 |
| Thực tế thi công tại Dự án cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng giai đoạn 1. Ảnh: Tiên Giang |
Bức tranh nhiều gam màu
Báo cáo cập nhật từ các địa phương cho biết, đến ngày 1/7/2026, trong nhóm 31 dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm được bố trí kế hoạch vốn 223.113 tỷ đồng, nhiều dự án đã có chuyển biến về giải ngân và tổ chức thi công sau thời gian tập trung tháo gỡ khó khăn. Song song đó, vẫn còn một số dự án đối mặt với những điểm nghẽn kéo dài, đòi hỏi phải thực hiện các giải pháp quyết liệt hơn.
Gam màu sáng đến từ nhóm dự án duy trì được cả tiến độ thi công và khả năng hấp thụ vốn. Đơn cử, cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng dự kiến hoàn thành vào tháng 12/2026, đến nay khối lượng thực hiện đạt khoảng 99% kế hoạch. Năm 2026, Dự án được bố trí 767,28 tỷ đồng, hiện đã giải ngân 612,15 tỷ đồng, đạt khoảng 80% kế hoạch.
Tương tự, cao tốc Dầu Giây - Tân Phú bắt đầu thi công cọc khoan nhồi một số cầu sau khi được bàn giao mặt bằng từ tháng 4/2026, lũy kế giải ngân đạt 638 tỷ đồng, bằng 75% kế hoạch. Được biết, dự án cao tốc này được bố trí 846 tỷ đồng trong năm 2026, mặc dù tiến độ triển khai còn chậm do mặt bằng mới được bàn giao khoảng 50% chiều dài tuyến, song tỷ lệ giải ngân vẫn cao hơn mức bình quân cả nước.
Một dự án khác là Vành đai 4 - vùng Thủ đô Hà Nội được đánh giá cơ bản đáp ứng yêu cầu tiến độ. Trong đó, Dự án thành phần (DATP) 3 có khối lượng thi công đạt khoảng 96% kế hoạch, giải ngân 2.269,6/2.625,76 tỷ đồng, đạt 86%; DATP 2.1 giải ngân 255,08/350 tỷ đồng, đạt 73% kế hoạch.
Các kết quả trên cho thấy khi công tác giải phóng mặt bằng, chuẩn bị vật liệu và tổ chức thi công được thực hiện đồng bộ, khả năng hấp thụ vốn được cải thiện đáng kể, tạo điều kiện để dòng vốn đầu tư công phát huy hiệu quả ngay trên công trường.
Một số dự án được đánh giá tiến độ thi công cơ bản đáp ứng yêu cầu, nhưng tỷ lệ giải ngân vốn kế hoạch lại rất thấp. Đơn cử, tại Dự án cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột giai đoạn 1, các DATP cơ bản đáp ứng tiến độ theo hợp đồng. Tuy nhiên, DATP 1 mới giải ngân 223 tỷ đồng (năm 2026 được bố trí 1.355 tỷ đồng), đạt 16%; DATP 2 mới giải ngân 133 tỷ đồng (được bố trí 3.366 tỷ đồng), đạt 4%; DATP 3 giải ngân 249,5 tỷ đồng (được bố trí 1.749 tỷ đồng), đạt 14% kế hoạch.
Tại Dự án cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng giai đoạn 1, bên cạnh DATP 2 đạt tỷ lệ giải ngân khoảng 70%, DATP 1 được bố trí 2.749 tỷ đồng, mới giải ngân 179 tỷ đồng, đạt 7%; DATP 3 được bố trí 1.167 tỷ đồng, giải ngân 159,78 tỷ đồng, đạt 14%; DATP 4 được bố trí 2.054 tỷ đồng, giải ngân 264 tỷ đồng, đạt 13% kế hoạch. Nguyên nhân được lý giải là phần lớn nền đường đang trong giai đoạn gia tải chờ lún, thiếu cát đắp nền hoặc phải thu hồi giá trị tạm ứng. Một nhà thầu thi công DATP 4 cho biết, tiến độ thi công vẫn bị ảnh hưởng bởi tình trạng gia tải và thiếu vật liệu, việc duy trì tiến độ trong những tháng cuối năm tiếp tục chịu nhiều áp lực do thời tiết vào mùa mưa, nguồn cung vật liệu vẫn còn khó khăn, giá nhân công tăng khoảng 30 - 40%, giá nhiều loại vật liệu cũng tăng 25 - 40%.
