 |
| Ảnh chỉ mang tính minh họa: Internet |
Thực trạng lạm phát chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng đối với tổ chức diễn ra phổ biến từ nhiều năm qua, gây hệ lụy xấu khi đây chính là lý do loại nhiều nhà thầu đủ kinh nghiệm và cạnh tranh về giá. Trước thực trạng này, từ ngày 1/7/2025, tổ chức tham gia hoạt động xây dựng không còn bị yêu cầu phải có chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng như trước đây.
Tuy nhiên, khảo sát tại nhiều gói thầu xây lắp diễn ra gần đây cho thấy, yêu cầu về chứng chỉ năng lực tổ chức vẫn xuất hiện khá phổ biến trong HSMT, đặc biệt tại các gói thầu có chủ đầu tư cấp xã.
Tại Hải Phòng, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng xã Phú Thái đang lựa chọn nhà thầu cho 4 gói thầu xây lắp, gồm: Gói thầu Thi công xây dựng, ngừng, cấp điện, thí nghiệm, nghiệm thu thuộc Dự án Cải tạo, nâng cấp đường Nguyễn Khuyến; Gói thầu Thi công xây dựng thuộc Dự án Cải tạo, nâng cấp đường giao thông thôn Cống Khê; Gói thầu Thi công xây dựng công trình thuộc Dự án Cải tạo, nâng cấp đường giao thông thôn Lương Xá Nam; Gói thầu Thi công xây dựng thuộc Dự án Cải tạo, nâng cấp đường giao thông thôn Lương Xá Bắc. Phần tiêu chuẩn đánh giá tính hợp lệ của HSMT, Chủ đầu tư yêu cầu nhà thầu phải nộp “chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng thi công xây dựng công trình phù hợp về loại và cấp công trình/hạng mục công trình thuộc gói thầu, còn hiệu lực đến thời điểm đóng thầu”.
Cùng tại Hải Phòng, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng xã Hợp Tiến đang lựa chọn nhà thầu thực hiện 2 gói thầu xây lắp thuộc các dự án: Nhà lớp học 3 tầng 12 phòng trường THCS Mạc Thị Bưởi và Nhà lớp học 3 tầng 12 phòng trường Tiểu học Mạc Thị Bưởi. Tại 2 gói thầu này, HSMT đều yêu cầu nhà thầu phải nộp chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng thi công xây dựng công trình phù hợp về loại và cấp công trình/hạng mục công trình thuộc gói thầu. Nhà thầu cho rằng HSMT đưa ra yêu cầu như vậy là chưa cập nhật thay đổi của pháp luật chuyên ngành, có thể dẫn tới hạn chế cạnh tranh.
Biên bản mở thầu ngày 28/5/2026 chỉ ghi nhận mỗi gói thầu có 1 nhà thầu tham dự. Liên danh do Công ty CP Tư vấn và Đầu tư xây dựng 899 đại diện tham dự Gói thầu Thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị thuộc Dự án Nhà lớp học 3 tầng 12 phòng Trường Tiểu học Mạc Thị Bưởi, giá dự thầu 17,15 tỷ đồng; Liên danh do Công ty CP Nam Quang đại diện tham dự Gói thầu Thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị thuộc Dự án Nhà lớp học 3 tầng 12 phòng Trường THCS Mạc Thị Bưởi với giá 17,226 tỷ đồng.
Tại Nghệ An, Gói thầu số 05 Toàn bộ phần xây lắp công trình thuộc Dự án Cải tạo, nâng cấp tuyến đường từ khu dân cư Tân Thành, xóm Trung Độ đi xóm Nghĩa Thành, do UBND xã Giai Xuân làm chủ đầu tư, cũng phát sinh bất cập tương tự khi HSMT yêu cầu nhà thầu phải có chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng đối với lĩnh vực thi công xây dựng giao thông từ hạng III trở lên. Theo kết quả được phê duyệt ngày 29/5/2026, Liên danh Công ty CP Xây dựng và Thương mại tổng hợp An Hưng - Công ty CP Xây dựng và Thương mại Thái Sơn là nhà thầu duy nhất tham dự và trúng thầu với giá 17,602 tỷ đồng (giá gói thầu 17,618 tỷ đồng).
Không chỉ yêu cầu về chứng chỉ năng lực tổ chức, một số HSMT tiếp tục đưa ra yêu cầu về chứng chỉ hành nghề xây dựng đối với chức danh chỉ huy trưởng công trường trong khi pháp luật chuyên ngành không bắt buộc. Cụ thể, theo quy định tại Điều 86 Nghị định số 175/2024/NĐ-CP, cá nhân được đảm nhận chức danh chỉ huy trưởng công trường khi đáp ứng chuyên môn, trình độ, thời gian kinh nghiệm tương ứng với từng hạng theo quy định, trong đó không yêu cầu chứng chỉ hành nghề hoạt động xây dựng.
Đơn cử, tại Ban Quản lý dự án xã Tân Ân (Cà Mau), Gói thầu Thi công xây dựng công trình thuộc Dự án Trường Tiểu học 3 Tân Ân Tây yêu cầu chỉ huy trưởng công trường có chứng chỉ hành nghề giám sát xây dựng công trình dân dụng, hạng III trở lên; Gói thầu Thi công xây dựng công trình thuộc Dự án Mở rộng Tuyến đường ĐH70 theo quy hoạch yêu cầu vị trí chỉ huy trưởng có chứng chỉ hành nghề giám sát công tác xây dựng công trình giao thông, hạng III trở lên...
Gói thầu Thi công xây dựng thuộc Dự án Nâng cấp, mở rộng đường từ Tỉnh lộ 354 đi Vườn Cóc thôn Mông Thượng do Văn phòng HĐND và UBND xã An Hưng (Hải Phòng) làm chủ đầu tư cũng yêu cầu chỉ huy trưởng phải có chứng chỉ hành nghề giám sát thi công xây dựng công trình giao thông hạng III trở lên.
Theo phản ánh của một số nhà thầu, việc chủ đầu tư tiếp tục đưa những yêu cầu đã bị bãi bỏ vào HSMT không chỉ làm tăng chi phí, thủ tục dự thầu mà còn tiềm ẩn nguy cơ tạo lợi thế cho một hoặc một số nhà thầu nhất định, ảnh hưởng trực tiếp tới mức độ cạnh tranh của gói thầu.
Nhiều ý kiến cũng cho rằng, tình trạng trên phản ánh thực tế năng lực cập nhật và tuân thủ pháp luật của một bộ phận chủ đầu tư còn hạn chế, đặc biệt là cấp cơ sở. Trong khi pháp luật liên tục thay đổi theo hướng cải cách, việc chậm cập nhật quy định mới có thể dẫn tới việc xây dựng HSMT không phù hợp, làm phát sinh kiến nghị, khiếu nại kéo dài, ảnh hưởng tới tiến độ lựa chọn nhà thầu và giải ngân vốn đầu tư công.
