 |
| Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành phiên thảo luận |
Đề nghị trong cơ quan Đảng, Nhà nước, dữ liệu từ cấp độ 3 trở lên chỉ được xử lý trên nền tảng AI có hạ tầng tại Việt Nam
Đơn cử, một chuyên viên có thể dán bản dự thảo số liệu nội bộ không mang độ mật nhưng thuộc cấp độ 3 vào trợ lý AI có máy chủ ở nước ngoài nhờ tóm tắt. Nếu đó không phải là dữ liệu chuyển ra nước ngoài thử hỏi dữ liệu nằm ở đâu và nếu đúng là chuyển thì sao? Từ ví dụ rất cụ thể trên, đại biểu Phạm Trọng Nhân, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh, dự thảo Luật An ninh dữ liệu đã xây dựng một hệ thống cửa khẩu bài bản cho dữ liệu.
Theo đại biểu, cái khó là chúng ta chưa làm chủ được các mô hình nền, yêu cầu đặt hạ tầng AI công vụ trong nước nếu chỉ nằm ở văn bản cấp bộ thì thật khó đứng vững trước một ngoại lệ ở tầm luật. Từ đó, đại biểu kiến nghị 3 vấn đề:
Một, sửa khoản 3 Điều 19 bổ sung "trừ trường hợp đưa dữ liệu cấp độ 3 trở lên vào nền tảng AI ở nước ngoài mà bên cung cấp được lưu giữ hoặc dùng dữ liệu đó để huấn luyện". Đồng thời, sửa khoản 9 Điều 6 thay dữ liệu cốt lõi bằng dữ liệu cấp độ 4, cấp độ 5, cấm cả việc đưa dữ liệu này vào xử lý trên hệ thống AI ngoài quyền kiểm soát của chủ quản dữ liệu khi chưa được chấp nhận.
Hai, khôi phục có chỉnh lý điểm c, điểm e khoản 2 Điều 4 đến khoản 6 Điều 15 bản ngày 28/9 do chính cơ quan soạn thảo xây dựng, bổ sung vào điểm b khoản 5 Điều 18 nghĩa vụ hợp đồng buộc nhà cung cấp AI không lưu trữ, không dùng dữ liệu cấp độ 3 trở lên để huấn luyện mô hình. Theo đại biểu, Luật Trí tuệ nhân tạo quản lý rủi ro hệ thống, còn an ninh của dữ liệu trải qua hệ thống ấy thì điểm đ khoản 2 Điều 3 giao cho chính luật này.
Ba, đề nghị luật hóa nguyên tắc tại khoản 9 Điều 26 trong cơ quan Đảng, Nhà nước, dữ liệu từ cấp độ 3 trở lên chỉ được xử lý trên nền tảng AI có hạ tầng tại Việt Nam. Cơ quan kiểm soát dữ liệu có nhật ký truy vấn, Chính phủ quy định chi tiết theo khoản 14 Điều 26 để áp dụng từ ngày 1/7 năm sau. Đại biểu cho rằng, quy định siết như vậy không phải là cấm cán bộ dùng AI. Dữ liệu cấp độ 1, 2 vẫn được dùng bình thường, chỉ dữ liệu khi lộ ra gây hậu quả nghiêm trọng mới phải đi qua đúng cửa.
“Nếu nói về biên phòng, chắc ai cũng biết hàng lậu ít khi đi qua cửa khẩu, nó đi qua đường mòn, lối mở… Chúng ta từng ví von về chủ quyền không gian mạng. Biên giới dữ liệu hôm nay không chỉ nằm ở trạm cáp quang mà nằm ngay trên đầu ngón tay của mỗi cán bộ, công chức, mỗi khi chúng ta bấm phím trên các thiết bị điện tử. Và dù có khóa chặt cổng trước nhưng lại để ngỏ sau thì an ninh dữ liệu cũng chỉ mới đi được một nửa đường mà thôi”, đại biểu Phạm Trọng Nhân.
Bổ sung tiêu chí xác định nghĩa vụ bảo vệ theo tính chất, lĩnh vực ứng dụng và mức độ tác động của hệ thống
Phát biểu tại hội trường, đại biểu Nguyễn Ngọc Hà, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị đánh giá cao dự thảo Luật An ninh dữ liệu đã được chỉnh lý, bổ sung theo hướng hài hòa giữa yêu cầu bảo đảm an ninh dữ liệu với việc tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế số, chuyển đổi số quốc gia.
