Cơ chế vượt trội để huy động nguồn lực phát triển Thủ đô

Hà Nội được giao thẩm quyền trong phê duyệt dự án, quyết định tiêu chí, điều kiện, hồ sơ, trình tự, thủ tục lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu với các dự án đầu tư lớn, quan trọng trên địa bàn. Ảnh: Lê Tiên

Đổi mới tư duy xây dựng Luật

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, nhiều cơ chế, chính sách tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 hiện không còn tính đặc thù, vượt trội để phát triển Thủ đô. Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực biến động phức tạp, khó lường, khó đoán định, cần đổi mới tư duy xây dựng Luật Thủ đô theo hướng Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách” mà còn phải được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, kỳ vọng phát triển Thủ đô. Đồng thời, không chỉ phân quyền, phân cấp cho Thủ đô những nội dung cụ thể mà còn phân quyền để ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo cơ chế đặc thù để Thủ đô thực sự phát triển ngang tầm châu lục và quốc tế, dẫn dắt, lan tỏa phát triển của Vùng Thủ đô và cả nước. Với cách tiếp cận này, Dự thảo Luật đã sửa đổi hầu hết các quy định tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15. Thay vì quy định cụ thể các nội dung như tại Luật 39/2024/QH15, Dự thảo tập trung phân quyền cho Thành phố quyết định, tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Trong đó, về nguồn lực phát triển Thủ đô, Dự thảo Luật quy định về quản lý, sử dụng tài chính, ngân sách của Thành phố theo hướng tăng cường phân cấp, tạo nguồn và chủ động điều hành ngân sách trên cơ sở bảo đảm không làm hụt thu ngân sách trung ương; chủ động, linh hoạt điều hành ngân sách giữa chi đầu tư và chi thường xuyên… Huy động nguồn lực từ việc phát hành trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu dự án, trái phiếu công trình, trái phiếu đô thị, trái phiếu xanh; vay từ các tổ chức tín dụng, ngân quỹ nhà nước. Thành phố được giao thẩm quyền trong phê duyệt dự án đầu tư lớn, quan trọng trên địa bàn, quyết định tiêu chí, điều kiện, hồ sơ, trình tự, thủ tục lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu với các dự án này…

Dự thảo Luật dành 1 chương quy định về liên kết, phát triển vùng Thủ đô. Theo đó, Nhà nước ưu tiên nguồn lực để thúc đẩy liên kết, phát triển vùng giữa Hà Nội với các địa phương trong vùng Thủ đô, giữa Hà Nội với các địa phương khác trong vùng đồng bằng Sông Hồng, vùng trung du và miền núi phía Bắc. Các địa phương liên kết, phát triển vùng Thủ đô được quyền áp dụng pháp luật theo quy định của Luật Thủ đô và văn bản thi hành Luật Thủ đô, được đầu tư sang địa phương khác trong vùng. Dự thảo Luật cũng quy định về việc thành lập Quỹ Phát triển vùng Thủ đô để huy động, hỗ trợ đầu tư các dự án hạ tầng và xử lý các vấn đề liên vùng.

Tăng quyền và trách nhiệm

Theo ông Phan Chí Hiếu, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Cơ quan thẩm tra nhất trí cao với định hướng phân quyền cho TP. Hà Nội trên các lĩnh vực như Chính phủ trình. Ủy ban đề nghị làm rõ một số nội dung để bảo đảm các cơ chế, chính sách đặc thù phát huy hiệu quả, trong đó làm rõ điều kiện, giới hạn và cơ chế kiểm soát đối với các chính sách tài chính, đầu tư, tài nguyên nhằm bảo đảm tính linh hoạt nhưng không trùng lặp và hạn chế rủi ro; đánh giá kỹ tác động đối với ngân sách để bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương; hoàn thiện chính sách đất đai theo hướng minh bạch, bảo đảm hài hòa lợi ích của các bên liên quan và nâng cao yêu cầu về trách nhiệm giải trình. Đồng thời, bổ sung cơ chế để các địa phương tham gia liên kết, phát triển vùng Thủ đô được hưởng chính sách phù hợp, bảo đảm hiệu quả triển khai; làm rõ phạm vi, nguồn lực và cơ chế vận hành Quỹ phát triển vùng Thủ đô, tránh phát sinh gánh nặng ngân sách…

Tại phiên thảo luận tổ chiều 8/4/2026, đa số đại biểu Quốc hội đồng tình với sự cần thiết xây dựng Luật, đánh giá cao thay đổi tư duy Thủ đô không chỉ thực thi chính sách mà còn thiết kế chính sách, kiến tạo thể chế, phân quyền triệt để, tạo điều kiện cho Hà Nội thành trung tâm kiến tạo, dẫn đầu về mô hình mới, tư duy mới cho phát triển. Các ý kiến đề nghị trao quyền đồng thời với tăng cường trách nhiệm giải trình, kiểm soát quyền lực, nên có cơ chế cụ thể hơn trong Luật, để cơ chế không bị lạm dụng hoặc chệch hướng.

Phát biểu tại phiên thảo luận Tổ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh việc xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) trao cơ hội cho Thủ đô là bước đi chiến lược để kiến tạo mô hình thể chế mới cho phát triển Thủ đô. Tư duy xây dựng luật phải từ quản lý sang kiến tạo phát triển, tạo ra không gian thể chế để Thủ đô chủ động thiết kế, triển khai chính sách phù hợp với đặc thù phát triển; rà soát, bảo đảm các cơ chế chính sách thực sự đột phá, không bị trùng lặp với những quy định đã có, có tiêu chí đánh giá hiệu quả. Tổng Bí thư cũng lưu ý vấn đề liên kết vùng rất quan trọng, Thủ đô không thể phát triển nếu tách rời vùng, vùng cũng không thể phát triển mạnh nếu không có vai trò dẫn dắt của Thủ đô.

Tổng Bí thư nhấn mạnh, không chỉ phân quyền nhiều hơn mà phải phân quyền rõ ràng, thực chất và có kiểm soát, đi đôi với năng lực và nguồn lực thực thi; kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình tương ứng với phân cấp, phân quyền. Thủ đô được trao quyền cao hơn và phải chịu trách nhiệm cao hơn, được cơ chế đặc thù thì phải tạo ra kết quả vượt trội. Đặc biệt, phải bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong quá trình phân cấp, các chính sách không làm ảnh hưởng đến quyền cơ bản của người dân…