 |
| Lũy kế từ đầu năm đến ngày 31/7, các dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành giao thông vận tải đã giải ngân 77.069,1 tỷ đồng, đạt 31,5% kế hoạch năm 2026. Ảnh: Lê Tiên |
Dòng vốn đã tạo được “đà” tăng tốc
Sau hơn nửa năm tập trung hoàn thiện thủ tục đầu tư và phân bổ kế hoạch vốn, nhiều dự án giao thông trọng điểm đã ghi nhận chuyển biến rõ nét về giải ngân. Đây là nhóm công trình giữ vai trò dẫn dắt phát triển hạ tầng liên vùng, đồng thời là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Theo báo cáo Bộ Tài chính, tổng kế hoạch vốn năm 2026 bố trí cho các dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành giao thông vận tải đạt 244.957,3 tỷ đồng, gồm 195.356,7 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương và 49.665,8 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương. Đến ngày 31/7, các dự án đã giải ngân 77.069,1 tỷ đồng, đạt 31,5% kế hoạch vốn đã phân bổ. Nếu loại trừ 2 dự án đường sắt mới ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư, tỷ lệ giải ngân của nhóm dự án giao thông trọng điểm đạt khoảng 48,9%, cao hơn mặt bằng chung cả nước.
Các con số này cho thấy xu hướng tăng tốc khá đồng đều tại nhiều công trình lớn. Tại khu vực phía Nam, nhiều dự án đạt tiến độ tích cực. Dự án Vành đai 4 TP.HCM đã giải ngân 22.246,4 tỷ đồng, đạt 80,6% kế hoạch; trong 10 dự án thành phần (DATP), các DATP 1.1, 1.3, 1.4, 1.5, 2.4 giải ngân rất tốt. Tương tự, Dự án Mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành giải ngân được 1.771,9 tỷ đồng, tương đương 74,6% kế hoạch; cao tốc Dầu Giây - Tân Phú đạt 596,2 tỷ đồng, bằng 69%; cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu giai đoạn 1 giải ngân 788,3 tỷ đồng, đạt 45,9%, trong đó DATP 1 đạt tới 78,1%. Trong khi đó, Vành đai 3 TP.HCM, một dự án rất quan trọng mới đạt 1.591,3 tỷ đồng, tương đương 23,8% kế hoạch do gặp nhiều khó khăn, vướng mắc.
Ở khu vực miền Trung, cao tốc Quy Nhơn - Pleiku đã giải ngân 3.318,8 tỷ đồng, đạt 34,7% kế hoạch. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, cao tốc Cà Mau - Đất Mũi đạt 12.915,3 tỷ đồng, tương ứng 54,2% kế hoạch, nằm trong nhóm dự án giải ngân tốt nhất hiện nay. Tại phía Bắc, cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn đạt 577,6 tỷ đồng, bằng 38% kế hoạch, trong khi cao tốc Bắc Kạn - Cao Bằng mới giải ngân 22,5 tỷ đồng, đạt 27,4% do một phần vốn ngân sách trung ương chưa thể phân bổ vì chưa hoàn tất thủ tục đầu tư.
Bức tranh đầu tư hạ tầng năm nay cũng ghi nhận sự khởi động của 2 dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Hai dự án được bố trí hơn 92,6 nghìn tỷ đồng, song mới giải ngân lần lượt 1.313 tỷ đồng và 1.353,4 tỷ đồng, tương ứng 2,3% và 3,8% kế hoạch. Theo Bộ Tài chính, đây là diễn biến phù hợp vì giai đoạn này chủ yếu thực hiện khảo sát, lập dự án và chuẩn bị đầu tư, chưa triển khai thi công xây lắp.
Ông Nguyễn Linh, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng TP. Đồng Nai cho biết, khi nguồn vốn được bố trí đầy đủ, công tác chuẩn bị đầu tư, nhất là khâu lựa chọn nhà thầu đã hoàn tất thì trọng tâm hiện nay là tổ chức thi công. Các gói thầu quan trọng đều được tăng cường nhân lực, thiết bị để triển khai nhiều mũi thi công. Điều quan trọng là xử lý kịp thời các điểm nghẽn về thủ tục, mặt bằng, vật liệu để dòng vốn được chuyển hóa thành khối lượng xây lắp, bảo đảm tiến độ chung. Đơn cử DATP 3 Vành đai 3 TP.HCM đoạn qua TP. Đồng Nai, đến cuối tháng 7/2026, khối lượng thực hiện đạt gần 74% giá trị hợp đồng, trong đó Gói thầu số 29 và Gói thầu số 32 cơ bản hoàn thành; Gói thầu số 26 còn chậm do vướng mặt bằng và khó khăn của nhà thầu chính. Ban đã bổ sung nhà thầu phụ, đồng thời nỗ lực tháo gỡ các điểm nghẽn để hoàn thành Dự án vào cuối tháng 9/2026.