Bức tranh giải ngân vốn đầu tư dự án trọng điểm quốc gia “điểm danh” những dự án chưa đáp ứng tiến độ. Điển hình là Dự án cao tốc TP.HCM - Mộc Bài mới giải ngân 13,23 tỷ đồng trên tổng số 1.489 tỷ đồng được bố trí năm 2026, đạt khoảng 1% kế hoạch. Trong đó, DATP 1 (đường cao tốc) gần như “dậm chân tại chỗ” do đang lựa chọn nhà đầu tư, DATP 2 mới giải ngân khoảng 13,07 tỷ đồng (khoảng 2%) do mới chọn được nhà thầu cho 1 trong 3 gói thầu và chậm bàn giao mặt bằng.
Cùng chung tình cảnh giải ngân chậm là Dự án cao tốc Gia Nghĩa - Chơn Thành. Theo đó, DATP 1 (PPP) được bố trí 3.421 tỷ đồng năm 2026 nhưng chưa giải ngân do chưa tổ chức thi công. Tiến độ triển khai chậm có nguyên nhân do phương án tài chính chịu tác động của biến động giá, địa phương đang báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét điều chỉnh chủ trương đầu tư. Ngày 3/7/2026, Chính phủ đã thành lập Hội đồng thẩm định nhà nước để rà soát và đánh giá lại hồ sơ điều chỉnh chủ trương đầu tư của Dự án.
Một số dự án khác đang thi công cũng ghi nhận tiến độ và giải ngân chậm như: Chợ Chu - ngã ba Trung Sơn (vốn bố trí 193,16 tỷ đồng, giải ngân 34,76 tỷ đồng, đạt 18% kế hoạch), Chơn Thành - Đức Hòa (vốn bố trí 190 tỷ đồng, giải ngân 29 tỷ đồng, đạt 15% kế hoạch), Rạch Sỏi - Bến Nhất - Gò Quao - Vĩnh Thuận (vốn bố trí 990,27 tỷ đồng, giải ngân 165,46 tỷ đồng, đạt 17% kế hoạch)...
Đáng chú ý là 2 dự án đường sắt với vốn kế hoạch lớn nhưng công tác chuẩn bị đầu tư còn chậm so với kế hoạch. Trong đó, Dự án Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam được bố trí 56.800 tỷ đồng nhưng mới giải ngân khoảng 611 tỷ đồng, đạt 1,08% kế hoạch; Dự án Đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được bố trí 44.300 tỷ đồng, đã giải ngân khoảng 506 tỷ đồng, đạt 1,14% kế hoạch. Để bảo đảm tiến độ triển khai và giải ngân, khối lượng công việc cần thực hiện trong thời gian tới còn rất lớn.
Gỡ các điểm nghẽn, khơi dòng vốn
Nhằm gỡ các "điểm nghẽn", khơi dòng vốn chảy nhanh hơn, Chính phủ đã giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương trong 6 tháng cuối năm. Trọng tâm trước hết là giải phóng mặt bằng. Đây là điều kiện tiên quyết để các dự án duy trì nhịp thi công liên tục, đặc biệt với những tuyến cao tốc, vành đai, đường kết nối có phạm vi ảnh hưởng rộng, liên quan đến nhiều địa phương và nhiều hạng mục tái định cư.
Nhóm nhiệm vụ thứ hai là bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng, nhất là cát đắp nền tại các dự án khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Việc một số dự án phải gia tải chờ lún, thiếu cát hoặc chưa đủ điều kiện tăng tốc thi công cho thấy bài toán vật liệu không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ công trường, mà còn tác động trực tiếp đến khả năng nghiệm thu, thanh toán và giải ngân vốn. Cùng với đó là yêu cầu rút ngắn thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư, ký kết hợp đồng và xử lý các nội dung điều chỉnh đối với một số dự án PPP.
Với nhóm dự án chưa khởi công hoặc mới triển khai một phần, tiến độ giải ngân thấp không chỉ làm tắc dòng tiền đầu tư, mà còn phản ánh độ trễ của cả quá trình chuẩn bị đầu tư, tổ chức lựa chọn nhà đầu tư và hoàn tất điều kiện pháp lý để đưa vốn vào thực hiện.
Các dự án đầu tư công, đặc biệt là dự án trọng điểm quốc gia có vai trò rất quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Việc Chính phủ giao nhiệm vụ cụ thể cho thấy một yêu cầu xuyên suốt là nâng cao khả năng hấp thụ vốn đầu tư công. Điều này đòi hỏi các chủ đầu tư, ban quản lý dự án và địa phương chủ động hoàn thiện hồ sơ, đẩy nhanh nghiệm thu, thanh toán khối lượng hoàn thành, điều hành kế hoạch vốn linh hoạt và bám sát tiến độ thực tế của từng dự án. Chỉ khi dòng vốn được đưa vào đúng công trình, đúng thời điểm và chuyển hóa thành khối lượng xây lắp, hiệu quả đầu tư công mới được phát huy đầy đủ.
