tập trung phải cập nhật kết quả thực hiện hợp đồng của nhà thầu sau khi hoàn thành nghĩa vụ bảo hành. Nhà thầu có quyền phản hồi trong vòng 20 ngày kể từ ngày thông tin được đăng tải. Trường hợp nhà thầu phản ánh đúng, chủ đầu tư hoặc đơn vị có nhu cầu mua sắm trong mua sắm tập trung có trách nhiệm cập nhật lại thông tin.
Theo một số chuyên gia, nếu như việc công khai từ kế hoạch lựa chọn nhà thầu, kết quả trúng thầu là điều kiện cần của minh bạch, thì việc công khai hiệu quả sử dụng hàng hóa, dịch vụ mới là điều kiện đủ để thị trường mua sắm công vận hành lành mạnh. Nếu dữ liệu hậu kiểm không có hoặc có nhưng không phản ánh đúng thực tế thì chủ đầu tư sẽ mất đi một kênh tham khảo tin cậy; nhà thầu yếu không bị sàng lọc tự nhiên khỏi thị trường; hàng hóa chất lượng tốt và kém lẫn lộn; thiếu dữ liệu để xây dựng tiêu chí kỹ thuật trong hồ sơ mời thầu… Khi mắt xích này không được nhận diện kịp thời thì nguy cơ lãng phí, kém hiệu quả sau đấu thầu là rất lớn.
