 |
| Vốn nhà nước phải được định vị là vốn mồi, vốn kiến tạo để định hình không gian phát triển, giảm thiểu rủi ro ban đầu, từ đó dẫn dắt và kích hoạt hiệu quả các dòng vốn ngoài nhà nước. Ảnh: Lê Tiên |
Thay đổi tư duy sử dụng vốn nhà nước
Nhắc lại con số này, trong phát biểu tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết hội nghị lần thứ hai, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV diễn ra sáng 13/4/2026, Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng, cần phải đổi mới căn bản tư duy phát triển, khai thác hiệu quả mọi nguồn lực và vốn để tăng trưởng bền vững.
Theo Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, trong một thời gian dài, ở không ít nơi, không ít cấp, vẫn tồn tại tư duy phát triển chủ yếu dựa vào cái sẵn có, lấy ngân sách nhà nước, đất đai và đầu tư công làm trụ cột chính. Về bản chất, đó là cách tiếp cận coi nguồn lực phát triển là hữu hạn và tĩnh, thiên về phân chia hơn là tạo lập. Nếu không được điều chỉnh kịp thời, tư duy này sẽ trở thành lực cản lớn đối với quá trình phát triển trong giai đoạn mới. Một nền kinh tế muốn tăng trưởng cao, bền vững và có khả năng bứt phá, không chỉ vận hành trên nền tảng một nguồn lực đơn nhất, càng không thể đặt toàn bộ gánh nặng phát triển lên vai Nhà nước. Do đó, yêu cầu đặt ra không đơn thuần là điều chỉnh cơ cấu nguồn vốn, mà là chuyển đổi căn bản tư duy phát triển từ phân bổ nguồn lực sang kiến tạo, dẫn dắt và kích hoạt nguồn lực. Nhà nước cần dịch chuyển từ vai trò nhà đầu tư trực tiếp sang vai trò thiết kế và tạo lập môi trường để mọi nguồn lực trong xã hội được huy động và phân bổ theo tín hiệu thị trường, dưới khuôn khổ thể chế minh bạch, ổn định. Trên nền tảng đó, cần định vị lại vai trò của các nguồn vốn trong một cấu trúc phát triển mới, nơi các dòng vốn không tồn tại biệt lập mà tương tác, khuếch đại và dẫn dắt lẫn nhau.
Tổng bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, vốn nhà nước phải được định vị đúng bản chất là vốn mồi, vốn kiến tạo để định hình không gian phát triển, giảm thiểu rủi ro ban đầu, từ đó dẫn dắt và kích hoạt hiệu quả các dòng vốn ngoài nhà nước. Vốn doanh nghiệp, bao gồm khu vực tư nhân và FDI, cần được định hướng vào các ngành sản xuất giá trị gia tăng cao, các dự án đổi mới sáng tạo và các chuỗi giá trị tri thức. Nguồn vốn vay nước ngoài phải được sử dụng theo nguyên tắc chọn lọc chiến lược, gắn với năng lực hấp thụ và khả năng trả nợ trong dài hạn, ưu tiên cho các dự án hạ tầng then chốt và các lĩnh vực có khả năng lan tỏa cao. Thị trường tài chính, bao gồm thị trường vốn, tín dụng và trái phiếu, phải thực sự trở thành kênh dẫn vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế thực. Trọng tâm là hướng dòng vốn vào các ngành sản xuất, đổi mới sáng tạo và hệ thống hạ tầng thiết yếu, qua đó nâng cao chất lượng tăng trưởng. Đặc biệt, phải coi trọng việc khơi thông vốn của nhân dân, xem đây là đột phá chiến lược trong giai đoạn mới. Đây không chỉ là nguồn vốn tài chính, mà còn là tổng hòa của trí tuệ, kỹ năng, sức lao động, tinh thần doanh nhân và khát vọng vươn lên làm giàu chính đáng của hàng chục triệu người dân. Khi được kích hoạt hiệu quả, nguồn lực này có thể chuyển hóa thành động lực nội sinh vô cùng to lớn, góp phần nâng cao khả năng tự cường của nền kinh tế.
Đa dạng hóa nguồn lực đầu tư
Vấn đề làm thế nào để huy động nguồn lực rất lớn cho đầu tư phát triển cũng được các đại biểu Quốc hội đặc biệt quan tâm khi thảo luận tại tổ về tình hình kinh tế - xã hội, đầu tư công trung hạn trong đợt 1 Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI.
Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, qua tổng hợp nhu cầu đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030 của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương báo cáo hết ngày 27/1/2026, nhu cầu vốn ngân sách trung ương (NSTW) là 5,58 triệu tỷ đồng. Dự kiến bố trí tổng nguồn vốn đầu tư công trung hạn là 8,22 triệu tỷ đồng, tăng 5,35 triệu tỷ đồng so với giai đoạn 2021 - 2025, trong đó NSTW là 3,8 triệu tỷ đồng, ngân sách địa phương (NSĐP) là 4,42 triệu tỷ đồng.
Các ý kiến từ Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, việc cân đối được nguồn vốn trong thời gian tới là thách thức rất lớn do phụ thuộc vào nhiều yếu tố, nhất là khả năng duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức 2 con số trong cả giai đoạn 5 năm 2026 - 2030. Do đó, đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát thận trọng nguồn thu, khả năng vay nợ để bảo đảm tính khả thi của kế hoạch, xây dựng dự toán chi hàng năm phải dựa trên cơ sở thu NSNN thực tế, vay đầu tư trong khả năng trả nợ, không tạo áp lực trả nợ quá lớn cho giai đoạn sau; tăng cường các giải pháp thu hút đầu tư tư nhân, đầu tư theo hình thức PPP đối với các dự án phát triển hạ tầng, tránh áp lực sử dụng vốn đầu tư công quá lớn, vượt quá khả năng cân đối nguồn lực của NSTW và NSĐP. “Đẩy mạnh huy động tối đa, sử dụng hiệu quả nguồn vốn của các thành phần kinh tế khác, nhất là các dự án PPP. Không bố trí vốn đầu tư phát triển nguồn NSNN vào các lĩnh vực, dự án mà các thành phần kinh tế khác có thể đầu tư”, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh.
Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Nguyễn Thành Trung (Lào Cai) khuyến nghị, vốn đầu tư công không thể hoạt động đơn độc mà phải thực sự trở thành vốn mồi, dẫn dắt và kích hoạt hàng chục triệu tỷ đồng từ khu vực kinh tế tư nhân và FDI. Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện các cơ chế đột phá cho các mô hình hợp tác "đầu tư công - quản lý tư", "đầu tư tư - sử dụng công".
Từ thực tiễn địa phương, ĐBQH Vũ Ngọc Lâm (Quảng Ninh) cho biết, nhiều địa phương có nguồn cải cách tiền lương còn dư lớn nhưng chưa được sử dụng hiệu quả. Việc tồn đọng nguồn vốn trong khi các dự án hạ tầng thiết yếu tại cơ sở lại đang "khát" vốn là một nghịch lý cần sớm được giải quyết bằng các cơ chế điều hành linh hoạt hơn. Do đó, ông Lâm kiến nghị cho phép địa phương chủ động, linh hoạt sử dụng nguồn này cho đầu tư phát triển khi đã bảo đảm các nghĩa vụ về cải cách tiền lương, đồng thời tự chịu trách nhiệm trong cân đối nguồn lực.
Còn theo ĐBQH Nguyễn Tân Cương (Đồng Tháp), cần giải quyết xử lý nhanh dự án tồn đọng, xem còn khó khăn chỗ nào để tháo gỡ ngay để giải phóng nguồn lực cho đầu tư phát triển. Cùng với đó, có chính sách phù hợp huy động tối đa nguồn lực tài chính cho phát triển, thu hút nguồn vốn trong dân.
Báo cáo Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh, Chính phủ coi huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển là giải pháp đặc biệt quan trọng để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Chính phủ sẽ thực hiện nhiều giải pháp, như tập trung phấn đấu thu NSNN tăng 10%, tiết kiệm trên 10% và phấn đấu tiết kiệm thêm trên 5% chi thường xuyên; phát hành trái phiếu chính phủ, địa phương, trái phiếu dự án công trình, vay ODA. Đồng thời, tăng đầu tư từ các tập đoàn, tổng công ty nhà nước; đẩy mạnh thu hút đầu tư tư nhân. Trong quý II/2026, ban hành chính sách vượt trội thu hút các quỹ đầu tư quốc tế và phát triển đa dạng các loại hình quỹ đầu tư; trong quý III/2026 hoàn thiện cơ chế khuyến khích doanh nghiệp FDI sử dụng nguồn vốn, doanh thu, lợi nhuận chưa chuyển về nước để tái đầu tư tại Việt Nam. Chính phủ sẽ phát triển thị trường vốn trung và dài hạn; phấn đấu nâng xếp hạng tín nhiệm quốc gia, nâng hạng thị trường chứng khoán, thu hút dòng vốn đầu tư gián tiếp, quỹ đầu tư quốc tế… Tập trung tháo gỡ nhanh, dứt điểm vướng mắc cho các dự án tồn đọng kéo dài.