Áp lực dịch chuyển sang tổ chức thi công
Những tháng cuối năm, khi hàng loạt công trình đồng loạt bước vào giai đoạn nước rút, thách thức không còn nằm ở việc bố trí vốn mà là duy trì nhịp thi công trong điều kiện nhiều yếu tố khách quan tiếp tục gây sức ép đối với chủ đầu tư và nhà thầu. Báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy, nhiều dự án đang phải đồng thời xử lý các nút thắt về giải phóng mặt bằng (GPMB), nguồn vật liệu, thời tiết và thủ tục đầu tư.
Theo Bộ Tài chính, nhiều dự án hiện có khối lượng còn lại lớn nhưng tiến độ thi công bảo đảm, trong khi thời tiết đã vào mùa mưa. Do đó, các nhà thầu cần dồn lực tăng cường máy móc thiết bị, bổ sung mũi thi công, tăng ca kíp cũng như chủ động về nguồn vật liệu... mới có thể hoàn thành theo kế hoạch.
Các khó khăn, vướng mắc ảnh hưởng tới tiến độ thi công được nhận diện không có gì mới. Theo đó, GPMB chậm là nút thắt lớn nhất. Ngoài ra, nguồn vật liệu khan hiếm cũng như biến động tăng giá nhiên liệu trong giai đoạn đầu năm 2026 làm chi phí đầu vào leo thang, ảnh hưởng đến công tác huy động nguồn lực và tổ chức thi công của các nhà thầu, dẫn đến tiến độ một số gói thầu chưa đáp ứng yêu cầu.
Theo Bộ Tài chính, giá một số loại vật liệu tiếp tục biến động, trong khi thủ tục cấp phép hoặc nâng công suất các mỏ còn mất thời gian. Việc nhiều dự án cao tốc, vành đai cùng bước vào giai đoạn thi công cao điểm cũng khiến nhu cầu cát, đá, đất đắp tăng mạnh, tạo áp lực lên nguồn cung và chi phí vận chuyển. Thời tiết bất lợi trong mùa mưa đúng vào giai đoạn cao điểm cũng làm giảm số ngày thi công thực tế, nhất là đối với các hạng mục nền đường và mặt đường.
Ông Hồng Văn Non, Phó Giám đốc Ban điều hành DATP 4 thuộc cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng cho biết, với các dự án quy mô lớn, việc duy trì tiến độ phụ thuộc nhiều vào khả năng cung ứng ổn định nguồn vật liệu. TP. Cần Thơ đang phối hợp chặt với địa phương để tháo gỡ điểm nghẽn vật liệu, đồng thời yêu cầu các nhà thầu bám sát tiến độ theo từng hạng mục.
Nhiều công trình kết nối vùng tại TP.HCM như Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc TP.HCM - Mộc Bài và mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành cũng đang chịu áp lực thi công cũng rất lớn. Một nhà thầu thi công Gói thầu XL9 thuộc DATP 1 Vành đai 3 TP.HCM cho biết, thách thức lớn nhất hiện nay là yêu cầu bảo đảm tiến độ gói thầu hoàn thành đồng bộ với toàn tuyến của dự án. Mục tiêu không chỉ là đẩy nhanh tiến độ thi công, giải ngân đúng kế hoạch mà còn phải bảo đảm các mốc kỹ thuật. Chủ đầu tư thường xuyên rà soát năng lực huy động nhà thầu, ưu tiên tháo gỡ các vướng mắc để công tác thi công bám sát đường găng dự án.
Khoảng 167,9 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư công tại các dự án giao thông trọng điểm cần giải ngân trong thời gian còn lại của năm là một thách thức đối với các chủ đầu tư cũng như nhà thầu. Kết quả giải ngân sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng tháo gỡ mặt bằng, bảo đảm nguồn vật liệu và năng lực tổ chức thi công của chủ đầu tư, nhà thầu. Đây là yếu tố quyết định việc hoàn thành các mục tiêu hạ tầng chiến lược và tăng trưởng kinh tế năm 2026.
