 |
| Việc yêu cầu tiêu chuẩn, chứng nhận quốc tế đối với hàng hóa thông dụng có thể gây hạn chế cạnh tranh. Ảnh: Nhã Chi |
Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường Thanh Khê (TP. Đà Nẵng) đang lựa chọn nhà thầu thực hiện Gói thầu Mua sắm và lắp đặt thiết bị thuộc Dự án Mua sắm bổ sung bàn ghế cho học sinh cấp tiểu học, THCS trên địa bàn, với giá dự toán 5,4 tỷ đồng. Để đáp ứng yêu cầu kỹ thuật đối với danh mục bàn ghế học sinh, HSMT quy định quy trình gia công và nghiệm thu phải tuân thủ các tiêu chuẩn ASTM F1561-03, EN 581, AFNOR NF D60-300 và UL 962.
Một số nhà thầu phản ánh, các tiêu chuẩn này có phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng không tương thích với hàng hóa được mua sắm. Cụ thể, ASTM F1561-03 là tiêu chuẩn của Hoa Kỳ về hiệu suất đối với ghế nhựa sử dụng ngoài trời; EN 581 là bộ tiêu chuẩn châu Âu về an toàn và kỹ thuật đối với đồ nội thất ngoài trời; AFNOR NF D60-300 của Pháp liên quan đến đồ nội thất dành cho trẻ em dưới 5 tuổi; UL 962 là tiêu chuẩn an toàn đối với đồ nội thất gia dụng và thương mại tại Bắc Mỹ. Trong khi đó, đối tượng mua sắm của Gói thầu là bàn ghế học sinh tiểu học và THCS sử dụng trong lớp học thông thường. Vì vậy, việc yêu cầu đồng thời các tiêu chuẩn nêu trên cần được làm rõ về sự cần thiết và tính tương thích với đặc tính hàng hóa. Các nhà thầu lo ngại, nhiều sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng trong nước nhưng không có các chứng nhận trên bị loại khỏi cuộc thầu.
Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận tại Gói thầu số 01 Thiết bị thuộc Dự án Đầu tư bổ sung và thay thế thiết bị phục vụ công tác học tập và giảng dạy cho các trường học trên địa bàn phường Long Bình (TP. Đồng Nai). Đối với danh mục màn hình tương tác 65 inch, HSMT yêu cầu sản phẩm có các chứng nhận CE, EMC và FCC. Trong đó, CE liên quan đến việc đáp ứng các yêu cầu pháp lý áp dụng đối với sản phẩm lưu thông trên thị trường châu Âu; FCC gắn với các quy định quản lý thiết bị điện tử, viễn thông tại Hoa Kỳ; còn EMC là yêu cầu về tương thích điện từ.
Theo phản ánh, việc yêu cầu đồng thời các chứng nhận CE, EMC và FCC cần được xem xét trên cơ sở mục đích sử dụng, đặc tính kỹ thuật và các quy chuẩn, tiêu chuẩn áp dụng tại Việt Nam. Nếu không có thuyết minh cụ thể về sự cần thiết, việc bắt buộc hàng hóa phải sở hữu các chứng nhận của nhiều thị trường khác nhau có thể tạo thêm điều kiện bất lợi cho các sản phẩm đang được lưu hành hợp pháp trong nước, dù vẫn đáp ứng yêu cầu về an toàn và chất lượng.
Không chỉ với hàng hóa, các chứng chỉ quốc tế còn xuất hiện trong yêu cầu về nhân sự chủ chốt tại một số gói thầu mua sắm. Đơn cử, tại Gói thầu số 04 Mua sắm thiết bị (13,289 tỷ đồng) thuộc Dự án Mua sắm các trang thiết bị phục vụ công tác dạy và học của các khối trường học trên địa bàn phường Thành Đông (TP. Hải Phòng), do Văn phòng HĐND và UBND phường Thành Đông làm chủ đầu tư, HSMT yêu cầu nhân sự chỉ huy trưởng phải có một trong các chứng chỉ ECIH, CHFI hoặc OCSP.
Theo nhà thầu, đây là những chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế do các tổ chức chuyên môn cấp, liên quan đến lĩnh vực an ninh mạng, điều tra số và bảo mật hệ thống, không thuộc hệ thống giáo dục quốc dân và cũng không do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành hoặc công nhận trong hệ thống văn bằng, chứng chỉ quốc gia. Việc đưa các chứng chỉ nêu trên vào HSMT cần được xem xét trên cơ sở tính cần thiết và căn cứ pháp lý cụ thể, tránh biến những chứng chỉ không bắt buộc thành điều kiện loại nhà thầu.
Tại An Giang, một gói thầu mua sắm dịch vụ công nghệ thông tin hệ thống camera AI kiểm soát ra vào tại các khu công nghiệp trên địa bàn yêu cầu cán bộ quản lý/chỉ huy trưởng có chứng chỉ Project Management Professional (PMP). Đây là loại chứng chỉ quốc tế mang tính tự nguyện, không phải là điều kiện hành nghề bắt buộc đối với mọi vị trí quản lý dự án, đặc biệt khi pháp luật chuyên ngành không quy định phải có chứng chỉ này.
Theo quy định pháp luật về đấu thầu, HSMT không được yêu cầu bằng cấp, chứng chỉ chuyên môn đối với nhân sự chủ chốt trong trường hợp pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực không có quy định bắt buộc về tiêu chuẩn đối với chức danh đó. Do vậy, việc áp dụng tiêu chí đánh giá nhân sự cần xuất phát từ yêu cầu thực tế của gói thầu, bảo đảm phù hợp với phạm vi công việc và không tạo ra điều kiện bất hợp lý đối với nhà thầu.
Đối với hàng hóa, để hạn chế tình trạng lạm dụng tiêu chuẩn, chứng nhận, chuyên gia đấu thầu gợi mở, bên cạnh việc tuân thủ quy định pháp luật hiện hành, cần có hướng dẫn cụ thể hơn về việc áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn và chứng nhận đối với từng nhóm sản phẩm, lĩnh vực mua sắm. Những tiêu chuẩn liên quan đến môi trường, sức khỏe nghề nghiệp hoặc các yêu cầu kỹ thuật đặc thù chỉ nên cân nhắc áp dụng trong trường hợp thực sự cần thiết, đặc thù, tránh lạm dụng, gây khó cho nhà thầu.