Nêu quan điểm về vấn đề phòng, chống đầu độc dữ liệu trí tuệ nhân tạo và bảo vệ dữ liệu điều khiển hạ tầng thiết yếu, đại biểu cho rằng, đây là vấn đề đặc biệt quan tâm trong môi trường số. Chỉ một số lượng nhỏ dữ liệu bị cố ý làm sai lệch cũng có thể khiến hệ thống trí tuệ nhân tạo đưa ra kết quả không chính xác mà rất khó phát hiện. Nguy hiểm hơn, việc can thiệp thay đổi một tham số trong hệ thống điều khiển tự động có thể gây hậu quả nghiêm trọng đối với hoạt động của lưới điện, giao thông, thông tin liên lạc và các công trình hạ tầng thiết yếu.
Tại điểm b khoản 2 Điều 15 dự thảo quy định yêu cầu phòng, chống đầu độc dữ liệu đối với hệ thống xử lý dữ liệu từ cấp độ 3 trở lên. Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Hà, cách tiếp cận này chưa thật toàn diện, bởi mức độ nguy hiểm của hành vi đầu độc dữ liệu không chỉ phụ thuộc vào cấp độ dữ liệu mà còn phụ thuộc vào mục đích sử dụng và hậu quả có thể xảy ra. Dữ liệu có cấp độ bảo vệ thấp, thậm chí dữ liệu công khai nếu được sử dụng để huấn luyện trí tuệ nhân tạo hoặc phục vụ điều khiển hạ tầng thiết yếu vẫn có thể trở thành nguồn gây mất an toàn nghiêm trọng khi bị can thiệp hoặc làm sai lệch.
“Vì vậy, tôi đề nghị bổ sung tiêu chí xác định nghĩa vụ bảo vệ theo tính chất, lĩnh vực ứng dụng và mức độ tác động của hệ thống, không chỉ căn cứ vào cấp độ dữ liệu, trong đó cần ưu tiên các hệ thống phục vụ quốc phòng, an ninh, hạ tầng thiết yếu và dịch vụ công quan trọng”, đại biểu Nguyễn Ngọc Hà đề nghị.
Đồng thời, đại biểu cũng đề nghị, tại khoản 7 Điều 13, bổ sung yêu cầu các hệ thống điều khiển hạ tầng thiết yếu phải có phương án chuyển sang chế độ vận hành an toàn hoặc điều khiển thủ công khi phát hiện dữ liệu bị giả mạo, sai lệch. Tại khoản 1 Điều 23, đề nghị bổ sung căn cứ áp dụng biện pháp kỹ thuật khẩn cấp khi phát hiện hành vi can thiệp làm sai lệch dữ liệu điều khiển có nguy cơ gián đoạn hoặc mất an toàn đối với hạ tầng thiết yếu. “Quan điểm của tôi là bảo vệ an ninh dữ liệu không chỉ nhằm bảo vệ thông tin mà quan trọng hơn bảo đảm sự vận hành an toàn liên tục của các hệ thống thiết yếu đối với quốc gia và đối với đời sống nhân dân”, đại biểu nhấn mạnh.
Cần quy định thống nhất về việc sử dụng nền tảng số và công cụ trí tuệ nhân tạo trong hoạt động công vụ
Còn đại biểu Trịnh Ngọc Phương, Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh lại cho rằng, cần quy định rõ trách nhiệm và điều kiện bảo đảm an ninh dữ liệu đối với chính quyền cấp xã, liên quan đến Điều 13, Điều 22, Điều 24 và Điều 26. Đây là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bởi hiện nay cấp xã là nơi trực tiếp tiếp xúc với người dân, tiếp nhận và giải quyết các thủ tục liên quan đến dữ liệu dân cư, đất đai, hộ tịch, an sinh xã hội, v.v.. tuy nhiên cơ sở dữ liệu, phần mềm máy chủ và hạ tầng kỹ thuật trong nhiều trường hợp lại do cấp tỉnh hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ quản lý tập trung.
“Tôi đề nghị có quy định thống nhất về việc sử dụng nền tảng số và công cụ trí tuệ nhân tạo trong hoạt động công vụ, xác định rõ loại dữ liệu nào được phép đưa lên nền tảng bên ngoài, loại dữ liệu nào không được phép sử dụng trên các nền tảng chưa được kiểm soát”, đại biểu Trịnh Ngọc Phương đề nghị.
Cùng với đó, đại biểu cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm của cấp xã gắn với phạm vi quản lý, khai thác và sử dụng dữ liệu được giao, đồng thời xác định trách nhiệm của cơ quan cấp tỉnh, đơn vị vận hành và nhà cung cấp đối với hệ thống dùng chung. Bên cạnh đó, Điều 24 cần quan tâm cơ chế bảo đảm nhân lực và hỗ trợ kỹ thuật cho cấp xã, có đầu mối được phân công, quy trình báo cáo chuyển cấp và phối hợp ứng cứu sự cố, cơ quan quản lý hệ thống phải có trách nhiệm hỗ trợ kỹ thuật kịp thời./.
